Cồn béo cetearyl alcohol trong mỹ phẩm: có làm khô da không?

Cetearyl alcohol (INCI: Cetearyl Alcohol; còn gọi là cetostearyl alcohol, cồn béo cetearyl) là hỗn hợp các alcohol béo mạch dài, chủ yếu là cetyl alcohol (16 carbon) và stearyl alcohol (18 carbon). Trong mỹ phẩm, chất này làm mềm da, tạo độ đặc và giữ cho kem, sữa dưỡng, dầu xả ổn định. Nó không phải loại “cồn” bay hơi như ethanol.

1. Cetearyl alcohol là gì?

Theo báo cáo đánh giá an toàn của Hội đồng chuyên gia CIR (Cosmetic Ingredient Review, Mỹ) năm 1988, cetearyl alcohol (CAS 8005-44-5) là chất rắn dạng sáp màu trắng, thường ở dạng vảy, gồm chủ yếu cetyl và stearyl alcohol kèm lượng nhỏ alcohol mạch khác; không tan trong nước, tan trong cồn và dầu. Cấp kỹ thuật chứa khoảng 65–80% stearyl alcohol và 20–35% cetyl alcohol; tỷ lệ của từng nguyên liệu ghi trên phiếu kiểm nghiệm (COA).

Alcohol béo được sản xuất bằng hydro hoá acid béo hoặc tổng hợp theo quy trình Ziegler (CIR, 1988), nên muốn ghi “nguồn gốc thực vật” cần hồ sơ nguyên liệu chứng minh.

Trong hoá học, “alcohol” là tên chung của các chất có nhóm –OH, không riêng ethanol. Hai nhóm hay bị gọi chung là “cồn”:

Đặc điểm	Cồn béo: cetearyl, cetyl, stearyl alcohol	Cồn bay hơi: ethanol, alcohol denat.
Mạch carbon	16–18 carbon	2 carbon (ethanol)
Ở nhiệt độ phòng	Chất rắn dạng sáp, không bay hơi	Chất lỏng, bay hơi nhanh
Độ tan	Không tan trong nước, tan trong dầu	Tan trong nước
Vai trò trong mỹ phẩm	Làm mềm, ổn định nhũ tương, kiểm soát độ nhớt, ổn định bọt (CIR, 1988)	Dung môi, tạo cảm giác khô nhanh, thoáng
Tên trên bảng thành phần	Cetearyl Alcohol, Cetyl Alcohol, Stearyl Alcohol	Alcohol, Alcohol Denat. (ethanol đã biến tính)

2. “Cồn làm khô da” đúng với loại nào?

Lời khuyên tránh sản phẩm “có cồn” cho da khô, da nhạy cảm thường nhắm tới cồn bay hơi như ethanol, nhất là ở nồng độ cao. Ngay cả với ethanol, dữ liệu không đơn giản. Löffler và cộng sự (2007) đắp thử ethanol, 1-propanol và 2-propanol ở nồng độ từ 60% đến dạng nguyên chất lên da người tình nguyện (15 người mỗi thử nghiệm): hàng rào da (đo bằng lượng nước mất qua biểu bì, TEWL) và độ đỏ không thay đổi có ý nghĩa, nhưng độ ẩm da giảm có ý nghĩa; rửa bằng ethanol 80% gây kích ứng ít hơn rửa bằng sodium lauryl sulfate 0,5%. Đây là bối cảnh cồn sát khuẩn tay, không phải mỹ phẩm bôi mặt.

Cetearyl alcohol thuộc nhóm khác: không bay hơi và ở lại trên da cùng lớp kem như một chất làm mềm (CIR, 1988). Thấy chữ “Alcohol” trong tên không có nghĩa là sản phẩm chứa “cồn làm khô”; nếu da khô sau khi dùng, cần xem cả công thức.

