Nguyên liệu mỹ phẩm

16/11/2026 10 phút đọc

Terpinen-4-ol trong mỹ phẩm: khác gì tinh dầu tràm trà?

Terpinen-4-ol thường được giới thiệu là “phần tinh chế” của tinh dầu tràm trà, ít mùi và dịu hơn. Phần lớn dữ liệu của chất đơn này đến từ phòng thí nghiệm và nghiên cứu nhãn khoa, còn các thử nghiệm trên da mụn đều dùng cả tinh dầu.

Terpinen-4-ol trong mỹ phẩm: khác gì tinh dầu tràm trà?
Ảnh minh hoạ: lọ thuỷ tinh nút bần chứa chất lỏng trong suốt cạnh cành hoa khô — terpinen-4-ol là chất lỏng không màu đến vàng nhạt; ảnh không chụp cây tràm trà hay nguyên liệu thật

Terpinen-4-ol (tên INCI theo cơ sở dữ liệu COSMILE Europe: 4-Terpineol) là một alcohol monoterpene, chất lỏng không màu đến vàng nhạt, là thành phần chính của tinh dầu tràm trà. Chất này được dùng ở dạng đơn chất, hoặc có mặt sẵn khi công thức chứa tinh dầu tràm trà; COSMILE Europe ghi chức năng trong mỹ phẩm là tạo hương (fragrance).

Bài viết tách riêng dữ liệu của terpinen-4-ol đơn chất khỏi dữ liệu của cả tinh dầu, và tách thí nghiệm trong ống nghiệm khỏi dữ liệu trên người. Phần tinh dầu đã có ở bài Tinh dầu tràm trà trong mỹ phẩm.

1. Terpinen-4-ol là gì?

Theo PubChem (CID 11230), terpinen-4-ol có công thức C10H18O, khối lượng phân tử 154,25 g/mol, số CAS 562-74-3; các tên đồng nghĩa gồm 4-terpineol, 4-carvomenthenol và p-menth-1-en-4-ol. Chất ít tan trong nước, tan trong dầu và ethanol. Chúng tôi chưa đối chiếu được trên CosIng (cơ sở dữ liệu thành phần mỹ phẩm của EU).

Trong tinh dầu tràm trà, terpinen-4-ol chiếm khoảng 40–42% ở các mẫu được phân tích trong hai nghiên cứu có chung tác giả tại Úc (Hart et al., 2000; Khalil et al., 2004). Tinh dầu còn nhiều chất khác, trong đó có những chất gây mẫn cảm đã được xác định như α-terpinene, terpinolene và sản phẩm oxy hoá ascaridol (Hausen et al., 1999).

Tiêu chíTerpinen-4-ol đơn chấtTinh dầu tràm trà
Bản chấtMột chất xác định, C10H18OHỗn hợp nhiều chất bay hơi, không có công thức chung
Tên INCI4-Terpineol (theo COSMILE Europe)Melaleuca Alternifolia Leaf Oil
Dữ liệu trên ngườiRất ít, chủ yếu bối cảnh y khoa (nhãn khoa)Nhiều thử nghiệm; trên da chủ yếu ở người bị mụn trứng cá
Dữ liệu dị ứngÍt; có ghi nhận phản ứng ở người đã dị ứng với tinh dầuNhiều ca được công bố; tăng khi tinh dầu bị oxy hoá

2. Cơ chế: dữ liệu phòng thí nghiệm

Các kết quả dưới đây là bối cảnh nghiên cứu, không phải công dụng mỹ phẩm:

  • Tế bào miễn dịch người (in vitro): trên bạch cầu đơn nhân máu ngoại vi người được kích thích bằng LPS, phần tan trong nước của tinh dầu tràm trà làm giảm sản xuất TNF-α, IL-1β, IL-10 (khoảng 50%) và PGE2 (khoảng 30%) sau 40 giờ. Khi thử riêng ba chất trong phần này, chỉ terpinen-4-ol làm giảm TNF-α, IL-1β, IL-8, IL-10 và PGE2. Tinh dầu nguyên phân tán trong môi trường nuôi cấy gây độc cho tế bào ở 0,016% (Hart et al., 2000).
  • Mạch máu nhỏ (chuột): trên mô hình bóng nước ở da chuột, terpinen-4-ol làm giảm thay đổi vi mạch và thoát protein do substance P, qua tác động trực tiếp lên vi mạch có liên quan nitric oxide, không qua dây thần kinh cảm giác (Khalil et al., 2004).
  • Vi khuẩn phân lập từ da (in vitro): với tụ cầu vàng kháng methicillin (MRSA) và tụ cầu coagulase âm tính, terpinen-4-ol có nồng độ ức chế và nồng độ diệt tối thiểu thấp hơn có ý nghĩa so với tinh dầu tràm trà; ở các nồng độ đã thử, cả hai không gây độc cho nguyên bào sợi người trong 24 giờ (Loughlin et al., 2008).

