Nguyên liệu mỹ phẩm

19/11/2026 10 phút đọc

Dầu mè (Sesamum Indicum) trong mỹ phẩm: thành phần và dị ứng

Dầu mè là dầu nền quen thuộc trong dầu massage và dầu súc miệng truyền thống. Bằng chứng khi bôi riêng dầu mè lên da người còn hạn chế; điều chủ thương hiệu cần nắm là thành phần lignan, độ bền oxy hoá và nguy cơ dị ứng tiếp xúc ở người nhạy cảm với mè.

Dầu mè (Sesamum Indicum) trong mỹ phẩm: thành phần và dị ứng
Lọ thuỷ tinh đựng hạt mè trắng đã bóc vỏ trên nền xám — dầu mè được ép, chiết từ hạt cây mè (Sesamum indicum); ảnh minh hoạ hạt, không phải dầu

Dầu mè (dầu vừng; INCI: Sesamum Indicum (Sesame) Seed Oil, CAS 8008-74-0) là dầu béo lấy từ hạt cây mè Sesamum indicum L. Thành phần chính là triglycerid của acid oleic và acid linoleic, kèm một lượng nhỏ lignan (sesamin, sesamolin) và vitamin E dạng γ-tocopherol. Trong mỹ phẩm, dầu mè là chất làm mềm, dầu nền cho dầu massage, dầu dưỡng, son, kem và dầu súc miệng.

Mè cũng là một thực phẩm gây dị ứng được biết đến, và đã có các ca dị ứng tiếp xúc với dầu mè được ghi nhận khi bôi. Bài này tóm tắt những gì đã có nguồn.

1. Dầu mè là gì? Phân biệt các loại dầu mè

Hội đồng Đánh giá thành phần mỹ phẩm Hoa Kỳ (CIR) đánh giá riêng dầu mè từ năm 1993, công bố báo cáo sửa đổi năm 2011, rồi đưa vào báo cáo chung 244 dầu thực vật năm 2017 (Burnett et al., 2017). Cùng nhóm có các INCI khác tên: dầu mè hydro hoá (Hydrogenated Sesame Seed Oil), phần không xà phòng hoá (Sesamum Indicum (Sesame) Oil Unsaponifiables), muối acid béo (Sodium Sesameseedate) và bơ mè (Sesamum Indicum (Sesame) Seed Butter).

Loại dầuĐặc điểmDùng trong mỹ phẩm
Dầu mè tinh luyệnMàu nhạt, gần như không mùiPhù hợp phần lớn công thức
Dầu mè ép từ hạt không rangMàu vàng, mùi mè nhẹDầu massage, sản phẩm theo định vị “thô”
Dầu mè rang (dầu mè thơm dùng nấu ăn)Rang hạt tạo sắc tố nâu và mùi đậmÍt dùng vì màu, mùi

2. Thành phần: cân bằng oleic và linoleic, giàu lignan

  • Acid béo (CIR 2017, Bảng 4): oleic 35–50%, linoleic 35–50%, palmitic 7–12%, stearic 3,5–6%, linolenic dưới 1%.
  • Một mẫu đo cụ thể: Arab et al. (2022) chiết dầu từ hạt mè trắng (chưa rang và rang ở nhiệt độ khác nhau): linoleic 43,6–44,4%, oleic 37,0–37,6%. Dầu từ hạt chưa rang có sesamin 393 mg/100 g, sesamolin 203 mg/100 g; trong các dạng tocopherol chỉ phát hiện γ-tocopherol (25,9 mg/100 g).
  • Sesamol: hình thành khi sesamolin bị phân huỷ do nhiệt, ví dụ lúc rang hạt (Arab et al., 2022), nên hàm lượng thay đổi theo cách chế biến. Câu “dầu mè nào cũng có sẵn sesamol chống oxy hoá” là khái quát quá mức.

