Nguyên liệu mỹ phẩm

17/10/2026 10 phút đọc

Potassium nitrate (kali nitrat) trong kem đánh răng ê buốt

Kali nitrat có mặt trong nhiều kem đánh răng cho răng nhạy cảm. Các phân tích gộp đánh giá bằng chứng ở mức chắc chắn trung bình, tổng quan Cochrane thận trọng hơn, và câu chữ trên nhãn phải giữ trong phạm vi mỹ phẩm.

Potassium nitrate (INCI: Potassium Nitrate; kali nitrat, KNO₃) là muối kali tan trong nước, được dùng trong kem đánh răng cho răng nhạy cảm — các thử nghiệm lâm sàng thường dùng mức 5% — để giúp giảm cảm giác ê buốt của răng nhạy cảm khi dùng đều mỗi ngày.

Thói quen chải răng hằng ngày có ở bài Lịch chăm sóc răng miệng mỗi ngày.

1. Potassium nitrate là gì?

Theo PubChem (CID 24434), kali nitrat có công thức KNO₃, khối lượng phân tử 101,10 g/mol, CAS 7757-79-1, tên khác saltpeter, nitre; dữ liệu HSDB trên PubChem ghi độ tan 38,3 g/100 g nước ở 25 °C. CosIng (Ủy ban châu Âu) ghi chức năng ORAL CARE và SOOTHING — danh mục khai báo, không phải câu công bố.

Phần có tác dụng được cho là ion kali (K⁺): trên dây thần kinh chuột in vitro, dung dịch kali clorid và kali nitrat cho tác dụng như nhau ở cùng nồng độ K⁺ (Peacock & Orchardson, 1995). Các tổng quan xét chung nhóm “kem đánh răng chứa kali” (Orchardson & Gillam, 2000; Poulsen et al., 2006).

2. Ê buốt ngà răng và cơ chế của ion kali

Tổng quan Cochrane định nghĩa ê buốt ngà răng là cơn đau xuất phát từ ngà răng bị lộ, thường khi gặp kích thích bên ngoài, và không giải thích được bằng bệnh răng nào khác (Poulsen et al., 2006). Vì vậy cần nha sĩ loại trừ nguyên nhân khác như sâu răng, nứt răng; kem đánh răng không thay việc khám.

Giả thuyết chính: K⁺ khuếch tán theo ống ngà về phía tuỷ, làm tăng nồng độ quanh đầu dây thần kinh nên dây thần kinh không phát được xung. Trên dây thần kinh chuột in vitro, mức giảm dẫn truyền tăng theo liều trong khoảng 8–64 mmol/L K⁺, thường chặn hoàn toàn từ 32 mmol/L và hồi phục được (Peacock & Orchardson, 1995). Nhóm tác giả thử nghiệm năm 2026 mô tả kali nitrat làm khử cực đầu tận thần kinh, ức chế dẫn truyền cảm giác đau (Ishii et al., 2026).
Chưa được xác nhận trên răng người: theo Orchardson và Gillam (2000), nguyên lý này chưa từng được xác nhận trên răng người nguyên vẹn và cơ chế của kem chứa kali còn chưa chắc chắn.
Khác nhóm bít ống ngà: Ishii et al. (2026) phối hợp kali nitrat với aluminum lactate, chất được mô tả là bít ống ngà. Hướng khoáng hoá bề mặt: bài Hydroxyapatite trong mỹ phẩm.