3. Vai trò trong kem dưỡng và dầu xả

Trong kem dầu trong nước, cetearyl alcohol được gọi là chất đồng nhũ hoá hay chất tự tạo đặc. Phần alcohol béo và chất nhũ hoá dư sau khi bao quanh giọt dầu kết hợp với nước, tạo các lớp kép xếp chồng gọi là mạng gel phiến. Mạng này tạo “thân” cho kem và góp phần giữ kem ổn định.

Vu Dang và cộng sự (2021, Đại học Dược Hà Nội và Đại học Sư phạm Hà Nội) dùng hệ alcohol béo – polysorbate 60 – nước làm mô hình pha liên tục của kem. Hệ cetostearyl alcohol đặc hơn hệ cetyl alcohol với mọi lô polysorbate 60. Mọi hệ đều đặc lên trong 2 tuần đầu; sau đó hệ cetostearyl alcohol chỉ thay đổi nhẹ, còn hệ cetyl alcohol mất cấu trúc đáng kể ở 25 °C do pha gel phiến chuyển thành tinh thể; lô polysorbate 60 khác thành phần cũng cho độ đặc khác. Hàm ý thực hành: tiêu chuẩn độ nhớt phải ghi thời điểm đo; đổi nhà cung cấp cồn béo hay chất nhũ hoá cần thử lại độ ổn định.

Trong dầu xả, alcohol béo phối với chất diện hoạt cation tạo gel phiến cation. Davies và Amin (2020) thay đổi tỷ lệ chất cation : alcohol béo: ngưỡng chảy (ứng suất tối thiểu để kem bắt đầu chảy) cao nhất khoảng 251 Pa ở hệ behentrimonium chloride (BTAC) tỷ lệ 6 : 10, còn hệ cetrimonium chloride (CTAC) cao nhất khoảng 50 Pa; công thức có ngưỡng chảy cao và giữ độ nhớt khi pha loãng làm giảm lực chải tóc nhiều hơn. Đây là thử nghiệm trên lọn tóc trong phòng thí nghiệm; lượng chất cation khi áp dụng phải theo giới hạn ASEAN (mục 7).

4. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm

Theo bản rà soát CIR 2008, số sản phẩm chứa cetearyl alcohol báo cáo tự nguyện cho FDA tăng từ 56 (1982) lên 1.435 (2006); khảo sát của ngành năm 2005 ghi nồng độ từ 0,0002% đến 15%:

Nhóm sản phẩm (CIR 2008, Bảng 5)	Nồng độ khảo sát năm 2005
Sản phẩm dưỡng ẩm	0,6–10%
Kem, lotion dưỡng đêm	0,4–5%
Kem, lotion làm sạch da	0,5–5%
Dầu xả	0,05–9%
Dầu gội	0,2–14%
Thuốc nhuộm tóc	2–15%
Son môi	2–6%

Không có nồng độ “chuẩn”: lượng dùng tuỳ độ đặc mong muốn và hệ nhũ hoá. Đây là khảo sát tại Mỹ, không phải giới hạn pháp quy.

5. Cách dùng và kết hợp

• Người dùng: đây là tá dược tạo kết cấu, không cần cách dùng riêng.
• Không thay thế lipid hàng rào da: bộ ba ceramide – cholesterol – acid béo là nhóm khác, xem bài ceramide trong mỹ phẩm.
• Trong công thức: thường đi cùng chất nhũ hoá không ion như polysorbate 60 hoặc chất cation trong dầu xả; kem có thể thêm chất làm đặc pha nước như carbomer. Mọi phối hợp cần thử độ ổn định.
• Hỗn hợp nhũ hoá bán sẵn: một số nguyên liệu là cetearyl alcohol trộn cetearyl glucoside; glucoside là nhóm dị nguyên riêng, xem bài decyl glucoside.

6. An toàn, ai cần lưu ý

CIR (1988) kết luận cetearyl, cetyl, isostearyl, myristyl và behenyl alcohol an toàn khi dùng làm thành phần mỹ phẩm theo thực tế sử dụng lúc đó; trong thử nghiệm mẫn cảm trên 25 người với kem chứa 3% cetearyl alcohol, không ai có phản ứng. Năm 2008, CIR xem xét dữ liệu mới, xác nhận an toàn và không mở lại đánh giá.