3. Cơ chế trên da và những lời quảng bá cần thận trọng

  • Làm mềm, tạo màng: CIR xếp dầu mè vào nhóm chất dưỡng (conditioning agent); nhóm dầu thực vật nói chung được dùng để che phủ, làm mềm, giữ ẩm. Đây là vai trò có cơ sở.
  • Lignan “chống oxy hoá, chống viêm”: dữ liệu về sesamin, sesamol phần lớn từ tế bào, động vật hoặc đường ăn uống, không chuyển thành công dụng của dầu mè bôi da.
  • “Kem chống nắng tự nhiên”: Kaur và Saraf (2010) đo SPF in vitro bằng phương pháp quang phổ trên dung dịch pha loãng của dầu: dầu mè chỉ khoảng 2, thấp nhất trong các dầu béo được thử. Dầu mè không có trong danh mục màng lọc UV được phép (Phụ lục VII ASEAN); không dùng dầu mè thay kem chống nắng.

4. Bằng chứng trên người: chủ yếu là massage và súc miệng

Nghiên cứuThiết kế, đối tượngKết quả (theo abstract)Ghi chú
Agarwal et al., 2000Thử nghiệm ngẫu nhiên; 125 trẻ đủ tháng khoẻ mạnh, 6 ± 1 tuần tuổi, chia 5 nhóm: massage với dầu thảo dược, dầu mè, dầu mù tạt, dầu khoáng, hoặc không massage; 4 tuầnMassage cải thiện tăng trưởng và giấc ngủ sau massage; nhóm dầu mè có thay đổi có ý nghĩa về chiều dài, vòng cánh tay, vòng cẳng chân và lưu lượng động mạch đùi so với nhóm chứngBối cảnh chăm sóc trẻ có massage; không tách được tác động của dầu khỏi động tác massage; không phải dữ liệu về da
Jong et al., 2024Tổng quan hệ thống 25 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng (1.184 người) về súc miệng bằng dầu (oil pulling), phân tích gộp 21 thử nghiệm; một nửa số thử nghiệm dùng dầu mèCó thể có lợi cho sức khoẻ nướu; chlorhexidine giảm mảng bám hơn; chất lượng bằng chứng rất thấpBối cảnh răng miệng, không áp cho da

Chúng tôi chưa tìm thấy thử nghiệm nào đo độ ẩm, mất nước qua da hay độ đàn hồi khi bôi riêng dầu mè trên da người khoẻ mạnh — bằng chứng hạn chế. Các thử nghiệm bôi dầu mè trong bối cảnh y khoa (đau sau chấn thương, viêm tĩnh mạch do truyền dịch) không dùng làm công bố mỹ phẩm. Về ngăn rạn da thai kỳ, xem phân tích ở bài dầu hạnh nhân.

5. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm

Theo CIR 2017 (Bảng 6), dầu mè có 480 lần sử dụng được báo cáo năm 2010; nồng độ lấy từ khảo sát năm 2008. Đây là thực tế thị trường Mỹ, không phải giới hạn pháp quy:

Nhóm sản phẩmSố lần sử dụng (2010)Dải nồng độ (2008)
Lưu lại trên da3740,0001–73%
Rửa trôi1060,001–68%
Vùng quanh mắt140,0008–10%
Có thể nuốt phải (son môi…)520,1–16%
Tóc (không nhuộm)590,0001–30% (15% sau pha loãng)
Sản phẩm cho em bé36%

Dạng phù hợp: dầu massage, dầu dưỡng thể, son dưỡng, kem; với sản phẩm răng miệng, dầu mè là một lựa chọn dầu nền cho dầu súc miệng.