Hoạt tính trên vi sinh vật trong ống nghiệm là dữ liệu nghiên cứu, không được chuyển thành công bố cho mỹ phẩm. Mỹ phẩm không được công bố tác dụng lên vi khuẩn, kể cả vi khuẩn liên quan đến mụn.

3. Bằng chứng trên người: rất hạn chế

Lượt tra PubMed (11/2026) với “terpinen-4-ol” kèm các từ về da, mụn và thử nghiệm không tìm thấy thử nghiệm có đối chứng nào dùng terpinen-4-ol đơn chất đánh giá kết quả mỹ phẩm trên da. Dữ liệu trên người hiện có:

Nghiên cứuThiết kế, chế phẩmKết quả (theo abstract)Lưu ý
Khalil et al., 2004Thực nghiệm trên da người được tiêm histamine; terpinen-4-ol bôi 10 phút sau khi tiêmTerpinen-4-ol điều hoà sẩn phù và quầng đỏ đang hình thành; α-terpineol và 1,8-cineole thì khôngAbstract không nêu số người và nồng độ; mô hình thí nghiệm, không phải cách dùng mỹ phẩm
Messaoud et al., 2019Khăn lau vô khuẩn chứa 2,5% terpinen-4-ol và 0,2% hyaluronic acid; 48 bệnh nhân viêm bờ mi trước do Demodex; nghiên cứu thăm dò, mở, ngẫu nhiên, so sánh dùng 1 lần với 2 lần/ngày trong 29 ngàyMức khó chịu ở mắt giảm có ý nghĩa so với ban đầu ở cả hai nhóm, không khác giữa hai nhóm; sản phẩm được dung nạp tốtBối cảnh y khoa; sản phẩm nhiều thành phần; không có nhóm chứng không chứa terpinen-4-ol; hai tác giả là cố vấn cho doanh nghiệp

Kết luận: bằng chứng hạn chế. Các thử nghiệm trên người bị mụn trứng cá đều dùng cả tinh dầu tràm trà, nên không thể gán kết quả cho terpinen-4-ol đơn chất. Nghiên cứu viêm bờ mi thuộc nhãn khoa, không phải căn cứ cho mỹ phẩm bôi da.

4. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm

Chúng tôi không tìm thấy mức dùng trong mỹ phẩm được xác lập từ nguồn độc lập đã đọc. Chưa thấy báo cáo của Hội đồng CIR dành riêng cho chất này; Viện Nghiên cứu Nguyên liệu Hương (RIFM) có công bố đánh giá an toàn cho 4-carvomenthenol, nhưng chúng tôi chưa đọc được toàn văn nên không dẫn kết luận. Các mức trong y văn đã đọc thuộc bối cảnh khác:

MứcBối cảnhNguồn
1%Dung dịch thử áp bì trên 7 bệnh nhân đã dị ứng với tinh dầu tràm tràKnight & Hausen, 1994
2,5%Khăn lau bờ mi trong nghiên cứu nhãn khoa, phối hợp 0,2% hyaluronic acidMessaoud et al., 2019

Nồng độ trong sản phẩm cần do đánh giá an toàn của từng công thức quyết định, đặc biệt đánh giá khả năng gây mẫn cảm. Chất tan trong dầu, ít tan trong nước, nên trong gel hay serum nền nước cần chất hoà tan.

5. Cách dùng, nên và không nên kết hợp

  • Không bôi terpinen-4-ol hay tinh dầu tràm trà nguyên chất lên da; chỉ dùng sản phẩm đã pha sẵn.
  • Thận trọng khi dùng chung nhiều sản phẩm có tinh dầu, vì các chất gây mẫn cảm có thể cộng dồn.
  • Trong quy trình cho da dầu có thể phối với zinc PCA hoặc niacinamide; hiệu quả đánh giá trên thành phẩm.

