Poloxamer 407 trong mỹ phẩm: hoà tan hương, tạo gel và an toàn

Poloxamer 407 (INCI: Poloxamer 407) là chất diện hoạt không ion dạng copolymer khối: một đoạn polyoxypropylene (PPO) kỵ nước ở giữa, hai đoạn polyoxyethylene (PEO) ưa nước ở hai đầu. Trong mỹ phẩm, nó chủ yếu giữ hương, tinh dầu tan trong nước súc miệng, làm sạch nhẹ trong nước tẩy trang, sữa rửa mặt, và ở nồng độ cao có thể tạo gel thuận nghịch theo nhiệt độ.

1. Poloxamer 407 là gì?

Theo báo cáo của Hội đồng chuyên gia CIR (Cosmetic Ingredient Review, Mỹ) về nhóm poloxamer (Singh-Joy et al., 2008), poloxamer là polymer khối polyoxyethylene – polyoxypropylene. Poloxamer 407 có trung bình khoảng 98 đơn vị ethylene oxide ở mỗi đầu, 67 đơn vị propylene oxide ở giữa; không có công thức phân tử xác định, CAS chung của nhóm là 9003-11-6.

Đặc điểm (CIR 2008, Bảng 1–3)	Poloxamer 407
Cấu trúc trung bình	PEO98–PPO67–PEO98
Khối lượng phân tử trung bình	9.840–14.600 (chuẩn Dược điển Mỹ)
Tỉ lệ oxyethylene	73,2 ± 1,7% khối lượng
Chỉ số HLB (CIR, Bảng 3)	22
Dạng, độ tan	Chất rắn trắng, nóng chảy khoảng 56°C; tan trong nước, ethanol 95%, isopropanol
pH dung dịch 2,5%; điểm vẩn đục dung dịch 10%	5,0–7,5; trên 100°C

HLB cao, nhiều PEO nên poloxamer 407 rất ưa nước; để so sánh, poloxamer 124 (ít PEO hơn) có điểm vẩn đục chỉ 71–75°C (CIR).

2. Hoà tan hương và làm sạch

CIR xếp phần lớn poloxamer vào nhóm chất diện hoạt, nhũ hoá, làm sạch hoặc hoà tan. Trong nước, phần PPO kỵ nước tụ vào lõi mixen, các chuỗi PEO quay ra ngoài; hương và tinh dầu nằm trong lõi nên dung dịch vẫn trong. CIR ghi nhận 18 công thức nước súc miệng, sản phẩm làm thơm miệng chứa poloxamer 407; chương bào chế răng miệng của Butter-C dùng nó làm chất hoà tan cho nước súc miệng không cồn, cùng nhóm chức năng với PEG-40 hydrogenated castor oil và polysorbate 20. Chưa thấy nghiên cứu so sánh trực tiếp ba chất trên cùng một hương (bằng chứng so sánh hạn chế), nên tỉ lệ phải sàng lọc trên chính công thức.

Với nước tẩy trang micellar và sữa rửa mặt, CIR ghi poloxamer 184 nhiều lượt khai báo hơn (9 công thức tẩy trang mắt, 27 sản phẩm làm sạch da); poloxamer 407 được khai báo tới 2% và 9% ở hai nhóm này.

3. Gel thuận nghịch theo nhiệt: phụ thuộc nồng độ

CIR mô tả: nhiều poloxamer tan trong nước và tạo gel khi dung dịch đủ đặc; gel trở lại dạng lỏng khi hạ nhiệt và tạo gel lại khi tăng nhiệt, quá trình lặp lại được nhiều lần.

