Nguyên liệu mỹ phẩm

16/11/2026 10 phút đọc

Tảo xoắn spirulina trong mỹ phẩm: bằng chứng, an toàn, pháp quy

Tảo xoắn spirulina nổi tiếng như một “siêu thực phẩm” xanh, và chiết xuất của nó được đưa vào một số sản phẩm chăm sóc da. Phần lớn dữ liệu về tác dụng trên da vẫn đến từ tế bào nuôi cấy; trên người mới có vài nghiên cứu nhỏ. Phycocyanin, sắc tố tạo màu xanh lam của chiết xuất, cũng không có trong danh mục chất màu được phép của ASEAN.

Tảo xoắn spirulina trong mỹ phẩm: bằng chứng, an toàn, pháp quy
Đống bột tảo xoắn spirulina khô màu xanh lam lục đậm và muỗng đong nhựa trong trên nền trắng — ảnh minh hoạ sinh khối tảo xoắn, không phải chiết xuất dùng trong mỹ phẩm

Chiết xuất tảo xoắn spirulina (INCI: Spirulina Platensis Extract) là phần chiết từ sinh khối của tảo xoắn — một vi khuẩn lam (cyanobacteria) dạng sợi, ăn được, được nuôi trong ao hở, ao có mái che hoặc bể phản ứng sinh học với môi trường nước kiềm. Màu xanh lam của dịch chiết chủ yếu đến từ phycocyanin, một sắc tố gắn với protein. Bằng chứng trên da người còn ít, và kết quả của spirulina dạng uống không phải bằng chứng cho công dụng khi bôi.

1. Spirulina là gì: Arthrospira hay Spirulina?

“Spirulina” là tên thương mại. Theo Furmaniak và cộng sự (2017), năm 1932 hai chi Arthrospira và Spirulina bị gộp chung dưới tên Spirulina; các nghiên cứu về siêu cấu trúc, di truyền và acid béo sau này cho thấy đây là hai sinh vật rất khác nhau, và sản phẩm bán dưới tên “Spirulina” thuộc chi Arthrospira. Tên khoa học thường dùng là Arthrospira platensis, còn tên INCI vẫn giữ “Spirulina platensis”. Tảo xoắn là sinh vật nhân sơ quang hợp, không phải thực vật.

Tên gặp trên nhãn, tài liệuBản chấtLưu ý
Spirulina Platensis ExtractDịch chiết từ sinh khối A. platensis; dung môi, hàm lượng theo nhà cung cấpNguyên liệu của bài này
Spirulina Platensis PowderBột sinh khốiTên INCI khác (có trong danh sách ưu tiên CIR 2014)
Nguyên liệu từ loài maxima (ví dụ Spirulina Maxima Powder)Loài khácDữ liệu của maxima không gán cho platensis
“Spirulina extract” làm phẩm màu thực phẩmDịch chiết nước đã lọc từ sinh khối khô A. platensis (21 CFR 73.530)Định nghĩa theo luật thực phẩm Mỹ, không phải INCI

2. Thành phần: phycocyanin và các chất khác

Theo Ủy ban chuyên gia phụ gia thực phẩm FAO/WHO (JECFA, 2020), chiết xuất spirulina dùng làm phẩm màu được làm bằng cách chiết sinh khối với nước, ly tâm, lọc, cô đặc rồi thanh trùng hoặc tiệt trùng. Dịch chiết chứa protein, carbohydrate, khoáng chất và hai sắc tố màu xanh là C-phycocyanin và allophycocyanin — phức hợp giữa protein và phân tử màu phycocyanobilin. Hàm lượng phycocyanin là 1,5–15% ở dạng lỏng và 1,5–65% ở dạng bột; carotenoid và diệp lục còn dưới 1%. Chiết xuất cho mỹ phẩm có thể dùng dung môi, chất mang khác, nên thành phần thực tế phải đọc trên phiếu kiểm nghiệm (COA) từng lô.