6. An toàn, ai cần lưu ý

Dị ứng tiếp xúc: ở 7 bệnh nhân đã mẫn cảm với tinh dầu tràm trà, khi thử áp bì với dung dịch 1% của 11 thành phần, 6 người phản ứng với limonene, 5 người với α-terpinene và aromadendrene, 2 người với terpinen-4-ol (Knight & Hausen, 1994). Trong một nghiên cứu khác trên 11 bệnh nhân, cả 11 người phản ứng với α-terpinene, terpinolene và ascaridol; abstract không nêu terpinen-4-ol trong các chất gây phản ứng (Hausen et al., 1999). Như vậy, dữ liệu đã đọc không xếp terpinen-4-ol vào nhóm chất gây phản ứng thường gặp, nhưng cũng không thể gọi là “không gây dị ứng”: người đã dị ứng với tràm trà vẫn có thể phản ứng với chất này.

Oxy hoá: dữ liệu oxy hoá đã đọc là của cả tinh dầu: để ở bậu cửa sổ, chỉ số peroxide tăng từ dưới 50 lên trên 500 ppm trong 4 ngày; trên chuột lang, tinh dầu đã oxy hoá gây mẫn cảm mạnh gấp 3 lần tinh dầu mới cất (Hausen et al., 1999). Chúng tôi chưa tìm thấy nguồn đã kiểm về tốc độ oxy hoá của terpinen-4-ol đơn chất, nên không khẳng định chất này bền hay kém bền hơn tinh dầu. Nguyên liệu độ tinh khiết thấp có thể còn lẫn α-terpinene, terpinolene (suy luận, cần phiếu kiểm nghiệm xác nhận).

Người từng bị viêm da tiếp xúc do mỹ phẩm, đã dị ứng với tràm trà hoặc có da nhạy cảm nên thử trên vùng da nhỏ trước. Chỉ dùng ngoài da, để xa tầm tay trẻ em. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.

7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu

  • Đúng tên nguyên liệu: phiếu kiểm nghiệm (COA) cần cho biết đây là terpinen-4-ol đơn chất (kèm độ tinh khiết theo sắc ký khí) hay tinh dầu tràm trà. Bảng thành phần ghi INCI theo đúng bản chất: 4-Terpineol cho đơn chất, Melaleuca Alternifolia Leaf Oil cho tinh dầu.
  • Pháp quy ASEAN: terpinen-4-ol (tra “terpinen”, “terpineol”, “carvomenth”, “menth-1-en-4”, CAS 562-74-3) không có trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 22/06/2026) và Phụ lục VII (bản 2025-2, 12/12/2025). Phụ lục III để trống các mục 67 đến 92 (“Entries left intentionally blank”), nên không có ngưỡng ghi nhãn chất gây dị ứng hương. Terpinen-4-ol không phải chất bảo quản được liệt kê trong Phụ lục VI.
  • Hàng xuất khẩu EU: Quy định (EU) 2023/1545 không có mục cho terpinen-4-ol (CAS 562-74-3). Mục 343 “Terpineol” chỉ gồm các đồng phân alpha-, beta-, gamma-terpineol. Nếu nguyên liệu là tinh dầu hoặc còn lẫn tạp, α-terpinene (mục 131) và terpinolene (mục 133) phải ghi tên khi vượt 0,001% (lưu trên da) hoặc 0,01% (rửa trôi), kèm điều kiện chỉ số peroxide dưới 10 mmol/L.
  • Công bố đúng mức: “tạo hương thảo mộc”, “chứa terpinen-4-ol, thành phần chính của tinh dầu tràm trà” (khi nhà cung cấp xác nhận nguồn gốc). Tránh tác dụng lên vi khuẩn, ve Demodex, mụn, gàu hay viêm; tránh “dịu hơn tinh dầu tràm trà” và “không gây dị ứng” khi chưa có dữ liệu thành phẩm.
  • Bảo quản: bao bì kín, cản sáng, nơi mát; yêu cầu nhà cung cấp chỉ số peroxide và dữ liệu độ ổn định.

