Nguyên liệu mỹ phẩm

19/11/2026 10 phút đọc

Tinh bột gạo (Oryza Sativa Starch) trong mỹ phẩm: vai trò, lưu ý

Tinh bột gạo có hạt nhỏ, hút dầu tốt nhưng chảy kém và hút ẩm khi bảo quản. Bài viết tổng hợp báo cáo CIR và các nghiên cứu bào chế: tinh bột gạo làm được gì, mức dùng đã khai báo, khác gì tinh bột ngô, sắn, và những lưu ý khi dùng cho trẻ nhỏ.

Tinh bột gạo (Oryza Sativa Starch) trong mỹ phẩm: vai trò, lưu ý
Ba thìa gỗ đựng gạo trắng hạt dài trên nền giấy kraft — tinh bột gạo (Oryza Sativa Starch) được tách từ nội nhũ hạt gạo.

Tinh bột gạo (INCI: Oryza Sativa (Rice) Starch, còn ghi Oryza Sativa Starch; tên khác: rice starch) là tinh bột tách từ nội nhũ hạt gạo Oryza sativa, gồm hai polysaccharide amylose và amylopectin. Trong mỹ phẩm, đây là bột thực vật hạt nhỏ dùng để hút dầu, hút ẩm, tạo khối và cảm giác khô ráo; nguyên liệu này có mặt trong phấn phủ, phấn trang điểm mắt, sản phẩm tắm và được dùng cho phấn rôm không talc, dầu gội khô.

Phần chung của nhóm tinh bột xem bài tinh bột ngô; bài này nêu điểm riêng của tinh bột gạo.

1. Tinh bột gạo là gì?

Theo báo cáo an toàn của Hội đồng chuyên gia CIR (Cosmetic Ingredient Review, Hoa Kỳ) năm 2006, Oryza Sativa (Rice) Starch là “tinh bột thu từ gạo”, chức năng chất hút (absorbent) và chất tạo khối (bulking agent). Theo tài liệu báo cáo dẫn, tinh bột chiếm 90–93% khối lượng khô của gạo đã xát, gồm khoảng 17% amylose và 83% amylopectin. Tinh bột không có công thức phân tử xác định; CAS 9005-25-8 là số chung cho tinh bột mọi nguồn.

Đặc điểmSố liệu đã công bốNguồn, bối cảnh
Hình dạng, cỡ hạtHạt nhỏ, đa giác, có xu hướng kết đám; cỡ hạt thường gặp 1–20 µmKulawik-Pióro et al. (2025); Wang et al. (2026), khoa học thực phẩm
Cỡ hạt một lô thương mạiTrung vị (D50) 6,48 µm, nhỏ nhất trong 5 loại tinh bột được thử (ngô 13,71 µm)Kulawik-Pióro et al. (2025), phân tích ảnh
Hút dầu, hút nước, độ ẩmHút dầu 28,3%, hút nước 16,0%, độ ẩm 2,50%; độ chảy kém (Hausner 1,66)Kulawik-Pióro et al. (2025), cùng lô trên
Kim loại nặng (tiêu chuẩn nguyên liệu)Tối đa 10 ppm tính theo chìThông số nhà cung cấp do CIR (2006) trích dẫn

Số liệu đổi theo lô; thông số thực tế lấy từ phiếu kiểm nghiệm (COA).

2. Tinh bột gạo tác động thế nào?

Cơ chế vật lý, không có đích sinh học trên da:

  • Hút dầu, hút ẩm bề mặt: hạt bột giữ bớt dầu thừa và mồ hôi, giảm cảm giác bóng nhờn. Trong phép đo của Kulawik-Pióro và cộng sự, tinh bột gạo cùng tinh bột sắn hút dầu cao trong 5 loại tinh bột được thử.
  • Tạo khối, làm bột nhẹ: hạt nhỏ, khối lượng riêng rời (bulk density) thấp nhất trong 5 loại tinh bột được Kulawik-Pióro và cộng sự đo; mặt trái là độ chảy kém, dễ vón khi rót.
  • Bám ở bề mặt dầu – nước: Lian và cộng sự (2019) đề xuất rằng hạt tinh bột trong nước vo gạo có hoạt tính bề mặt, giúp hình thành nhũ tương dầu trong nước kiểu Pickering (giữ bởi hạt rắn); đây là dữ liệu phòng thí nghiệm, chưa phải trên sản phẩm bôi da.