3. Cơ chế trên da: chủ yếu từ tế bào nuôi cấy

Tổng quan của Ikeda và cộng sự (2022) ghi nhận: trong nhiều nghiên cứu, spirulina và các thành phần của nó ảnh hưởng tốt đến sự tăng sinh nguyên bào sợi, tế bào sừng và sự tạo collagen, có tác dụng chống oxy hoá, giảm phản ứng viêm; một số thành phần ức chế tyrosinase, enzym tham gia tạo melanin. Các tác giả cũng viết rằng cần thêm bằng chứng lâm sàng. Kết quả trên tế bào không đủ để ghi “tăng collagen” hay “làm sáng da” trên nhãn.

4. Bằng chứng trên da người: hạn chế

Nghiên cứuThiết kếKết quả chínhLưu ý
D'Angelo Costa và Maia Campos, 202132 phụ nữ khoẻ mạnh 39–55 tuổi, 4 nhóm: kem nền; nền + ascorbyl tetraisopalmitate; nền + Spirulina sp.; nền + chiết xuất ô liu; 42 ngàyCác công thức chứa chất chống oxy hoá làm giảm có ý nghĩa số điểm ảnh tăng phản xạ và độ sáng lớp đáy trên kính hiển vi đồng tiêu phản xạ, so với kem nền và với ban đầuMẫu nhỏ; abstract không nêu nồng độ; kết luận chung cho các chất chống oxy hoá
Souza và Campos, 201744 người khoẻ mạnh 30–50 tuổi; kem chống nắng SPF 30 đơn thuần hoặc thêm spirulina và dimethylmethoxy chromanol; mù đơn, 2 lần/ngày, 84 ngàyCông thức có thêm chất chống oxy hoá cải thiện có ý nghĩa sắc tố da, tình trạng suy giảm collagen ở trung bì và độ đàn hồi so với kem chống nắng đơn thuần; không gây kích ứngHai chất thêm cùng lúc — không tách được phần của spirulina
Reich và cộng sự, 202520 người lớn bị viêm da cơ địa nhẹ đến vừa; gel 1% một chiết xuất S. platensis so với gel nền trên hai vùng tổn thương của cùng một người; mù đôi, 2 lần/ngày, 4 tuầnChỉ số đa dạng vi sinh vật tăng trung bình 16,7% so với ban đầu ở vùng bôi gel có chiết xuất (p < 0,01), không tăng ở vùng gel nền; mức giảm S. aureus (25,5% so với 9,4%) chưa có ý nghĩa thống kêBối cảnh bệnh da, thuộc phạm vi y khoa; tác giả đầu từng là cố vấn cho công ty phát triển chiết xuất; một công ty khác tài trợ nghiên cứu

Kết luận: bằng chứng hạn chế. Trên da khoẻ chỉ có một nghiên cứu nhỏ có nhóm kem nền và một nghiên cứu phối hợp hai chất chống oxy hoá; nghiên cứu có nồng độ rõ ràng lại làm trên bệnh nhân.

5. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm

Chưa thấy báo cáo CIR cho chiết xuất này, nên không có số liệu nồng độ sử dụng từ CIR. Trong các nghiên cứu trên, chỉ Reich và cộng sự (2025) nêu nồng độ: gel 1%. Mức dùng thực tế theo hướng dẫn kỹ thuật (TDS) của nhà cung cấp. Vì hàm lượng phycocyanin giữa các chiết xuất chênh nhau hàng chục lần (mục 2), khi so báo giá nên hỏi hàm lượng phycocyanin và phương pháp đo.

Dạng phù hợp: gel, kem, mặt nạ có pha nước; màu của chiết xuất sẽ ảnh hưởng màu thành phẩm (xem mục 8).

6. Bào chế và độ ổn định

  • pH, nhiệt độ, ánh sáng: theo tổng quan của Adjali và cộng sự (2022), phycocyanin có vùng pH làm việc tối ưu 5,5–6,0, ổn định tới khoảng 45 °C và nhạy cảm với ánh sáng; nhiệt độ cao hoặc pH acid làm nó phân huỷ nhanh hơn. Thực hành nhà máy: thêm ở giai đoạn nguội, dùng bao bì kín, chắn sáng.
  • Chất giúp ổn định: tổng quan trên ghi nhận đường đơn, đường đôi, citric acid, natri clorid và bao gói vi nang giúp ổn định phycocyanin; hiệu quả trong từng công thức cần thử trên mẫu.
  • Màu và vi sinh: theo dõi màu sắc trong nghiên cứu độ ổn định và hạn dùng; pha nước giàu protein cần hệ bảo quản được xác nhận bằng thử thách ISO 11930 (thực hành nhà máy).

