Beta-glucan trong mỹ phẩm: công dụng, nguồn gốc và cách dùng

Beta-glucan là nhóm polysaccharide (đường đa phân tử) cấu tạo từ glucose nối với nhau bằng liên kết β, có trong thành tế bào nấm men, nấm, một số vi khuẩn, tảo và thực vật như yến mạch. Trong mỹ phẩm, beta-glucan được dùng để giữ ẩm và làm dịu da; các nghiên cứu gần đây tập trung vào thụ thể Dectin-1 trên tế bào da như một đích tác động.

Bài viết tóm tắt beta-glucan trong mỹ phẩm theo góc nhìn bào chế: các nguồn và dạng nguyên liệu, cơ chế đã được mô tả, bằng chứng trên người và những điểm chủ thương hiệu cần cân nhắc khi công bố công dụng.

1. Beta-glucan là gì?

"Beta-glucan" không chỉ một phân tử mà là cả một họ polymer. Tổng quan của Feng và cộng sự (2025) ghi nhận beta-glucan có rộng rãi ở thực vật, nấm, vi khuẩn và tảo. Glucan từ thành tế bào nấm men bánh mì là chuỗi glucose nối β-(1→3), khối lượng phân tử cao; để dùng trong mỹ phẩm, glucan này có thể được biến đổi thành carboxymethyl glucan (CM-glucan) tan trong nước (Zulli et al., 1998). Polysaccharide giàu beta-glucan chiết từ hệ sợi nấm linh chi được mô tả có liên kết β-1,3;1,6, cấu trúc xoắn ba và tan tốt trong nước (Huang et al., 2026).

Cũng theo tổng quan của Feng và cộng sự, hoạt tính sinh học của beta-glucan phụ thuộc vào nguồn gốc, cấu trúc phân tử và tính chất lý hoá. Vì vậy, khi đọc một nghiên cứu, cần xem beta-glucan đó đến từ đâu — kết quả của beta-glucan yến mạch không tự động áp dụng cho beta-glucan nấm men và ngược lại.

2. Cơ chế tác động trên da

Thụ thể Dectin-1 trên tế bào sừng

Dectin-1 là thụ thể nhận diện beta-glucan. Trên tế bào sừng người, beta-glucan curdlan thúc đẩy tế bào tăng sinh, di chuyển và khép vết xước theo cách phụ thuộc Dectin-1, cả in vitro và ex vivo, trong một nghiên cứu về lành thương (van den Berg et al., 2014) — đây là dữ liệu cơ chế, không phải công dụng của mỹ phẩm. Trên chuột, beta-glucan yến mạch giúp hàng rào biểu bì bị tổn thương phục hồi nhanh hơn, thúc đẩy biệt hoá tế bào sừng, tăng protein liên kết tế bào và tổng hợp lipid; so sánh với chuột thiếu Dectin-1 cho thấy các tác dụng này diễn ra thông qua Dectin-1 (Jing et al., 2024). Đây là dữ liệu trên động vật. Xem thêm bài hàng rào bảo vệ da.

Điều hoà tín hiệu viêm và cấu trúc biểu bì

Trên mô hình tế bào và da tái tạo 3D, CM-glucan hoạt hoá Dectin-1 theo nồng độ, giảm các chất trung gian viêm (PGE₂, IL-1β), tăng IL-10, tăng các protein liên kết chặt (claudin-1, ZO-1, occludin) và collagen type I; trên mô hình da 3D bị tổn thương, CM-glucan giúp phục hồi nhanh hơn và giảm lượng nước mất qua biểu bì (Pichon et al., 2026; các tác giả thuộc một tập đoàn mỹ phẩm). Các tác giả lưu ý cần thêm nghiên cứu lâm sàng để xác nhận.

Giữ ẩm

Không phải beta-glucan nào cũng tan trong nước: glucan nấm men nguyên bản được biến đổi thành CM-glucan để dùng trong công thức bôi da (Zulli et al., 1998), còn polysaccharide nấm linh chi nêu trên tan tốt trong nước. Tổng quan của Feng và cộng sự (2025) ghi nhận các hoạt tính giữ ẩm, chống oxy hoá, hỗ trợ hàng rào và giảm phản ứng viêm. Xem bài da khô và da mất nước.