3. Bằng chứng: có gì, thiếu gì

Bằng chứng riêng cho tinh bột gạo trong mỹ phẩm còn hạn chế, chủ yếu là nghiên cứu bào chế trong phòng thí nghiệm:

  • Phấn phủ rời thay talc: Siriwarin và cộng sự (2020, trường đại học Thái Lan) phối talc với một tinh bột gạo Nhật theo tỷ lệ 4:0 đến 0:4. Công thức nhiều tinh bột gạo có hạt mịn hơn, khối lượng riêng, pH và góc nghỉ thấp hơn, nhưng sau 2 tháng ở nhiệt độ phòng và 45 °C thì độ ẩm và góc nghỉ tăng rõ (bột hút ẩm, chảy kém đi).
  • Thanh dưỡng thể khan: Kulawik-Pióro và cộng sự (2025) thử 5 loại tinh bột. Thanh chứa tinh bột gạo chỉ bền 3 tháng ở 2,5%, mất ổn định ở 5%. Cảm quan chỉ do một người đánh giá: tinh bột gạo cho cảm giác nhám (tác giả cho rằng có thể liên quan độ chảy kém), và trong bảng kết quả, thanh 2,5% tinh bột gạo được ghi hơi dính, độ nhờn còn lại cao.
  • Hồ kẽm oxid pha chế dược phẩm: Zaklan và cộng sự (2025) thay talc bằng tinh bột gạo, ngô, sắn trong hồ 25% kẽm oxid: hồ tinh bột gạo có cấu trúc chắc, nhưng hút dầu ô liu kém hồ talc. Bối cảnh thuốc pha chế, chỉ tham khảo tính chất bột.
  • Tinh bột gạo trong nước tắm (bối cảnh y khoa): De Paepe và cộng sự (2002, đại học Bỉ) gây kích ứng da cẳng tay người khoẻ bằng sodium lauryl sulfate (SLS), rồi cho tiếp xúc với nước tắm có tinh bột gạo 2 lần mỗi ngày, mỗi lần 15 phút: khả năng phục hồi hàng rào da, đo bằng mất nước qua biểu bì, cải thiện 20%. Ở bệnh nhân viêm da cơ địa, chức năng hàng rào cũng cải thiện khi thêm bột tinh bột vào nước tắm. Abstract không nêu cỡ mẫu, cách phân nhóm; viêm da cơ địa là bệnh cần bác sĩ theo dõi, nên kết quả này không phải cơ sở công bố công dụng cho mỹ phẩm.
  • Dầu gội khô, phấn rôm: tra PubMed (11/2026) chưa thấy nghiên cứu hiệu quả nào.

4. Dạng sản phẩm và mức dùng đã khai báo

Theo toàn văn báo cáo CIR (2006), năm 2002 tinh bột gạo được khai báo với FDA trong 51 công thức thuộc 16 nhóm sản phẩm; nồng độ ngành báo cáo từ 1% đến 97%. Đây là mức khai báo hơn 20 năm trước, không phải giới hạn hay khuyến nghị:

Nhóm sản phẩm (CIR 2006)Nồng độ đã báo cáoLưu ý bào chế
Dầu, viên, muối tắm97%Sản phẩm có thể gần như toàn tinh bột; đóng gói kín ẩm
Phấn má, kẻ mắt, phấn mắt, mascara9%; 8%; 3%; 4%Sản phẩm vùng mắt áp giới hạn vi sinh chặt hơn
Phấn thơm; phấn phủ mặt6%; 1%Theo dõi độ ẩm, độ chảy khi bảo quản (Siriwarin et al., 2020)
Kem dưỡng ẩm; kem đêm; dưỡng mặt; dầu xả4%; 2%; 2%; 4%Cho cảm giác ráo; nhũ tương có nước cần hệ bảo quản đã thử thách

Với dầu gội khô và phấn rôm, CIR không có số liệu riêng; tỷ lệ phải chốt bằng thử mẻ trên thành phẩm.

5. Tinh bột gạo, ngô, sắn: so sánh trên cùng một nghiên cứu

Tiêu chí (một lô mỗi loại)Tinh bột gạoTinh bột ngôTinh bột sắn
Cỡ hạt trung vị (D50)6,48 µm13,71 µm13,42 µm
Hút dầu / hút nước28,3% / 16,0%25,7% / 16,4%26,5% / 15,1%
Độ ẩm2,50%3,83%4,36%
Mức tối đa còn bền 3 tháng trong thanh dưỡng khan2,5%2,5%5%

Nguồn: Kulawik-Pióro và cộng sự (2025, đại học Ba Lan, khai không xung đột lợi ích). Khi cân nhắc thay talc, xem bài bột talc trong mỹ phẩm.