7. An toàn, ai cần lưu ý

Đánh giá an toàn: trong các nguồn đã tra (11/2026), chưa có báo cáo an toàn của CIR cho Spirulina Platensis Extract. CIR đã đưa tên này vào danh sách ưu tiên năm 2014; các báo cáo CIR năm 2026 về nguyên liệu từ tảo đỏ và tảo nâu không bao gồm vi khuẩn lam. Với đường uống, JECFA (2020) đặt mức ăn vào chấp nhận được hằng ngày (ADI) tạm thời “not specified” (không cần giới hạn bằng con số) cho chiết xuất spirulina làm phẩm màu thực phẩm — dữ liệu đường uống, không phải dữ liệu bôi.

Dung nạp khi bôi: các công thức có spirulina trong nghiên cứu kem chống nắng 84 ngày không gây kích ứng (Souza và Campos, 2017); trong nghiên cứu gel 1%, 2 trên 20 bệnh nhân có phản ứng tại chỗ (một ca rát vừa, một ca ngứa nhẹ; không nêu ở vùng gel nào) (Reich và cộng sự, 2025). Tra PubMed (11/2026), chúng tôi không thấy báo cáo ca viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm chứa spirulina.

Dị ứng khi ăn uống: tổng quan của Gromek và cộng sự (2024) tìm được 4 báo cáo ca với 5 người dị ứng spirulina, 4 người được xếp mức phản vệ; dị ứng này không thường được báo cáo. Theo JECFA (2020), trong một ca, C-phycocyanin là chất gây dị ứng. Người từng dị ứng spirulina nên tránh sản phẩm chứa nguyên liệu này hoặc hỏi bác sĩ.

Tạp chất: theo Furmaniak và cộng sự (2017), sinh khối nuôi không theo thực hành sản xuất tốt có thể chứa thuỷ ngân và kim loại nặng khác ở mức thấp; bộ gen của hai chủng A. platensis không có gen tổng hợp độc tố. Tiêu chuẩn phẩm màu thực phẩm của Mỹ yêu cầu chì ≤ 2 mg/kg, arsen ≤ 2 mg/kg, thuỷ ngân ≤ 1 mg/kg và âm tính với độc tố microcystin (21 CFR 73.530) — mốc tham khảo hữu ích khi duyệt COA.

Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: chưa đủ dữ liệu cho dạng bôi, nên hỏi bác sĩ.

8. Góc nhìn cho chủ thương hiệu

  • Pháp quy ASEAN: tra “spirulina”, “arthrospira”, “phycocyanin”, “cyanobacteria”: không có trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1) và VII (bản 2025-2), tức không có giới hạn nồng độ riêng.
  • Không dùng để tạo màu: Phụ lục IV Phần 1 (danh mục chất màu được phép, bản 2026-1) không có phycocyanin hay spirulina. Không nên khai hay quảng cáo chiết xuất như chất tạo màu “xanh tự nhiên”; nếu màu thành phẩm chủ yếu do chiết xuất tạo ra, nên hỏi chuyên gia pháp chế trước khi công bố. Ở Mỹ, chiết xuất spirulina chỉ được liệt kê làm phẩm màu cho thực phẩm và lớp bao viên thuốc, không cho mỹ phẩm (21 CFR 73.530, 73.1530).
  • Công bố đúng mức: “chứa chiết xuất tảo xoắn spirulina”, “dưỡng da”; “chống oxy hoá cho da”, “làm đều màu da” chỉ khi đã đo trên thành phẩm. Phụ lục 03-MP của Thông tư 06/2011/TT-BYT liệt kê các công dụng như tác động lên viêm da, diệt virus, xoá sẹo, ngăn chặn hay đảo ngược thay đổi do tuổi tác là không được chấp nhận cho mỹ phẩm chăm sóc da.
  • Hồ sơ nguyên liệu: yêu cầu ghi rõ loài, dung môi, chất mang, hàm lượng phycocyanin và phương pháp đo, chì, arsen, thuỷ ngân, microcystin, vi sinh; định vị “thuần chay” cần nhà cung cấp xác nhận bằng văn bản.