3. Bằng chứng: đọc đúng mức chắc chắn

Nguồn	Thiết kế, quy mô	Kết quả về kali (theo abstract)	Mức chắc chắn, lưu ý
Poulsen et al., 2006 (Cochrane)	Tổng quan hệ thống; 6 thử nghiệm trong phân tích gộp	Giảm có ý nghĩa với kích thích thổi hơi và chạm ở tuần 6–8 (thổi hơi: SMD −1,25; KTC 95% −1,65 đến −0,851); đánh giá chủ quan không có ý nghĩa	Kết luận “no clear evidence”: dữ liệu từ ít người, kết quả đổi theo cách đo
Hu et al., 2018	Phân tích gộp 53 thử nghiệm ngẫu nhiên, 4.796 bệnh nhân người lớn, so với kem không có hoạt chất	Kem chứa kali giảm triệu chứng tốt hơn đối chứng âm	GRADE: kali + stronti, kali + stannous fluoride ở mức “low”; abstract không nêu tên năm loại kem ở mức “moderate quality evidence”, nhưng theo cách liệt kê thì kali đơn thuần thuộc nhóm này (suy luận)
Martins et al., 2020	Phân tích gộp mạng, 125 thử nghiệm ngẫu nhiên, 12.541 bệnh nhân	So với kem chỉ có fluoride, kali có lợi với kích thích chạm (SMD 1,23; KTC 95% 0,48–1,98)	“Moderate certainty”; kali đơn thuần không nằm trong nhóm có lợi với kích thích thổi hơi
Pollard et al., 2023	Phân tích gộp mạng, 32 nghiên cứu, 4.638 người lớn	Có thể khuyến nghị chải hai lần mỗi ngày với kem chứa stannous, kali (có hoặc không kèm stannous) hoặc arginine	Abstract không nêu mức chắc chắn; nhóm nghiên cứu của hai tác giả từng nhận phí cố vấn, phí giảng hoặc tài trợ từ các nhà sản xuất kem đánh răng
Ishii et al., 2026	Ngẫu nhiên, mù đôi, đối chứng âm; 127 người; 8 tuần	5% kali nitrat, có hoặc không kèm 2,18% aluminum lactate, thấp hơn giả dược có ý nghĩa từ tuần 2; công thức phối hợp tốt hơn ở một số thời điểm	Tác giả là nhân viên hoặc nhận tài trợ của doanh nghiệp sản xuất; kết quả thuộc cả công thức

Kết luận thay đổi theo thời gian: Cochrane (tìm tài liệu đến 2005) thận trọng; các phân tích gộp sau, với nhiều thử nghiệm hơn, xếp kem chứa kali ở mức chắc chắn trung bình, chủ yếu với kích thích chạm.
Hiệu ứng giả dược: đa số thử nghiệm cho thấy kem chứa kali hơn kem không có kali, nhưng một số thử nghiệm có hiệu ứng giả dược đáng kể (Orchardson & Gillam, 2000).
Vai trò doanh nghiệp, cả công thức: thử nghiệm năm 2026 có toàn bộ tác giả là nhân viên hoặc nhận tài trợ của doanh nghiệp; với thử nghiệm cũ, PubMed thường chỉ ghi đơn vị tác giả đầu nên không xác định hay loại trừ được vai trò này. Kết quả thuộc cả công thức (một số công thức có fluoride).

Đánh giá của Butter-C: bằng chứng mức trung bình cho việc giảm ê buốt đo bằng kích thích chạm (GRADE trong Martins et al., 2020; với Hu et al., 2018, mức trung bình của kali là suy từ cách liệt kê trong abstract); kết quả với kích thích thổi hơi và cảm nhận chủ quan kém nhất quán hơn.

4. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm

Các thử nghiệm kem đánh răng trong hồ sơ của Butter-C đều dùng 5% kali nitrat, một số có kèm sodium fluoride hoặc sodium monofluorophosphate; chưa có nguồn đã kiểm về khảo sát nồng độ trên thị trường. Chất phối hợp có điều kiện riêng ở Phụ lục III ASEAN (bản 2026-1):

