Dùng kem chống nắng đúng cách: lượng thoa, thoa lại và chọn loại

Dùng kem chống nắng đúng cách quan trọng không kém việc chọn SPF cao. SPF trên nhãn được xác định ở lượng thoa 2 mg/cm² (xem bài SPF: ý nghĩa và kiểm nghiệm), còn ngoài đời người dùng thường thoa mỏng hơn, sót vùng da và ít thoa lại. Bài viết tập trung vào thực hành, theo khuyến cáo của Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ (AAD), Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS), một số nghiên cứu và hướng dẫn ASEAN. Tác động của từng dải ánh sáng: xem bài ánh sáng và da.

1. Lượng thoa: phần hay bị thiếu nhất

Tổng quan của Petersen và Wulf (2014) ghi nhận trong điều kiện tự nhiên, người dùng chỉ thoa khoảng 0,39–1,0 mg/cm², làm mức bảo vệ giảm đáng kể; bỏ sót vùng da và phơi nắng trước khi thoa cũng làm giảm rõ tác dụng. AAD nêu nhiều người chỉ thoa khoảng 20–50% lượng cần để đạt SPF ghi trên nhãn; chọn SPF cao giúp bù một phần cho việc thoa thiếu.

Vùng da	Lượng gợi ý	Nguồn
Mặt	Ít nhất 1 thìa cà phê — khoảng lượng kem trải dài hết ngón trỏ và ngón giữa	AAD
Vùng da hở toàn thân, người lớn	Tối thiểu khoảng 1 ounce (quy đổi gần đúng 30 ml), cỡ đầy một ly nhỏ; người có thân hình lớn có thể cần nhiều hơn	AAD
Toàn thân, người lớn	Khoảng 6–8 thìa cà phê	NHS
Môi	Son dưỡng có SPF từ 30	AAD

Vùng hay bị quên: cổ, tai, mu bàn chân và da đầu ở người tóc mỏng. Với dạng xịt, AAD khuyên xịt tới khi da bóng ướt rồi xoa đều, không xịt quanh mặt hay ngược gió, không dùng gần lửa.

2. Thời điểm thoa và thoa lại

AAD khuyên thoa lên da khô khoảng 15 phút trước khi ra ngoài. NHS khuyên nếu định ở ngoài nắng đủ lâu để có nguy cơ cháy nắng thì thoa hai lần: 30 phút trước khi ra ngoài và ngay trước khi ra ngoài. Petersen và Wulf (2014) đề xuất: thoa trước khi ra nắng và thoa lại một lần trong vòng 1 giờ.

Sau đó, AAD khuyên thoa lại khoảng mỗi 2 giờ khi ở ngoài trời, kể cả ngày nhiều mây, và ngay sau khi bơi hoặc ra mồ hôi; NHS thêm: sau khi lau khăn hoặc khi kem có thể đã bị cọ trôi. SPF cao không kéo dài thời gian giữa các lần thoa (AAD).

3. "Chịu nước" và những câu chữ không nên tin

AAD nhấn mạnh không có kem chống nắng nào "chống nước" (waterproof) hay "chống mồ hôi" (sweatproof); tại Mỹ, nhà sản xuất không được dùng hai từ này vì gây hiểu lầm. NHS lưu ý phải thoa lại ngay sau khi xuống nước dù nhãn ghi "chịu nước".

Hướng dẫn ghi nhãn chống nắng của ASEAN (Appendix X, sửa đổi 02 ngày 18/11/2025), áp dụng cho sản phẩm có chức năng chính là chống nắng, yêu cầu không công bố điều gì ngụ ý bảo vệ hoàn toàn trước UVA và UVB, hay ngụ ý không cần thoa lại (ví dụ "bảo vệ cả ngày"). Hạn chế chữ "Sunblock" chỉ áp dụng tại Malaysia; "waterproof", "sweatproof" chỉ áp dụng tại Malaysia và Thái Lan. Câu cảnh báo bắt buộc (hướng dẫn này và Phụ lục VII ASEAN): không ở ngoài nắng quá lâu, kể cả khi đang dùng sản phẩm chống nắng.

4. Đọc nhãn: SPF, phổ rộng, PA

• SPF từ 30, phổ rộng: AAD và NHS cùng khuyên SPF tối thiểu 30. "Phổ rộng" (broad spectrum) nghĩa là bảo vệ cả UVA và UVB; AAD khuyên thêm loại chịu nước. Theo hướng dẫn ASEAN, SPF trên 50 có thể ghi "SPF 50+", con số cao hơn không được khuyến nghị.
• PA: cách ghi mức bảo vệ UVA bằng dấu "+" do Hiệp hội Công nghiệp Mỹ phẩm Nhật Bản đặt ra — là tiêu chuẩn ngành, không phải quy chuẩn quốc gia; PA++++ thể hiện hiệu quả bảo vệ UVA cao nhất tại Nhật Bản (Mizuno, 2013 — tác giả thuộc phòng nghiên cứu của một doanh nghiệp mỹ phẩm).
• Ký hiệu UVA khác: ở Anh dùng thang sao UVA (nên chọn từ 4 sao); chữ "UVA" trong vòng tròn nghĩa là đạt chuẩn châu Âu (NHS). Hướng dẫn ASEAN không quy định ký hiệu UVA riêng.

