Betaine salicylate trong mỹ phẩm: “BHA dịu”, quy đổi và pháp quy

Betaine salicylate (INCI: Betaine Salicylate) là hợp chất tạo bởi betaine (trimethylglycine) và salicylic acid theo tỷ lệ 1:1, được dùng trong toner và serum như một lựa chọn “BHA dịu” để hỗ trợ làm thông thoáng lỗ chân lông và làm mịn bề mặt da.

Kiến thức nền về BHA đã có ở bài Salicylic acid (BHA) trong mỹ phẩm, còn dẫn xuất thân dầu được trình bày ở bài Capryloyl salicylic acid (LHA). Bài này chỉ bàn điều riêng của betaine salicylate: bản chất hoá học, dữ liệu đã công bố, cách quy đổi nồng độ và quy định ASEAN.

1. Betaine salicylate là gì?

Theo PubChem (CID 71587021), betaine salicylate có công thức C₁₂H₁₇NO₅, khối lượng phân tử 255,27 g/mol và số CAS 17671-53-3. Tên IUPAC mô tả một muối 1:1 giữa gốc betaine và gốc salicylate. Hai thành phần riêng lẻ: salicylic acid C₇H₆O₃, 138,12 g/mol và betaine C₅H₁₁NO₂, 117,15 g/mol.

Từ khối lượng phân tử suy ra: 1 g betaine salicylate chứa khoảng 0,541 g phần salicylic acid (138,12 / 255,27). Con số này dùng khi so sánh sản phẩm và đối chiếu giới hạn pháp quy (mục 4 và 7).

Y văn gọi cặp chất này là “đồng tinh thể betaine–salicylic acid” (Wang et al., 2025) hay “salicylic acid–betaine siêu phân tử” (Liu et al., 2026). Abstract của hai nghiên cứu không dùng tên INCI, nên chưa thể khẳng định nguyên liệu thương mại có cùng dạng rắn với vật liệu được thử — Quý khách nên đề nghị nhà cung cấp nêu rõ dạng và hàm lượng salicylic acid.

2. Cơ chế trên da

Chưa có nghiên cứu cơ chế trên da người dành riêng cho betaine salicylate trong các nguồn đã tra. Hiểu biết hiện tại ghép từ ba mảnh:

• Gốc salicylate: được cho là phần làm lỏng liên kết giữa các tế bào sừng như BHA. Đây là suy luận từ thành phần; mức giải phóng salicylic acid trên da chưa được đo trong các nguồn đã đọc.
• Gốc betaine: tế bào sừng người nuôi cấy có hệ vận chuyển betaine; môi trường ưu trương làm mRNA của các chất vận chuyển chất điều hoà thẩm thấu tăng 3–5 lần trong 6–24 giờ; tia UVB, UVA làm tăng hấp thu các chất này (Warskulat et al., 2004). Đây là dữ liệu về betaine, không phải betaine salicylate.
• Dạng kết hợp so với hỗn hợp đơn thuần: trên tế bào sừng người và mô hình biểu bì người tái tạo (RHE), dạng salicylic acid–betaine siêu phân tử cho tỷ lệ tế bào sống cao hơn có ý nghĩa so với salicylic acid hoặc hỗn hợp vật lý salicylic acid + betaine; sau 18 giờ, nhóm này giải phóng ít cytokine hơn, tăng aquaporin-3 (kênh vận chuyển nước) và biểu bì có tổ chức hơn (Liu et al., 2026). Đây mới là dữ liệu phòng thí nghiệm.

3. Bằng chứng hiệu quả: còn hạn chế

Tra PubMed (10/2026) với các tên “betaine salicylate”, “betaine-salicylic acid” và “salicylic acid-betaine” chỉ cho hai nghiên cứu trực tiếp, cả hai có tác giả thuộc doanh nghiệp, và chưa có thử nghiệm lâm sàng nào nêu thiết kế, số liệu trong abstract.

Nghiên cứu	Chất thử	Mô hình	Kết quả chính (theo abstract)	Lưu ý
Wang et al., 2025	Đồng tinh thể betaine–salicylic acid	Phân tích cấu trúc tinh thể, thử hoạt tính sinh học, đánh giá hiệu quả lâm sàng, mô phỏng tính toán	Kích ứng và độc tính tế bào thấp hơn có ý nghĩa so với salicylic acid; tác giả báo cáo đặc tính giảm phản ứng viêm, chống oxy hoá, giữ ẩm và hiệu quả trên mụn	Abstract không nêu thiết kế, cỡ mẫu, nồng độ, thời gian của phần lâm sàng; có tác giả thuộc doanh nghiệp
Liu et al., 2026	Salicylic acid–betaine siêu phân tử, so với salicylic acid và hỗn hợp vật lý	In vitro: tế bào sừng người, mô hình RHE, giải trình tự RNA	Tế bào sống nhiều hơn; ít cytokine hơn sau 18 giờ; tăng aquaporin-3; ít ảnh hưởng bất lợi lên biểu hiện gen loricrin và lớp vỏ sừng muộn	Chưa có dữ liệu trên người; tác giả thuộc doanh nghiệp mỹ phẩm

Như vậy nhãn “BHA dịu” hiện dựa trên một nghiên cứu in vitro và một nghiên cứu mà abstract không nêu mô hình thử kích ứng — bằng chứng hạn chế. Trong các abstract đã tra, chưa có thử nghiệm đối đầu trên da người với salicylic acid ở cùng lượng salicylate. Các thử nghiệm về “salicylic acid siêu phân tử” không nêu betaine trong abstract, nên không được dùng làm bằng chứng cho betaine salicylate.