Hướng công thức	Dữ liệu	Điều kiện của chất đi kèm
Kali nitrat + sodium fluoride hoặc sodium monofluorophosphate	Có trong một số thử nghiệm	Ref 31 (sodium fluoride), Ref 27 (sodium monofluorophosphate): tối đa 0,15% tính theo F, cộng mọi nguồn fluoride; nhãn “Contains …” và câu cảnh báo cho trẻ từ 6 tuổi trở xuống
Kali + stannous fluoride	Có lợi với kích thích chạm và thổi hơi (Martins et al., 2020); mức “low” (Hu et al., 2018)	Ref 35: cùng giới hạn 0,15% F tổng
Kali + stronti	Mức “low” (Hu et al., 2018)	Ref 57: tối đa 3,5% tính theo stronti trong sản phẩm vệ sinh răng miệng; nhãn có câu riêng

5. Cách dùng và kết hợp

Chải hai lần mỗi ngày (Pollard et al., 2023); thử nghiệm năm 2026 dùng mỗi lần 2 phút, khoảng 1 g kem.
Dùng đều vài tuần: trong thử nghiệm năm 2026, điểm ê buốt giảm so với ban đầu ngay sau lần dùng đầu, nhưng khác biệt so với giả dược chỉ rõ từ tuần 2; toàn văn ghi sau 4 tuần, tác dụng còn ít nhất 24 giờ khi chuyển sang kem giả dược.
Không thay fluoride: kali nitrat không phải nguồn fluoride; một số công thức trong thử nghiệm là kali nitrat kèm fluoride. Hoạt chất răng miệng khác: Xylitol, Zinc citrate.
Cần nha sĩ khi ê buốt kéo dài, hoặc nghi sâu răng, nứt răng.

6. An toàn, ai cần lưu ý

Kem đánh răng được nhổ bỏ, nhưng một phần có thể bị nuốt. Trong thử nghiệm 8 tuần của Ishii et al. (2026), toàn văn ghi không có tác dụng bất lợi nào được quy cho kem thử; abstract của tổng quan Cochrane không báo cáo tác dụng phụ. Danh mục nguyên liệu CIR (tra 17/10/2026) không có kali nitrat, và mục CosIng không ghi ý kiến SCCS nào. Dữ liệu phơi nhiễm từ thực phẩm hay phân bón không áp cho kem đánh răng.

Nguyên liệu thô: theo thông báo phân loại gửi ECHA (trích trên PubChem), kali nitrat là chất oxy hoá có thể làm cháy mạnh hơn (H272); một phần thông báo ghi kích ứng da, mắt, hô hấp. Kho để xa vật liệu dễ cháy và chất khử; người cân bột cần bảo hộ.

Trẻ em: thử nghiệm đã đọc ở người lớn; chưa đủ dữ liệu, nên hỏi nha sĩ.
Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.

7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu (B2B)

ASEAN: tra theo tên và CAS 7757-79-1, kali nitrat không có trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 22/6/2026) và VII (bản 2025-2). Phụ lục II có “Inorganic nitrites, with exception of sodium nitrite” (Ref 248) — nitrit, chất khác nitrat; “Strontium nitrate” (Ref 403), “Silver Nitrate” (A1143) và các nitrat cobalt, nickel, cadmium (Ref 1417, 1420, 1600) cũng là chất khác. Butter-C đề nghị COA nguyên liệu có chỉ tiêu tạp nitrit và kim loại nặng (đề xuất thực hành).
Điều kiện “nitrosating”: Phụ lục III ghi “Do not use with nitrosating systems” cho Ref 60, 61, 62 (amide, amin và muối). Văn bản không định nghĩa cụm này và không nhắc nitrat; cách làm thận trọng của Butter-C (thực hành nội bộ, không phải quy định) là không đưa chất thuộc ba mục này vào công thức có kali nitrat khi chưa có xác nhận của pháp chế.
Công bố công dụng: Thông tư 06/2011/TT-BYT dẫn hướng dẫn công bố tính năng của ASEAN (Phụ lục số 03-MP). Với sản phẩm răng miệng, bản tiếng Anh không chấp nhận câu “Treatment or prevention of dental abscess, gumboils, inflammation…” và mọi bệnh, nhiễm trùng răng miệng; ê buốt ngà không được nêu đích danh, và hướng dẫn cho phép làm nhẹ câu bằng từ bổ nghĩa. Butter-C dùng “Giúp giảm cảm giác ê buốt của răng nhạy cảm khi dùng đều mỗi ngày”; tránh hứa hết ê buốt ngay, mô tả “làm tê” (“Numbing effect” là câu không chấp nhận ở nhóm sản phẩm cho da) và mượn phần trăm của nghiên cứu khác. Câu này chỉ mô tả cảm giác (chương bào chế răng miệng của Butter-C xếp câu tác động lên ê buốt như một bệnh vào ngôn ngữ y khoa) và cần pháp chế duyệt cho từng hồ sơ.
Hồ sơ: định lượng kali nitrat và fluoride trên thành phẩm lúc mới sản xuất và sau lão hoá.