6. Độ bền oxy hoá và lưu ý bào chế

Trong nghiên cứu của Arab et al. (2022), thời gian cảm ứng Rancimat của dầu từ hạt chưa rang là 5,5 giờ, tăng lên 10,5 giờ khi hạt rang ở 300 °C; tác giả liên hệ điều này với các chất mới hình thành khi rang, trong đó có sesamol. Đổi lại, rang làm giảm sesamolin, sesamin, γ-tocopherol và tạo màu, mùi đậm, không hợp phần lớn mỹ phẩm. Với dầu tinh luyện hay ép không rang, nên áp dụng nguyên tắc ở bài lựa chọn dầu trong bào chế:

  • Thêm chất chống oxy hoá tan dầu ngay khi phối pha dầu, thường là tocopherol; xác nhận bằng nghiên cứu độ ổn định của thành phẩm.
  • Bao bì cản sáng, kín khí, ít khoảng trống; hạn chế giữ nóng pha dầu lâu.
  • Kiểm chỉ số peroxide, chỉ số acid, mùi theo lô; ghi rõ dầu tinh luyện, ép lạnh hay rang.

7. An toàn, ai cần lưu ý

  • Kết luận CIR: báo cáo sửa đổi năm 2011 kết luận dầu mè và các nguyên liệu liên quan an toàn theo thực tế sử dụng và nồng độ đã mô tả; ở mức phơi nhiễm từ mỹ phẩm, chúng không gây kích ứng hay mẫn cảm da (Johnson et al., 2011). Báo cáo 2017 tóm tắt: dầu mè nguyên chất không gây kích ứng trong thử nghiệm lâm sàng; công thức chứa 8–14,3% dầu mè không hoặc hầu như không gây kích ứng.
  • Thử áp trên thành phẩm (CIR 2017, Bảng 11): serum mặt chứa 25% dầu mè cùng nhiều dầu khác, 108 người: không kích ứng, không mẫn cảm; sáp dưỡng chứa 8% dầu mè, 209 người: không gây mẫn cảm; khi dùng thử sáp này 4 tuần (51 người), vài người đỏ da nhẹ và 15 người báo cảm giác kích ứng. Đây là kết quả của cả công thức.
  • Hai kiểu dị ứng với mè: tổng quan của Gangur et al. (2005) phân biệt dị ứng tức thì qua IgE với protein mè (thường liên quan thực phẩm, có thể gây phản vệ) và dị ứng chậm qua tế bào với các hợp chất kiểu lignan trong dầu mè, biểu hiện là viêm da tiếp xúc dị ứng.
  • Dị ứng tiếp xúc với dầu mè: ở 13 bệnh nhân đã dị ứng dầu mè, Neering et al. (1975) xác định sesamol, sesamin, sesamolin có trong cả dầu thô lẫn dầu tinh khiết dùng trong dược phẩm; thử áp: 8 người dương tính với sesamol, 12 người với sesamolin và sesamin. Nghĩa là dầu đã tinh khiết vẫn có thể chứa các chất gây dị ứng này. CIR cũng ghi một ca viêm da sau khi bôi thuốc mỡ chứa dầu mè, thử áp dương tính với dầu mè nguyên chất, trong khi 20 người khoẻ mạnh âm tính. Đây là dữ liệu ca bệnh, không cho biết tỷ lệ ở người dùng mỹ phẩm.
  • Người cần thận trọng: người đã biết dị ứng mè, người có da tổn thương, chàm — nên hỏi bác sĩ và thử trước trên vùng da nhỏ.
  • Phụ nữ mang thai, cho con bú: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.

8. Góc nhìn cho chủ thương hiệu

  • COA cần có: loại dầu (tinh luyện, ép lạnh, rang), thành phần acid béo, chỉ số peroxide, chỉ số acid, chất chống oxy hoá đã thêm, dữ liệu dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kim loại nặng (CIR lưu ý nhóm tạp này ở nguyên liệu thực vật).
  • Công bố công dụng: phù hợp: “làm mềm da”, “dưỡng ẩm”, “dầu nền massage”. Tránh: “chống nắng tự nhiên”, “chống lão hoá nhờ sesamin”, “giảm đau”, “giảm viêm nướu”, “không gây dị ứng”, “an toàn cho người dị ứng mè”.
  • Pháp quy ASEAN: Sesamum Indicum (Sesame) Seed Oil không có tên trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 22/06/2026) và Phụ lục VII (bản 2025-2, 12/12/2025); đã tra “sesam”, “sesame”, CAS 8008-74-0. Riêng sesamol (3,4-Methylenedioxyphenol, CAS 533-31-3) nằm ở Phụ lục II, Ref. No 1247: cấm khi dùng làm chất trong sản phẩm nhuộm tóc. Quy định này nhắm vào sesamol đơn chất, không nhắm vào dầu mè làm dầu nền.