Dị ứng tiếp xúc có xảy ra nhưng không thường gặp; tỷ lệ phụ thuộc nhóm người được thử áp:

• Bệnh nhân thử áp liên tiếp tại 7 trung tâm ở Anh, năm 2000 (3.062 người): 0,8% dương tính với cetearyl alcohol (Britton và cộng sự, 2003).
• Bệnh nhân loét chân mạn tính hoặc viêm da ứ trệ trong mạng lưới IVDK, giai đoạn 2003–2014 (5.264 người): 4,4% dương tính với cetearyl alcohol (Erfurt-Berge và cộng sự, 2017).
• Sản phẩm ghi “hypoallergenic”: trong 208 sản phẩm của hai nhà bán lẻ tại Anh (2022), cetearyl alcohol là chất thuộc danh mục thử áp chuẩn của Hội Dị ứng da Anh gặp nhiều nhất ở sản phẩm bôi lưu (Hiranput và cộng sự, 2024). Có mặt trong sản phẩm không có nghĩa là sẽ gây dị ứng.

Cetyl và stearyl alcohol cũng có ca dị ứng được báo cáo, nhiều ca liên quan đến kem thuốc (danh mục tài liệu CIR 2008). Người đã có kết quả thử áp dương tính với cetearyl, cetyl hoặc stearyl alcohol nên đọc kỹ bảng thành phần và hỏi bác sĩ da liễu; người có da tổn thương kéo dài (loét, chàm mạn tính) cần thận trọng hơn.

Phụ nữ mang thai, cho con bú: các nguồn đã đọc không có dữ liệu riêng; chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.

7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu (B2B)

• Pháp quy ASEAN: tra theo tên và CAS (8005-44-5, 36653-82-4, 112-92-5), cetearyl, cetyl và stearyl alcohol không nằm trong Phụ lục II, III, VI bản 2026-1 (22/06/2026) và Phụ lục VII bản 2025-2 (12/12/2025), nên không có giới hạn nồng độ riêng; thành phẩm vẫn theo giới hạn kim loại nặng, vi sinh chung. Để so sánh: methanol làm chất biến tính cho ethanol và isopropyl alcohol được giới hạn 5% tính theo lượng ethanol và isopropyl alcohol (Phụ lục III, mục 52).
• Nhãn “không cồn”: Phụ lục 03-MP của Thông tư 06/2011/TT-BYT và bản tiếng Anh “Appendix III – ASEAN Cosmetic Claims Guidelines” (2007) không có điều khoản riêng cho công bố “không chứa…” hay “không cồn”. Hai văn bản xét cả nhãn, quảng cáo, tài liệu khuyến mãi khi đánh giá cách trình bày sản phẩm; bản tiếng Việt ghi quyết định cuối cùng thuộc cơ quan quản lý. Cách làm thận trọng Butter-C đề xuất (thực hành, không phải quy định): nếu ghi “không cồn”, nên ghi rõ là không chứa ethanol, alcohol denat., vì bảng thành phần vẫn có chữ “Alcohol”.
• “Hypoallergenic”: thuật ngữ này không được chuẩn hoá bởi tiêu chuẩn ngành (Hiranput và cộng sự, 2024). Không dùng câu tuyệt đối; công bố “dịu nhẹ” cần dữ liệu thử dung nạp trên chính thành phẩm.
• Dầu xả: theo Phụ lục III, cetrimonium chloride và steartrimonium chloride (riêng lẻ hoặc tổng) tối đa 2,5% trong sản phẩm tóc rửa trôi, 1,0% trong sản phẩm tóc bôi lưu (mục 286); behentrimonium chloride (riêng lẻ hoặc tổng với hai chất trên) tối đa 5,0% (rửa trôi), 3,0% (bôi lưu) (mục 287).
• Chất lượng và công bố: yêu cầu COA ghi tỷ lệ C16/C18; đổi nhà cung cấp cần thử lại độ ổn định. Cetearyl alcohol là tá dược: có thể nói “kết cấu kem mềm mịn”, “giúp làm mềm da”, không quảng bá như hoạt chất.