6. An toàn, ai cần lưu ý

  • Kết luận CIR (2006): các nguyên liệu từ gạo, gồm tinh bột gạo, an toàn trong mỹ phẩm theo cách dùng và nồng độ mô tả trong báo cáo. Báo cáo không có phép thử an toàn riêng trên tinh bột gạo; Hội đồng suy ra từ dữ liệu protein gạo thuỷ phân và báo cáo trước về tinh bột lúa mì. Hội đồng lưu ý dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng không được vượt mức đang ghi nhận. CIR do hiệp hội ngành mỹ phẩm Mỹ tài trợ.
  • Dị ứng: CIR ghi gạo nói chung được coi là ít gây dị ứng, nhưng có ca riêng lẻ với gạo sống. Lezaun và cộng sự (1994) báo cáo một phụ nữ nội trợ có cơ địa dị ứng bị viêm mũi kết mạc, hen và mày đay tiếp xúc khi cầm gạo và ngũ cốc khác (thử chà gạo sống lên da dương tính), trong khi ăn ngũ cốc nấu chín vẫn dung nạp. Người từng dị ứng gạo nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.
  • Hít bột: Panarello và cộng sự (2015) mô tả một bé gái 17 tháng hít phải phấn tinh bột gạo, bị suy hô hấp cấp nặng, phải hỗ trợ bằng ECMO (tuần hoàn ngoài cơ thể). Một ca bệnh không cho biết tần suất, nhưng cho thấy phấn không talc vẫn cần rắc ra tay người lớn, để xa mũi, miệng trẻ.
  • Vết thương hở, da đang trợt loét: khuyến nghị thận trọng là không rắc phấn lên vùng này và hỏi bác sĩ.
  • Phụ nữ mang thai, cho con bú: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.

Lưu ý: nghiên cứu tắm nước nấu cám gạo ở bệnh nhân viêm da cơ địa mà CIR nhắc tới là của cám gạo, không phải tinh bột gạo.

7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu (B2B)

  • Pháp quy ASEAN: đã tra “oryza”, “rice”, “starch”, “amylum” và CAS 9005-25-8: tinh bột gạo không có trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 22/6/2026) và Phụ lục VII (bản 2025-2, 12/12/2025). Cảnh báo “Keep powder away from children's nose and mouth” của Phụ lục III Ref 59 chỉ bắt buộc với talc; với phấn rôm tinh bột gạo, Butter-C khuyến nghị ghi cảnh báo tương tự (tự nguyện).
  • Vi sinh, kim loại nặng: tinh bột là nguồn dinh dưỡng cho vi sinh khi gặp ẩm, nên COA từng lô cần độ ẩm, vi sinh, kim loại nặng, cỡ hạt và hồ sơ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Thông tư 06/2011/TT-BYT (Phụ lục 06-MP) giới hạn tổng vi sinh vật ≤ 500 cfu/g cho sản phẩm dành cho trẻ dưới 3 tuổi, vùng mắt, niêm mạc và ≤ 1.000 cfu/g cho sản phẩm khác; chì trong thành phẩm ≤ 20 ppm.
  • Nhà xưởng: bột mịn dễ bay bụi, chảy kém — hút bụi tại chỗ ở khu cân, rây; thử rót, nén trước khi chạy máy.
  • Công bố công dụng: “giúp hút dầu thừa”, “giúp da khô thoáng”, “cảm giác khô ráo” khi đã đánh giá trên thành phẩm. Tránh “an toàn cho bé”, “an toàn hơn talc”, “phục hồi da viêm da cơ địa”; chỉ nêu vùng trồng gạo khi hồ sơ nhà cung cấp xác nhận.

Butter-C dùng tinh bột gạo trong gia công phấn rôm không talc và dầu gội khô, với độ ẩm, vi sinh và nhãn cảnh báo được thống nhất cùng Quý khách trên chính thành phẩm.

Câu hỏi thường gặp

Tinh bột gạo khác bột gạo và dầu cám gạo thế nào?