Fakhari et al. (2017; tác giả thuộc một công ty dược sinh học) đo bằng phương pháp lưu biến, chủ yếu trên poloxamer 407 đã tinh chế lại:

Điều kiện (khối lượng/thể tích)	Kết quả
10,5% và 11,6%	Không tạo gel
Tăng nồng độ	Nhiệt độ chuyển lỏng – gel (Tsol-gel) giảm, gel cứng hơn, độ nhớt ở 10°C tăng
17,9% trong nước	Tsol-gel 23,0°C
17,9% trong dung dịch đệm phosphat	20,9°C (muối làm giảm Tsol-gel); mẫu chưa tinh chế cùng điều kiện: 23,4°C
Thêm ethanol vào dung dịch 17,9%	Tới 20% (thể tích) làm giảm Tsol-gel; 25% ngăn tạo gel

Ý nghĩa thực hành: mức 0,3–1% trong nước súc miệng (mục 4) thấp hơn nhiều vùng tạo gel. Nhiệt độ chuyển còn phụ thuộc lô nguyên liệu, muối, cồn; phải đo lại trên công thức thật.

4. Nồng độ dùng theo khảo sát của CIR

CIR (2008) tổng hợp số công thức khai báo với FDA (2002) và nồng độ tối đa theo khảo sát ngành (2004). Poloxamer 407 có 31 lượt khai báo, nồng độ 0,3–20%:

Nhóm sản phẩm	Số công thức (FDA 2002)	Nồng độ tối đa (khảo sát 2004)
Nước súc miệng, sản phẩm làm thơm miệng	18	0,3–1%
Kem đánh răng	—	12–20%
Tẩy trang mắt	—	2%
Sản phẩm làm sạch da	—	9%
Nước làm tươi da	—	3%
Kem dưỡng ẩm	—	1%
Sản phẩm làm móng khác	—	5%
Khử mùi dưới cánh tay; uốn tóc; ba nhóm khác	6; 2; 5	—

Đây là mức doanh nghiệp đã khai báo hơn 20 năm trước, không phải mức khuyến nghị.

5. Kết hợp và lưu ý bào chế

• Với cetylpyridinium chloride (CPC): trong phép thử in vitro của nhóm tác giả thuộc một doanh nghiệp, poloxamer 407 làm giảm CPC khả dụng còn 60% ở 0,1%, 24–33% ở 0,2–0,4% và 10% ở 0,5%; CPC khả dụng tương quan với ức chế đường phân mảng bám ex vivo (r² = 0,955) (Hunter-Rinderle et al., 1997). Một nghiên cứu NMR in vitro mới hơn (có tác giả và tài trợ từ doanh nghiệp) ghi nhận poloxamer 407 tương tác với CPC rất ít khi nồng độ paraben thấp, trong khi một chất hoà tan khác trong nghiên cứu tạo mixen hỗn hợp lớn, còn ít CPC tự do (Robertson et al., 2024). Như bài CPC trong mỹ phẩm: dùng chất hoà tan ở mức thấp nhất đủ trong, đo CPC khả dụng trên thành phẩm.
• Hoà tan: trong nghiên cứu CIR trích và nghiên cứu của Fakhari, dung dịch đặc được pha trong nước lạnh (5–10°C). Với nước súc miệng, thực hành của Butter-C là trộn hương với chất hoà tan trước rồi mới pha loãng.
• Gel: nhóm tác giả Dumortier (2006) nhận xét gel poloxamer 407 đơn thuần chưa cho thấy lợi thế rõ; phối với poloxamer 188 hoặc polymer bám dính giúp chỉnh T_sol-gel và độ bám (dữ liệu dược phẩm).

6. An toàn

Kết luận CIR (2008), nguyên văn: “The CIR Expert Panel concluded that Poloxamers 101, 105, 108, 122, 123, 124, 181, 182, 183, 184, 185, 188, 212, 215, 217, 231, 234, 235, 237, 238, 282, 284, 288, 331, 333, 334, 335, 338, 401, 402, 403, and 407, Poloxamer 105 Benzoate, and Poloxamer 182 Dibenzoate are safe as cosmetic ingredients in the practices of use and concentration as described in this safety assessment.” Nghĩa là an toàn khi dùng theo thực tế sử dụng và nồng độ mô tả trong báo cáo.