4. Nồng độ và cách quy đổi ra salicylic acid

“2% betaine salicylate” không tương đương “2% salicylic acid”. Bảng dưới quy đổi theo hệ số 0,541: cột giữa là giới hạn Phụ lục III ASEAN cho salicylic acid, cột phải là lượng betaine salicylate tương ứng theo cách đọc quy đổi (mục 7).

Loại sản phẩm (Phụ lục III, Ref 98)	Tối đa tính theo salicylic acid	Tương đương betaine salicylate (làm tròn xuống)
Sản phẩm tóc rửa trôi	3,0%	khoảng 5,54%
Sản phẩm khác, trừ sữa dưỡng thể, phấn mắt, mascara, kẻ mắt, son môi, lăn khử mùi, sơn móng	2,0%	khoảng 3,69%
Sữa dưỡng thể, phấn mắt, mascara, kẻ mắt, son môi, lăn khử mùi, sơn móng	0,5%	khoảng 0,92%

Ví dụ: toner chứa 2% betaine salicylate tương ứng khoảng 1,08% salicylic acid. Nếu cùng công thức có thêm 1% salicylic acid tự do, tổng là khoảng 2,08% — vượt mức 2,0% của nhóm sản phẩm thứ hai theo cách đọc này.

Nồng độ trong sản phẩm thương mại chưa có nguồn công khai đã kiểm. Độ tan, vùng pH và nồng độ đề xuất nên lấy theo phiếu kỹ thuật (TDS) của nhà cung cấp, rồi xác nhận bằng thử dung nạp trên chính công thức.

5. Cách dùng và kết hợp

• Bắt đầu cách ngày, nhất là với da nhạy cảm; theo dõi khô, bong và châm chích (xem thêm bài da nhạy cảm).
• Chống nắng hằng ngày: CIR (2003) khuyến cáo sản phẩm tẩy tế bào chết chứa salicylic acid và các salicylate trong báo cáo phải được bào chế để không tăng nhạy nắng, hoặc kèm hướng dẫn chống nắng hằng ngày. Betaine salicylate không có tên trong báo cáo; áp cùng nguyên tắc là cách làm thận trọng.
• Nên phối hợp với chất giữ ẩm, làm dịu và hỗ trợ hàng rào da.
• Thận trọng khi chồng nhiều sản phẩm làm bong sừng (AHA, retinoid, sản phẩm khác chứa salicylate).
• Đang dùng thuốc bôi kê đơn: theo chỉ định bác sĩ. Da có nhân mụn: xem bài mụn đầu đen, đầu trắng.

6. An toàn, ai cần lưu ý

Chưa tìm thấy đánh giá an toàn riêng của CIR cho betaine salicylate. Báo cáo CIR 2003 về salicylic acid và 16 salicylate không có tên chất này. Bản đánh giá bổ sung năm 2025 xét salicylic acid cùng 17 salicylate (3 chất được đánh giá lần đầu) và kết luận nhóm an toàn theo thực tế sử dụng và nồng độ khi được bào chế để không gây kích ứng, không gây mẫn cảm (Johnson et al., 2025); abstract không liệt kê tên từng chất, nên chưa xác nhận được betaine salicylate có trong nhóm hay không.

Dữ liệu kích ứng thấp hơn salicylic acid đến từ mô hình in vitro (Liu et al., 2026) và một nghiên cứu mà abstract không nêu mô hình thử (Wang et al., 2025). Vì gốc salicylate vẫn có mặt, nên áp cùng mức thận trọng như salicylic acid: không dùng cho trẻ dưới ba tuổi, không bôi lên vùng da đang tổn thương, thử trước trên vùng da nhỏ nếu từng kích ứng với BHA. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.