Tinh bột gạo đã tách khỏi protein, chất béo của hạt; bột gạo là gạo xay nguyên. Dầu cám gạo là nguyên liệu khác hẳn, có INCI và dữ liệu riêng (xem bài dầu cám gạo).

Nước vo gạo tự làm có giống tinh bột gạo trong mỹ phẩm?

Nước vo gạo có hạt tinh bột (Lian và cộng sự, 2019) nhưng thành phần không chuẩn hoá, không kiểm vi sinh; nguyên liệu mỹ phẩm có COA.

Phấn rôm tinh bột gạo có an toàn hơn phấn talc?

Mỗi loại có rủi ro riêng: talc cần kiểm soát amiăng, tinh bột cần kiểm soát vi sinh, độ ẩm. Cả hai đều có thể gây hại khi trẻ hít phải.

Phụ nữ mang thai có dùng được không?

Chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Tài liệu tham khảo

  1. Cosmetic Ingredient Review Expert Panel. Amended final report on the safety assessment of Oryza Sativa (rice) Bran Oil, Oryza Sativa (rice) Germ Oil, Rice Bran Acid,Oryza Sativa (rice) Bran Wax, Hydrogenated Rice Bran Wax, Oryza Sativa (rice)Bran Extract, Oryza Sativa (rice) Extract, Oryza Sativa (rice) Germ Powder, Oryza Sativa (rice) Starch, Oryza Sativa (rice) Bran, Hydrolyzed Rice Bran Extract, Hydrolyzed Rice Bran Protein, Hydrolyzed Rice Extract, and Hydrolyzed Rice Protein. Int J Toxicol. 2006. PMID 17090480 · Toàn văn trên cổng CIR: https://cir-reports.cir-safety.org/view-attachment?id=dd624b41-8e74-ec11-8943-0022482f06a6 · CIR Quick Reference Table (bản đăng 03/2016): https://cir-safety.org/sites/default/files/Safe-122015posted033016.pdf
  2. Siriwarin A et al. RiceSorb(®) as Talcum Substitute for Loose Face Powders: Formulation and Characterization. J Cosmet Sci. 2020. PMID 33022198
  3. Kulawik-Pióro A et al. The Impact of Starches from Various Botanical Origins on the Functional and Mechanical Properties of Anhydrous Lotion Body Bars. Polymers (Basel). 2025. PMID 40647742 · Zaklan D et al. Influence of Talc Substitution with Starches from Different Botanical Origins on Rheological and Absorption Properties of Stiff Zinc Oxide Paste Formulations. Pharmaceutics. 2025. PMID 40430918
  4. Wang X et al. Effects of separation method of rice starch granules on their properties and structure. J Sci Food Agric. 2026. PMID 42082901 · Lian X et al. Natural Rice Starch Granules for Green Cleaning. Langmuir. 2019. PMID 31522498
  5. De Paepe K et al. Effect of rice starch as a bath additive on the barrier function of healthy but SLS-damaged skin and skin of atopic patients. Acta Derm Venereol. 2002. PMID 12353708
  6. Panarello G et al. Severe Acute Respiratory Failure due to Inhalation of Baby Powder and Successfully Treated with Venous-Venous Extracorporeal Membrane Oxygenation. A A Case Rep. 2015. PMID 26657704
  7. Lezaun A et al. Asthma and contact urticaria caused by rice in a housewife. Allergy. 1994. PMID 7513507
  8. Bộ Y tế. Thông tư 06/2011/TT-BYT quy định về quản lý mỹ phẩm, Phụ lục 06-MP (giới hạn kim loại nặng và vi sinh vật).

Thảo luận

Bình luận

Đang tải bình luận…

Gửi bình luận

Bình luận được Butter-C duyệt trước khi hiển thị. Email chỉ dùng để phản hồi bạn khi cần, xem Chính sách bảo mật.

Bắt đầu

Trao đổi về sản phẩm Quý khách dự định triển khai

Quý khách vui lòng gửi định hướng sản phẩm và sản lượng dự kiến. Đội ngũ tư vấn sẽ liên hệ trong giờ làm việc.

Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm Butter-C · GCN ĐKKD số 0108681386 (Sở KH&ĐT TP. Hà Nội cấp 03/04/2019)
Trụ sở: Thôn Hữu Lê, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội · Nhà máy: Cụm CN Thanh Oai, xã Bình Minh, TP. Hà Nội, Việt Nam
Hotline 0967 176 511 · [email protected] · Chính sách bảo mật
← Tất cả tin tức