Về kết cấu, AAD gợi ý kem đặc cho da khô và vùng mặt, gel cho da dầu, dạng thỏi quanh mắt; loại phù hợp là loại bạn sẽ dùng đi dùng lại. Kem có màu chứa oxide sắt bảo vệ thêm trước ánh sáng nhìn thấy, hữu ích cho người có đốm nâu (AAD).

5. Màng lọc khoáng hay hữu cơ

Theo AAD, kem chứa titanium dioxide, zinc oxide hoặc cả hai là kem "vật lý" (khoáng); kem không chứa hai chất này là kem "hoá học"; loại phối cả hai nhóm gọi là "lai". Loại nào cũng bảo vệ hiệu quả nếu phổ rộng, chịu nước, SPF từ 30. Bác sĩ da liễu khuyên kem khoáng cho da nhạy cảm; nhược điểm hay gặp là vệt trắng, và kem có màu hợp tông da giúp tránh vệt trắng (AAD).

Về an toàn, AAD cho biết FDA (Mỹ quản lý kem chống nắng như thuốc không kê đơn) đang yêu cầu thêm dữ liệu cho 12 hoạt chất màng lọc hữu cơ; điều này không có nghĩa các chất ấy không an toàn, và FDA không yêu cầu người dân ngừng dùng. Trang FDA (cập nhật 16/10/2026): tháng 6/2026 FDA bổ sung bemotrizinol vào danh sách hoạt chất được phép; ngày 10/9/2026 ra lệnh loại PABA và trolamine salicylate khỏi chuyên luận thuốc chống nắng không kê đơn vì rủi ro vượt lợi ích. Được hấp thu vào máu cũng không đồng nghĩa với gây hại (AAD). Tại ASEAN, kem chống nắng là mỹ phẩm; màng lọc UV phải nằm trong Phụ lục VII, trong giới hạn của từng chất. Dữ liệu an toàn từng màng lọc: xem các bài nguyên liệu, ví dụ titanium dioxide.

Giới hạn hai màng lọc khoáng theo Phụ lục VII ASEAN (bản 2025-2, ngày 12/12/2025):

• Zinc oxide (Ref A29) và dạng nano (Ref A29a): tối đa 25%, dùng cả hai dạng thì tổng không vượt 25%; không dùng trong ứng dụng có thể khiến người dùng hít vào phổi.
• Titanium dioxide (Ref 27) và dạng nano (Ref 27a): tối đa 25%, tổng hai dạng không vượt 25%; dạng nano không dùng trong ứng dụng có thể gây hít vào phổi; dạng bột chứa từ 1% hạt có đường kính khí động học ≤ 10 µm phải tuân thủ Phụ lục III, Ref 338.

6. Kem dưỡng và đồ trang điểm có SPF

AAD lưu ý kem dưỡng và mỹ phẩm trang điểm có SPF tiện lợi, nhưng khi ở ngoài trời vẫn cần thoa lại khoảng mỗi 2 giờ. Trong một nghiên cứu phòng thí nghiệm mô phỏng cách dùng thực tế (Kim và cộng sự, 2021 — ba trong năm tác giả thuộc trung tâm nghiên cứu của một doanh nghiệp mỹ phẩm), khi thoa với lượng điển hình của người dùng, SPF của từng sản phẩm đều thấp hơn nhiều so với nhãn; thoa chồng kem chống nắng rồi trang điểm làm SPF thực tế tăng rõ so với dùng riêng từng sản phẩm.

Vì vậy nên thoa kem chống nắng đủ lượng làm lớp nền, coi SPF trong đồ trang điểm là phần cộng thêm.

7. Kem chống nắng chỉ là một phần, và chuyện vitamin D

NHS khuyên không chỉ dựa vào kem chống nắng. AAD khuyên tìm bóng râm, nhất là khoảng 10 giờ sáng đến 2 giờ chiều; mặc áo dài tay, quần dài nhẹ, đội mũ rộng vành, đeo kính chống tia UV; cẩn thận hơn gần nước, cát vì chúng phản xạ tia nắng. Với trẻ dưới 6 tháng, AAD ưu tiên bóng râm và quần áo, hạn chế kem chống nắng — xem bài da trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Người có bệnh da cần cẩn trọng hơn khi ra nắng (NHS) và nên hỏi bác sĩ da liễu.