• Da và mắt: CIR tóm tắt poloxamer kích ứng mắt tối thiểu, không kích ứng hay gây mẫn cảm da trên động vật; các thử nghiệm lâm sàng về kích ứng, mẫn cảm đều âm tính. Lưu ý: các thử nghiệm trên người trong báo cáo dùng poloxamer 184, 185, 188, sản phẩm chứa chúng hoặc poloxamer không ghi số hiệu; không có thử riêng poloxamer 407.
• Độc tính khác: poloxamer 407 không gây đột biến trong thử Ames. Chưa có dữ liệu sinh sản, phát triển; CIR cho rằng phân tử lớn, tan trong nước nên thấm qua da ít và chậm.
• Đường tiêm, không phải bôi da: tiêm poloxamer 407 vào màng bụng chuột cống làm tăng triglycerid, cholesterol máu theo liều (CIR). Đây là dữ liệu đường tiêm, không suy ra cho mỹ phẩm.
• Người dị ứng PEG: ở 10 bệnh nhân đã được chẩn đoán dị ứng PEG, 8 người phản ứng chéo với poloxamer 407 khi thử lẩy da (Bruusgaard-Mouritsen et al., 2022). Đây là bối cảnh y khoa; người đã có chẩn đoán này nên hỏi bác sĩ dị ứng trước khi dùng sản phẩm có poloxamer.
• Phụ nữ mang thai: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.

7. Ethylene oxide, propylene oxide và 1,4-dioxane

Theo CIR, poloxamer được sản xuất bằng cách cộng propylene oxide rồi ethylene oxide vào propylene glycol với xúc tác kiềm, nên có thể còn vết hai chất này và 1,4-dioxane. Báo cáo nêu giới hạn của Dược điển Mỹ cho poloxamer: ethylene oxide 1 ppm, propylene oxide 5 ppm, 1,4-dioxane 5 ppm, và nhấn mạnh ngành mỹ phẩm phải tiếp tục tinh chế để giữ dưới các mức này.

Phụ lục II ASEAN (bản 2026-1, 22/06/2026) có mục “Ethylene oxide”, CAS 75-21-8 (Ref 182), “Dioxane”, CAS 123-91-1 (Ref 343) và “Methyloxirane” (propylene oxide), CAS 75-56-9 (Ref 655): không được là thành phần của mỹ phẩm; các mục này không ghi mức vết. Điều 14 Thông tư 06/2011/TT-BYT chấp nhận chất thuộc Phụ lục II ở hàm lượng vết nếu không thể tránh được về kỹ thuật theo thực hành tốt sản xuất và sản phẩm vẫn bảo đảm an toàn. Riêng 1,4-dioxane, Hướng dẫn ASEAN về giới hạn chất nhiễm trong mỹ phẩm (bản 3.0) đặt mức không quá 10 ppm từ 19/6/2023 (25 ppm từ 19/6/2020), áp dụng khi phân tích thành phẩm trong kiểm tra hậu mại. Mức này khớp ý kiến SCCS (Uỷ ban Khoa học về An toàn người tiêu dùng của EU): vết 1,4-dioxane không quá 10 ppm (≤ 10 ppm) trong mỹ phẩm là an toàn (SCCS/1570/15, mục Kết luận).

8. Ứng dụng dược phẩm, y khoa: chỉ là bối cảnh

Nhờ tạo gel ở thân nhiệt, poloxamer 407 được nghiên cứu làm tá dược mang thuốc đường miệng, trực tràng, ngoài da, mắt, mũi và tiêm; Dumortier et al. (2006) cũng ghi nó làm thay đổi lipid máu, có thể độc trên thận, cản trở phát triển dạng tiêm. CIR tóm tắt thêm nghiên cứu giảm dính sau phẫu thuật, kỹ thuật mô; với lành vết thương, poloxamer nhìn chung không hiệu quả. Đó là bối cảnh thuốc, thiết bị y tế; mỹ phẩm chứa poloxamer 407 không được công bố tác dụng mang thuốc, liền vết thương hay công dụng y khoa nào.