7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu

• Văn bản ASEAN nói gì (bản 06/2026): Phụ lục III, Ref 98 chỉ nêu “Salicylic acid” (CAS 69-72-7) với ba mức ở bảng mục 4; không dùng trong chế phẩm cho trẻ dưới ba tuổi, trong ứng dụng có thể gây phơi nhiễm phổi qua đường hít, trong sản phẩm răng miệng; mục đích phải khác ức chế vi sinh vật và thể hiện rõ qua cách trình bày; các mức này “inclusive of any use of salicylic acid”. Cảnh báo nhãn “Not to be used for children under three years of age” dành cho sản phẩm có thể dùng cho trẻ dưới ba tuổi.
• Betaine salicylate không có tên trong Phụ lục II, III hay VI bản 06/2026. Phụ lục VI, Ref 3 (chất bảo quản, tối đa 0,5% tính theo acid) ghi salicylic acid và các muối calcium, magnesium, MEA, sodium, potassium, TEA salicylate; lời mở đầu Phụ lục VI định nghĩa “muối” là muối của cation sodium, potassium, calcium, magnesium, ammonium và ethanolamine. Betaine không thuộc các nhóm này, nên không có căn cứ dùng betaine salicylate làm chất bảo quản theo Ref 3.
• Cách đọc Butter-C đang áp dụng — cần pháp chế xác nhận: quy đổi betaine salicylate ra salicylic acid bằng hệ số 0,541, áp toàn bộ giới hạn, điều cấm và cảnh báo nhãn của Ref 98, và cộng dồn với salicylic acid tự do nếu có. Căn cứ: chất mang gốc salicylate và câu “inclusive of any use of salicylic acid”. Văn bản không nói rõ; cách hiểu “không có tên thì không bị giới hạn” rủi ro cao. Quý khách nên xác nhận với cơ quan quản lý tại thị trường công bố.
• Hồ sơ: COA ghi hàm lượng salicylic acid; nghiên cứu ổn định (pH, kết tinh, đổi màu); thử dung nạp thành phẩm.
• Công bố công dụng: “hỗ trợ làm thông thoáng lỗ chân lông”, “giúp làm mịn bề mặt da”, “làm bong lớp sừng nhẹ nhàng”. Tránh ngôn ngữ thuốc (tác dụng lên mụn viêm, ức chế vi khuẩn) và các câu tuyệt đối như “không gây kích ứng”, “an toàn cho mẹ bầu”.

Butter-C có thể ứng dụng betaine salicylate trong gia công toner và serum cho da dầu, với nồng độ quy đổi và nhãn rà soát theo Phụ lục III ASEAN.

Câu hỏi thường gặp

Betaine salicylate có phải là salicylic acid không?

Không hoàn toàn. Đây là hợp chất gồm betaine và salicylic acid theo tỷ lệ 1:1; khoảng 54% khối lượng là phần salicylic acid. Vì vậy hai sản phẩm cùng ghi “2%” chứa lượng salicylate khác nhau.

Betaine salicylate có dịu hơn salicylic acid thật không?

Hai nghiên cứu đã công bố (một in vitro, một không nêu mô hình thử kích ứng trong abstract) cho thấy dạng kết hợp betaine–salicylic acid có kích ứng và độc tính tế bào thấp hơn salicylic acid. Trong các abstract đã tra, chưa có thử nghiệm đối đầu trên da người có số liệu, nên “dịu hơn” chưa được xác nhận trên người.

2% betaine salicylate tương đương bao nhiêu salicylic acid?

Khoảng 1,08% salicylic acid (hệ số 0,541).

Có dùng chung với sản phẩm chứa salicylic acid được không?

Có thể, nhưng dễ cộng dồn gây khô, châm chích. Nếu một công thức có cả hai chất, nhà sản xuất nên cộng phần quy đổi với salicylic acid tự do khi đối chiếu giới hạn ASEAN (cách đọc thận trọng, cần pháp chế xác nhận).

Phụ nữ mang thai có dùng được không?

Chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Tài liệu tham khảo

1. Wang Z et al. Betaine-salicylic acid cocrystal for enhanced skincare and acne treatment. RSC Med Chem. 2025. PMID 40027344
2. Liu Y et al. A Supramolecular Salicylic Acid-Betaine with Superior Epidermal Benefits and Better Tolerance: In vitro Proof of Concept Studies. Skin Pharmacol Physiol. 2026. PMID 41610079
3. Warskulat U et al. The osmolyte strategy of normal human keratinocytes in maintaining cell homeostasis. J Invest Dermatol. 2004. PMID 15304091
4. Cosmetic Ingredient Review Expert Panel. Safety assessment of Salicylic Acid, Butyloctyl Salicylate, Calcium Salicylate, C12-15 Alkyl Salicylate, Capryloyl Salicylic Acid, Hexyldodecyl Salicylate, Isocetyl Salicylate, Isodecyl Salicylate, Magnesium Salicylate, MEA-Salicylate, Ethylhexyl Salicylate, Potassium Salicylate, Methyl Salicylate, Myristyl Salicylate, Sodium Salicylate, TEA-Salicylate, and Tridecyl Salicylate. Int J Toxicol. 2003. PMID 14617432
5. Johnson W Jr et al. Amended Safety Assessment of Salicylic Acid and Salicylates as Used in Cosmetics. Int J Toxicol. 2025. PMID 41243163
6. NCBI PubChem. Betaine salicylate (CID 71587021); đối chiếu Salicylic acid (CID 338), Betaine (CID 247). https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/71587021 · CID 338 · CID 247