Vitamin D. AAD thừa nhận chống nắng có thể làm giảm lượng vitamin D da tạo ra, và khuyên người lớn khoẻ mạnh lấy vitamin D từ chế độ ăn có thực phẩm giàu vitamin D tự nhiên và/hoặc thực phẩm, đồ uống được tăng cường vitamin D. Thử nghiệm ngẫu nhiên nhãn mở Sun-D tại Úc (Tran và cộng sự, 2025) trên 639 người 18–70 tuổi vốn không thoa kem thường xuyên và không uống vitamin D: thoa SPF 50+ vào mỗi ngày có chỉ số UV dự báo từ 3, trong khoảng một năm, làm nồng độ 25(OH)D thấp hơn nhóm dùng tuỳ ý khoảng 5,2 nmol/L; tỉ lệ thiếu vitamin D (dưới 50 nmol/L) là 45,7% so với 36,9%. Nhóm tác giả vẫn khuyên thoa kem đều đặn và cho rằng người dùng thường xuyên có thể cần xét nghiệm hoặc bổ sung vitamin D — việc này nên hỏi bác sĩ (theo công bố xung đột lợi ích, một số tác giả gắn với tổ chức có nguồn thu hoặc tài trợ từ kem chống nắng).

Checklist mỗi lần ra nắng

• SPF từ 30, phổ rộng; chịu nước nếu bơi hoặc ra nhiều mồ hôi.
• Mặt: ít nhất 1 thìa cà phê; toàn thân: khoảng 1 ounce, gần 30 ml (AAD) hoặc 6–8 thìa cà phê (NHS).
• Thoa 15–30 phút trước khi ra ngoài; nhớ cổ, tai, mu bàn chân, môi.
• Thoa lại khoảng mỗi 2 giờ và ngay sau khi bơi, ra mồ hôi, lau khăn.
• Không để chai kem dưới nắng hay trong xe nóng; bỏ sản phẩm quá hạn hoặc đổi màu, đổi kết cấu (AAD).

8. Góc nhìn bào chế

Khi gia công kem chống nắng, nhóm bào chế của Butter-C chú ý kết cấu dễ tán, ít vệt trắng, chỉ ghi SPF và công bố chịu nước theo kết quả thử trên thành phẩm, in câu cảnh báo bắt buộc và hướng dẫn thoa lại rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp

Trời nhiều mây có cần thoa?

Có, nếu ra ngoài: theo AAD, đến 80% tia UV có thể xuyên qua mây.

SPF 50 có cho phép ở ngoài nắng lâu hơn?

Không. Theo AAD, SPF cao vẫn cần thoa lại khoảng mỗi 2 giờ như SPF thấp.

Bị cháy nắng thì làm gì?

AAD khuyên ra khỏi nắng, tắm nước mát, thoa kem dưỡng ẩm dịu và uống thêm nước. NHS khuyên đi khám khi thấy mệt, da sưng nhiều hoặc phồng rộp.

Tài liệu tham khảo

1. American Academy of Dermatology. Sunscreen FAQs. https://www.aad.org/public/everyday-care/sun-protection/sunscreen-patients/sunscreen-faqs
2. NHS. Sunscreen and sun safety. https://www.nhs.uk/live-well/seasonal-health/sunscreen-and-sun-safety/
3. U.S. Food and Drug Administration. Sunscreen: How to Help Protect Your Skin from the Sun (cập nhật 16/10/2026). https://www.fda.gov/drugs/understanding-over-counter-medicines/sunscreen-how-help-protect-your-skin-sun
4. Petersen B, Wulf HC. Application of sunscreen--theory and reality. Photodermatol Photoimmunol Photomed. 2014. PMID 24313722
5. Kim MA et al. Layering sunscreen with facial makeup enhances its sun protection factor under real-use conditions. Skin Res Technol. 2021. PMID 33660348
6. Tran V et al. Effect of daily sunscreen application on vitamin D: findings from the open-label randomized controlled Sun-D Trial. Br J Dermatol. 2025. PMID 40927943
7. Mizuno M. Current Conditions of Sun Protection Test Methods for Sunscreen Products (bài tiếng Nhật, tóm tắt tiếng Anh). Journal of Society of Cosmetic Chemists of Japan. 2013;47(4):271–277. https://www.jstage.jst.go.jp/article/sccj/47/4/47_271/_article/-char/en
8. ASEAN. ASEAN Sunscreen Labeling Guideline — ASEAN Cosmetics Directive, Technical Document, Appendix X, Revision 02 (18 November 2025). https://file.go.gov.sg/asean-sunscreen-labelling-guideline.pdf
9. ASEAN. Annex VII – List of UV filters which cosmetic products may contain (Version 2025-2, 12th December 2025). https://asean.org/wp-content/uploads/2026/04/Annex-VII_Release_12th-December-2025-clean.pdf