9. Góc nhìn cho chủ thương hiệu (B2B)

• Pháp quy ASEAN: poloxamer 407 không nằm trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1) và VII (bản 2025-2), nên không có giới hạn nồng độ hay cảnh báo nhãn riêng; thành phẩm vẫn theo giới hạn 1,4-dioxane ở mục 7.
• Hồ sơ nguyên liệu: COA theo lô có ethylene oxide, propylene oxide, 1,4-dioxane.
• Nhãn “không PEG”: poloxamer có chuỗi PEO, nên sản phẩm có poloxamer 407 không ghi “không PEG”; không ngụ ý sản phẩm có PEG kém an toàn.
• Công bố: tá dược, không quảng bá như hoạt chất.

Butter-C dùng poloxamer 407 hoặc chất hoà tan khác khi gia công nước súc miệng, xịt thơm miệng; đội ngũ chọn tỉ lệ bằng sàng lọc độ trong ở nhiệt độ lạnh và kiểm tương tác với hoạt chất trên chính công thức.

Câu hỏi thường gặp

Poloxamer 407 có an toàn không?

CIR (2008) kết luận poloxamer an toàn trong mỹ phẩm theo thực tế sử dụng và nồng độ đã mô tả; vết ethylene oxide, 1,4-dioxane được kiểm bằng COA.

Poloxamer 407 có phải PEG không?

Không hoàn toàn: phân tử có hai đoạn polyoxyethylene (PEG) nối với một đoạn polyoxypropylene. Người dị ứng PEG có thể phản ứng chéo, nên hỏi bác sĩ dị ứng.

Vì sao nước súc miệng có poloxamer 407 không đặc lại?

Mức dùng trong nước súc miệng (0,3–1% theo CIR) thấp hơn nhiều vùng tạo gel; trong một nghiên cứu, dung dịch 10,5% và 11,6% còn chưa tạo gel.

Poloxamer 407 có làm giảm tác dụng của CPC không?

Có thể: trong một phép thử in vitro, CPC khả dụng giảm khi thêm poloxamer 407; cần đo trên thành phẩm.

Tài liệu tham khảo

1. Singh-Joy SD et al. Safety assessment of poloxamers 101, 105, 108, 122, 123, 124, 181, 182, 183, 184, 185, 188, 212, 215, 217, 231, 234, 235, 237, 238, 282, 284, 288, 331, 333, 334, 335, 338, 401, 402, 403, and 407, poloxamer 105 benzoate, and poloxamer 182 dibenzoate as used in cosmetics. Int J Toxicol. 2008. PMID 18830866 · Bản báo cáo trên cổng CIR
2. Fakhari A et al. Thermogelling properties of purified poloxamer 407. Heliyon. 2017. PMID 28920092
3. Dumortier G et al. A review of poloxamer 407 pharmaceutical and pharmacological characteristics. Pharm Res. 2006. PMID 17096184
4. Hunter-Rinderle SJ et al. Evaluation of Cetylpyridinium Chloride-Containing Mouthwashes Using In Vitro Disk Retention and Ex Vivo Plaque Glycolysis Methods. J Clin Dent. 1997. PMID 26630720
5. Robertson C et al. Modelling of Cetylpyridinium Chloride Availability in Complex Mixtures for the Prediction of Anti-Microbial Activity Using Diffusion Ordered Spectroscopy, Saturation Transfer Difference and 1D NMR. Pharmaceuticals (Basel). 2024. PMID 39770413
6. Bruusgaard-Mouritsen MA et al. Optimizing investigation of suspected allergy to polyethylene glycols. J Allergy Clin Immunol. 2022. PMID 34052265
7. ASEAN Cosmetic Committee. ASEAN Guidelines on Limits of Contaminants for Cosmetics (Release Version 3.0, cập nhật sau họp ACSB lần thứ 30, 06/2019). https://file.go.gov.sg/asean-guidelines-on-limits-of-contaminants-for-cosmetics.pdf
8. SCCS. Opinion on the Report of the ICCR Working Group: Considerations on Acceptable Trace Level of 1,4-Dioxane in Cosmetic Products (SCCS/1570/15). European Commission. 2015. https://ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_o_194.pdf