Butter-C ứng dụng kali nitrat trong gia công kem đánh răng cho răng nhạy cảm, với fluoride trong giới hạn Phụ lục III và câu công bố rà soát theo Phụ lục 03-MP.

Câu hỏi thường gặp

Kem đánh răng có kali nitrat có hết ê buốt ngay không?

Không nên kỳ vọng như vậy: khác biệt so với giả dược rõ từ tuần 2 trong thử nghiệm năm 2026. Ê buốt kéo dài cần nha sĩ khám.

Kem cho răng nhạy cảm thường chứa bao nhiêu kali nitrat?

Các thử nghiệm lâm sàng đã đọc dùng 5%. Chưa có nguồn đã kiểm về nồng độ trên thị trường.

Kali nitrat có thay được fluoride không?

Không. Fluoride là thành phần khác, có giới hạn và cảnh báo riêng; một số công thức trong thử nghiệm có kèm fluoride.

Dùng lâu dài có an toàn không?

Thử nghiệm 8 tuần đã đọc không ghi nhận tác dụng bất lợi do kem thử; dữ liệu dài hạn còn hạn chế. Nếu kích ứng niêm mạc, nên ngừng và hỏi nha sĩ.

Trẻ em và phụ nữ mang thai có dùng được không?

Thử nghiệm thực hiện ở người lớn. Với trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi nha sĩ hoặc bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

Poulsen S et al. Potassium containing toothpastes for dentine hypersensitivity. Cochrane Database Syst Rev. 2006. PMID 16855970
Hu ML et al. Effect of desensitizing toothpastes on dentine hypersensitivity: A systematic review and meta-analysis. J Dent. 2018. PMID 29787782
Martins CC et al. Desensitizing Toothpastes for Dentin Hypersensitivity: A Network Meta-analysis. J Dent Res. 2020. PMID 32037944
Pollard AJ et al. Comparative efficacy of self-administered dentifrices for the management of dentine hypersensitivity - A systematic review and network meta-analysis. J Dent. 2023. PMID 36753794
Ishii K et al. Toothpastes containing potassium nitrate alone versus potassium nitrate combined with aluminum lactate in reducing dentin hypersensitivity: a randomized controlled trial. BDJ Open. 2026. PMID 42336824 · toàn văn: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13291328/
Orchardson R, Gillam DG. The efficacy of potassium salts as agents for treating dentin hypersensitivity. J Orofac Pain. 2000. PMID 11203743
Peacock JM, Orchardson R. Effects of potassium ions on action potential conduction in A- and C-fibers of rat spinal nerves. J Dent Res. 1995. PMID 7722060
NCBI PubChem. Potassium nitrate (CID 24434) https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/24434 · European Commission. CosIng — Potassium Nitrate https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/details/37002 · ASEAN Annex II (2026-1): https://asean.org/wp-content/uploads/2026/07/Annex-II-Release_22nd-June-2026-clean.pdf · ASEAN Annex III (2026-1): https://asean.org/wp-content/uploads/2026/07/Annex-III_Release_22nd-June-2026-clean.pdf · Appendix III – ASEAN Cosmetic Claims Guidelines: https://file.go.gov.sg/appendix-iii-asean-cosmetic-claims-guidelines.pdf

Tại Butter-C