Butter-C có thể dùng terpinen-4-ol với vai trò tạo hương, ở nồng độ thấp, trong gia công serum cho da dầu, da dễ nổi mụn và gel rửa mặt, kèm thử ổn định và đánh giá an toàn từng công thức.

Câu hỏi thường gặp

Terpinen-4-ol có phải là tinh dầu tràm trà không?

Không. Terpinen-4-ol là một chất đơn, chiếm khoảng 40% tinh dầu tràm trà; dữ liệu của tinh dầu không tự động áp dụng cho chất này.

Terpinen-4-ol có dịu hơn tinh dầu tràm trà không?

Chưa có thử nghiệm so sánh trực tiếp trên da người trong các nguồn đã đọc. Trong một nghiên cứu thử áp bì trên 7 bệnh nhân, chất này gây phản ứng ở ít người hơn một số thành phần khác của tinh dầu, nhưng vẫn có người dị ứng với tràm trà phản ứng với terpinen-4-ol.

Terpinen-4-ol có giúp giảm mụn không?

Chưa có thử nghiệm trên người dùng terpinen-4-ol đơn chất cho mụn trong các nguồn đã tra; dữ liệu trên vi khuẩn chỉ từ ống nghiệm. Mụn viêm nhiều cần bác sĩ da liễu thăm khám.

Có nên dùng sản phẩm chứa terpinen-4-ol quanh mắt?

Không dùng sản phẩm bôi da cho vùng mi mắt. Nghiên cứu khăn lau bờ mi chứa terpinen-4-ol thuộc lĩnh vực nhãn khoa.

Phụ nữ mang thai có dùng được không?

Chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Tài liệu tham khảo

  1. Hart PH et al. Terpinen-4-ol, the main component of the essential oil of Melaleuca alternifolia (tea tree oil), suppresses inflammatory mediator production by activated human monocytes. Inflamm Res. 2000. PMID 11131302
  2. Khalil Z et al. Regulation of wheal and flare by tea tree oil: complementary human and rodent studies. J Invest Dermatol. 2004. PMID 15373773
  3. Loughlin R et al. Comparison of the cidal activity of tea tree oil and terpinen-4-ol against clinical bacterial skin isolates and human fibroblast cells. Lett Appl Microbiol. 2008. PMID 18298453
  4. Messaoud R et al. Improvement in ocular symptoms and signs in patients with Demodex anterior blepharitis using a novel terpinen-4-ol (2.5%) and hyaluronic acid (0.2%) cleansing wipe. Clin Ophthalmol. 2019. PMID 31417235
  5. Knight TE et al. Melaleuca oil (tea tree oil) dermatitis. J Am Acad Dermatol. 1994. PMID 8113455
  6. Hausen BM et al. Degradation products of monoterpenes are the sensitizing agents in tea tree oil. Am J Contact Dermat. 1999. PMID 10357714
  7. COSMILE Europe. 4-TERPINEOL (chức năng trong mỹ phẩm: fragrance); đối chiếu PubChem CID 11230. https://cosmileeurope.eu/inci/detail/115/4-terpineol/ · PubChem CID 11230
  8. European Commission. Commission Regulation (EU) 2023/1545 of 26 July 2023 amending Regulation (EC) No 1223/2009 as regards labelling of fragrance allergens in cosmetic products. Official Journal of the European Union, L 188. 2023. https://publications.europa.eu/resource/cellar/d2ce789e-2c4b-11ee-95a2-01aa75ed71a1.0006.03/DOC_1

Thảo luận

Bình luận

Đang tải bình luận…

Gửi bình luận

Bình luận được Butter-C duyệt trước khi hiển thị. Email chỉ dùng để phản hồi bạn khi cần, xem Chính sách bảo mật.

Bắt đầu

Trao đổi về sản phẩm Quý khách dự định triển khai

Quý khách vui lòng gửi định hướng sản phẩm và sản lượng dự kiến. Đội ngũ tư vấn sẽ liên hệ trong giờ làm việc.

Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm Butter-C · GCN ĐKKD số 0108681386 (Sở KH&ĐT TP. Hà Nội cấp 03/04/2019)
Trụ sở: Thôn Hữu Lê, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội · Nhà máy: Cụm CN Thanh Oai, xã Bình Minh, TP. Hà Nội, Việt Nam
Hotline 0967 176 511 · [email protected] · Chính sách bảo mật
← Tất cả tin tức