3. Bằng chứng hiệu quả trên người

• Da căng thẳng do chất tẩy rửa và UVA: trong các nghiên cứu có giả dược ở người tình nguyện khoẻ mạnh, bôi trước CM-glucan giúp da chịu đựng tốt hơn tổn thương do chất tẩy rửa hoặc UVA và tăng tốc độ đổi mới lớp sừng (Zulli et al., 1998; tác giả thuộc doanh nghiệp phát triển nguyên liệu, phần tóm tắt không nêu cỡ mẫu). Đây không phải tác dụng chống nắng.
• Người viêm da cơ địa nhẹ–vừa (bối cảnh y khoa): nghiên cứu đa trung tâm, mở, so sánh hai nửa cơ thể ở 105 người (80 người hoàn tất); bên bôi kem chứa pleuran (beta-glucan từ nấm sò) có điểm ngứa và điểm mức độ EASI thấp hơn (Jesenak et al., 2016). Kem được dùng như liệu pháp hỗ trợ bổ sung; kết quả thuộc về cả công thức kem, không riêng beta-glucan, và không phải căn cứ để mỹ phẩm công bố tác dụng trên bệnh.
• Da nhạy cảm và da lão hoá: hai nghiên cứu ngẫu nhiên, mù đôi, có giả dược với copolymer chitin-glucan (nguyên liệu khác với beta-glucan đơn thuần): 0,5–2% trên 13 người da nhạy cảm trong 6 tuần không gây đỏ, tăng khả năng giữ nước lớp sừng và giảm nhẹ TEWL; 1,5% trên 20 nam giới có dấu hiệu lão hoá da trong 16 tuần tăng độ săn chắc và độ ẩm lớp sừng (Gautier et al., 2008).
• Polysaccharide giàu beta-glucan từ nấm linh chi: trong các thử nghiệm trên người, không ghi nhận khả năng gây kích ứng; nếp nhăn giảm, độ sáng và độ ẩm biểu bì tăng; trong thử nghiệm gây đỏ da bằng miếng dán nhiệt, mức đỏ giảm đến 48% (Huang et al., 2026; phần tóm tắt không nêu thiết kế, cỡ mẫu và nồng độ).

Nhìn chung, bằng chứng trên người ở mức vừa phải: thiết kế thường nhỏ, mở hoặc do nhà sản xuất thực hiện, và mỗi nghiên cứu dùng một loại beta-glucan khác nhau.

4. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm

Loại beta-glucan	Nguồn	Dữ liệu nồng độ trong nguồn đã kiểm	Ghi chú
Beta-glucan nấm men, dạng CM-glucan	Nấm men bánh mì	Phần tóm tắt không nêu	Tan trong nước (Zulli 1998)
Beta-glucan yến mạch	Ngũ cốc	Nghiên cứu trên chuột	Tác động qua Dectin-1 (Jing 2024)
Pleuran	Nấm sò	Phần tóm tắt không nêu	Kem chứa pleuran, thử ở người viêm da cơ địa — bối cảnh y khoa (Jesenak 2016)
Polysaccharide giàu β-1,3;1,6-glucan	Hệ sợi nấm linh chi	Phần tóm tắt không nêu	Tan tốt trong nước (Huang 2026)
Chitin-glucan (copolymer)	Thành tế bào nấm	0,5–2%	Nguyên liệu khác (Gautier 2008)

Beta-glucan phù hợp với serum, gel, kem dưỡng và mặt nạ gốc nước. Vì phần lớn nghiên cứu không công bố nồng độ trong phần tóm tắt, mức dùng nên lấy theo TDS của nhà cung cấp cụ thể.

5. Cách dùng và kết hợp

Beta-glucan có thể dùng hằng ngày, sáng và tối. Các phối hợp hợp lý về mặt chức năng gồm beta-glucan với chất giữ ẩm (glycerin, hyaluronic acid) cho serum cấp ẩm, và với các thành phần làm dịu (panthenol, allantoin) cho dòng da nhạy cảm. Sau các can thiệp thẩm mỹ, người dùng cần theo hướng dẫn của bác sĩ thực hiện.

6. An toàn — ai cần lưu ý?

Trong các nghiên cứu đã kiểm, kem chứa pleuran được dung nạp tốt (Jesenak et al., 2016), chitin-glucan không gây đỏ da ở người da nhạy cảm (Gautier et al., 2008) và polysaccharide nấm linh chi không cho thấy khả năng gây kích ứng (Huang et al., 2026). Các nguồn đã kiểm không có báo cáo an toàn của CIR cho beta-glucan trong phạm vi bài này. Người có da nhạy cảm vẫn nên thử trên vùng nhỏ. Với phụ nữ mang thai, chưa có khuyến cáo riêng trong nguồn đã kiểm; nên hỏi ý kiến bác sĩ.