Butter-C dùng cetearyl alcohol trong gia công kem dưỡng ẩm và dầu xả, chọn tỷ lệ theo kết cấu mong muốn và giới hạn ASEAN, rồi xác nhận bằng thử độ ổn định.

Câu hỏi thường gặp

Cetearyl alcohol có phải là cồn không?

Về hoá học là alcohol (có nhóm –OH), nhưng là alcohol béo dạng sáp, không bay hơi, khác ethanol (Alcohol, Alcohol Denat.).

Cetearyl alcohol có làm khô da không?

CIR xếp nhóm này vào vai trò chất làm mềm, ổn định nhũ tương. Lo ngại “cồn làm khô da” thường nói về cồn bay hơi như ethanol.

Sản phẩm ghi “không cồn” mà có cetearyl alcohol thì có sai không?

Các văn bản về công bố tính năng đã tra không có quy định riêng cho cụm “không cồn”. Để tránh hiểu lầm, Butter-C khuyên ghi rõ “không chứa cồn ethanol”.

Da nhạy cảm có dùng được sản phẩm chứa cetearyl alcohol không?

Dị ứng với cetearyl alcohol không thường gặp: ở Anh, 0,8% bệnh nhân được thử áp dương tính. Người đã biết dị ứng với cetearyl, cetyl hoặc stearyl alcohol nên tránh và hỏi bác sĩ da liễu.

Cetearyl alcohol khác cetyl alcohol và stearyl alcohol thế nào?

Cetearyl alcohol là hỗn hợp chủ yếu của cetyl (C16) và stearyl alcohol (C18). Trong mô hình kem dùng polysorbate 60, hệ cetostearyl alcohol đặc hơn, giữ cấu trúc tốt hơn hệ cetyl alcohol (Vu Dang và cộng sự, 2021).

Tài liệu tham khảo

1. Cosmetic Ingredient Review Expert Panel. Final Report on the Safety Assessment of Cetearyl Alcohol, Cetyl Alcohol, Isostearyl Alcohol, Myristyl Alcohol, and Behenyl Alcohol. J Am Coll Toxicol. 1988;7(3):359-413. https://cir-reports.cir-safety.org/view-attachment?id=9f52792c-8d74-ec11-8943-0022482f06a6
2. Cosmetic Ingredient Review. Annual Review of Cosmetic Ingredient Safety Assessments: 2005/2006. Int J Toxicol. 2008;27(Suppl 1):77-142. https://cir-reports.cir-safety.org/view-attachment?id=e4ce160b-8e74-ec11-8943-0022482f06a6
3. Vu Dang H et al. Investigating the influence of excipient batch variation on the structure, consistency and physical stability of polysorbate 60-based topical vehicles. Int J Cosmet Sci. 2021. PMID 34714546
4. Davies AR et al. Microstructure design of CTAC:FA and BTAC:FA lamellar gels for optimized rheological performance utilizing automated formulation platform. Int J Cosmet Sci. 2020. PMID 32037558
5. Britton JE et al. The British standard series of contact dermatitis allergens: validation in clinical practice and value for clinical governance. Br J Dermatol. 2003. PMID 12588377
6. Erfurt-Berge C et al. The current spectrum of contact sensitization in patients with chronic leg ulcers or stasis dermatitis - new data from the Information Network of Departments of Dermatology (IVDK). Contact Dermatitis. 2017. PMID 28194803
7. Hiranput S et al. Do hypoallergenic skincare products contain fewer potential contact allergens? Clin Exp Dermatol. 2024. PMID 38069640
8. Löffler H et al. How irritant is alcohol? Br J Dermatol. 2007. PMID 17578437