Butter-C có thể đưa chiết xuất tảo xoắn vào gel dưỡng ẩm hay mặt nạ đất sét theo yêu cầu của thương hiệu; đội ngũ dược sĩ kiểm tra COA, theo dõi màu khi thử ổn định và tư vấn câu chữ công bố. Nguyên liệu vi tảo khác: xem bài astaxanthin từ vi tảo Haematococcus.

Câu hỏi thường gặp

Spirulina uống được, vậy bôi lên da có tác dụng như khi uống không?

Không thể suy ra như vậy: dữ liệu đường uống và dữ liệu bôi là hai loại bằng chứng khác nhau.

Có dùng chiết xuất spirulina để tạo màu xanh cho mỹ phẩm được không?

Không. Phycocyanin, chất tạo màu xanh, không có trong danh mục chất màu được phép của ASEAN, nên không dùng chiết xuất để tạo màu.

Người dị ứng với spirulina có dùng được không?

Đã có báo cáo dị ứng nặng khi ăn uống spirulina; người từng dị ứng nên tránh hoặc hỏi bác sĩ.

Phụ nữ mang thai có dùng được không?

Chưa đủ dữ liệu cho dạng bôi ngoài da trong thai kỳ, nên hỏi bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

  1. Furmaniak MA et al. Edible Cyanobacterial Genus Arthrospira: Actual State of the Art in Cultivation Methods, Genetics, and Application in Medicine. Front Microbiol. 2017. PMID 29326676 · Toàn văn PMC
  2. Joint FAO/WHO Expert Committee on Food Additives (JECFA). Safety evaluation of certain food additives: Spirulina extract. WHO Food Additives Series 77. 2020. https://inchem.org/documents/jecfa/jecmono/v77je01.pdf
  3. Ikeda IK et al. Potential application of Spirulina in dermatology. J Cosmet Dermatol. 2022. PMID 35427427
  4. D'Angelo Costa GM et al. Efficacy of topical antioxidants in the skin hyperpigmentation control: A clinical study by reflectance confocal microscopy. J Cosmet Dermatol. 2021. PMID 33151621
  5. Souza C et al. Development and photoprotective effect of a sunscreen containing the antioxidants Spirulina and dimethylmethoxy chromanol on sun-induced skin damage. Eur J Pharm Sci. 2017. PMID 28341613
  6. Reich K et al. Effects of a Gel Containing the Defined Microalgae Extract Spiralin® on the Skin Microbiome and Clinical Activity in Atopic Dermatitis: A Double-Blind, Intraindividual Vehicle-Controlled Proof-Of-Concept Study. Skin Pharmacol Physiol. 2025. PMID 40913776 · Toàn văn PMC
  7. Adjali A et al. Physicochemical degradation of phycocyanin and means to improve its stability: A short review. J Pharm Anal. 2022. PMID 35811624
  8. Gromek W et al. Spirulina (Arthrospira platensis): Antiallergic Agent or Hidden Allergen? A Literature Review. Foods. 2024. PMID 38611357

Thảo luận

Bình luận

Đang tải bình luận…

Gửi bình luận

Bình luận được Butter-C duyệt trước khi hiển thị. Email chỉ dùng để phản hồi bạn khi cần, xem Chính sách bảo mật.

Bắt đầu

Trao đổi về sản phẩm Quý khách dự định triển khai

Quý khách vui lòng gửi định hướng sản phẩm và sản lượng dự kiến. Đội ngũ tư vấn sẽ liên hệ trong giờ làm việc.

Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm Butter-C · GCN ĐKKD số 0108681386 (Sở KH&ĐT TP. Hà Nội cấp 03/04/2019)
Trụ sở: Thôn Hữu Lê, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội · Nhà máy: Cụm CN Thanh Oai, xã Bình Minh, TP. Hà Nội, Việt Nam
Hotline 0967 176 511 · [email protected] · Chính sách bảo mật
← Tất cả tin tức