7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu

• Chọn đúng loại: ghi rõ nguồn (yến mạch, nấm men, nấm) và dạng (tự nhiên, CM-glucan) vì hoạt tính khác nhau; công bố dựa trên dữ liệu của đúng loại nguyên liệu đã chọn.
• Bào chế: beta-glucan là polymer ưa nước, đưa vào pha nước; độ nhớt và độ trong phụ thuộc loại nguyên liệu — kiểm tra theo TDS và thử ổn định.
• Công bố công dụng: "giúp giữ ẩm", "giúp làm dịu da", "hỗ trợ hàng rào bảo vệ da". Tránh "làm lành vết thương", "dùng cho viêm da cơ địa", "kích hoạt miễn dịch da".
• Pháp quy ASEAN: beta-glucan không nằm trong Phụ lục II, III, VI bản phát hành 06/2026.

Butter-C ứng dụng beta-glucan trong gia công tinh chất phục hồi và serum cấp ẩm, với nguồn nguyên liệu và công bố được chọn theo dữ liệu của đúng loại beta-glucan.

Câu hỏi thường gặp

Beta-glucan có thay được hyaluronic acid?

Cả hai đều là polysaccharide giữ ẩm, nhưng khác cấu trúc và nguồn. Beta-glucan còn có đích tác động sinh học (Dectin-1) trong các nghiên cứu tế bào và động vật. Hai chất có thể dùng cùng nhau trong một công thức.

Beta-glucan yến mạch và nấm men khác nhau thế nào?

Khác nguồn và khác cấu trúc liên kết, nên hoạt tính có thể khác. Glucan nấm men là chuỗi β-(1→3); beta-glucan nấm linh chi có liên kết β-1,3;1,6. Hãy xem dữ liệu của đúng loại được dùng.

Beta-glucan có phù hợp da nhạy cảm?

Các nghiên cứu đã kiểm ghi nhận dung nạp tốt: kem chứa pleuran ở người viêm da cơ địa và chitin-glucan (một nguyên liệu khác) ở người da nhạy cảm. Dù vậy, phản ứng còn phụ thuộc toàn bộ công thức.

Beta-glucan có giúp chống lão hoá?

Có một số dữ liệu trên người với các loại glucan cụ thể: chitin-glucan (độ săn chắc) và polysaccharide nấm linh chi (nếp nhăn), nhưng nghiên cứu nhỏ và không đồng nhất. Nên xem beta-glucan là thành phần giữ ẩm, làm dịu hơn là hoạt chất chống lão hoá chính.

Tài liệu tham khảo

1. Feng X et al. Exploring the Properties and Application Potential of β-Glucan in Skin Care. Food Sci Nutr. 2025. PMID 40291929
2. Zulli F et al. Improving skin function with CM-glucan, a biological response modifier from yeast. Int J Cosmet Sci. 1998. PMID 18505493
3. van den Berg LM et al. Dectin-1 activation induces proliferation and migration of human keratinocytes enhancing wound re-epithelialization. Cell Immunol. 2014. PMID 24721111
4. Jing R et al. Oat β-glucan repairs the epidermal barrier by upregulating the levels of epidermal differentiation, cell-cell junctions and lipids via Dectin-1. Br J Pharmacol. 2024. PMID 38124222
5. Jesenak M et al. β-Glucan-based cream (containing pleuran isolated from pleurotus ostreatus) in supportive treatment of mild-to-moderate atopic dermatitis. J Dermatolog Treat. 2016. PMID 26654776
6. Gautier S et al. Chitin-glucan, a natural cell scaffold for skin moisturization and rejuvenation. Int J Cosmet Sci. 2008. PMID 19099547
7. Pichon C et al. The harnessing potential of carboxymethyl beta glucan: A driver of skin repair. Int J Cosmet Sci. 2026. PMID 42332934
8. Huang CF et al. In Vitro and In Vivo Evaluation of the Skincare Bioactivity of β-1,3;1,6-Glucans-Rich Ganoderma lucidum Polysaccharides. Molecules. 2026. PMID 42197294