Butter-C dùng dầu mè tinh luyện làm một phần dầu nền trong gia công dầu massage, dầu dưỡng và dầu súc miệng, kèm chất chống oxy hoá trong pha dầu, COA từng lô và tên INCI đầy đủ trên nhãn để người dị ứng mè nhận biết.

Câu hỏi thường gặp

Dầu mè bôi da có tác dụng gì?

Làm mềm và giữ ẩm bề mặt da như các dầu thực vật khác. Chưa có thử nghiệm đo riêng tác dụng của dầu mè trên da người khoẻ mạnh.

Dầu mè có chống nắng được không?

Không. Trong một phép đo in vitro, dầu mè cho SPF khoảng 2, và dầu mè không phải màng lọc UV được phép. Hãy dùng kem chống nắng đã thử SPF.

Người dị ứng mè có dùng mỹ phẩm chứa dầu mè được không?

Cần thận trọng. Dị ứng thực phẩm với mè chủ yếu do protein, còn dị ứng tiếp xúc với dầu mè liên quan sesamin, sesamolin, sesamol — các chất có cả trong dầu đã tinh khiết. Nên hỏi bác sĩ và kiểm tra INCI trên nhãn.

Dầu mè rang nấu ăn có dùng thay dầu mỹ phẩm được không?

Không nên: dầu rang có mùi, màu đậm, và dầu thực phẩm không kèm hồ sơ chất lượng theo yêu cầu mỹ phẩm.

Phụ nữ mang thai có dùng được không?

Chưa đủ dữ liệu cho bôi ngoài da trong thai kỳ, nên hỏi bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

  1. Burnett CL et al. Safety Assessment of Plant-Derived Fatty Acid Oils. Int J Toxicol. 2017. PMID 29243540 · toàn văn trên cổng CIR
  2. Johnson W Jr et al. Amended safety assessment of Sesamum indicum (sesame) seed oil, hydrogenated sesame seed oil, Sesamum indicum (sesame) oil unsaponifiables, and sodium sesameseedate. Int J Toxicol. 2011. PMID 21772026
  3. Arab R et al. Effects of Seed Roasting Temperature on Sesame Oil Fatty Acid Composition, Lignan, Sterol and Tocopherol Contents, Oxidative Stability and Antioxidant Potential for Food Applications. Molecules. 2022. PMID 35889377
  4. Neering H et al. Allergens in sesame oil contact dermatitis. Acta Derm Venereol. 1975. PMID 46670
  5. Gangur V et al. Sesame allergy: a growing food allergy of global proportions? Ann Allergy Asthma Immunol. 2005. PMID 16095135
  6. Kaur CD, Saraf S. In vitro sun protection factor determination of herbal oils used in cosmetics. Pharmacognosy Res. 2010. PMID 21808534
  7. Agarwal KN et al. Effects of massage & use of oil on growth, blood flow & sleep pattern in infants. Indian J Med Res. 2000. PMID 11247199
  8. Jong FJX et al. The effect of oil pulling in comparison with chlorhexidine and other mouthwash interventions in promoting oral health: A systematic review and meta-analysis. Int J Dent Hyg. 2024. PMID 37635453

Thảo luận

Bình luận

Đang tải bình luận…

Gửi bình luận

Bình luận được Butter-C duyệt trước khi hiển thị. Email chỉ dùng để phản hồi bạn khi cần, xem Chính sách bảo mật.

Bắt đầu

Trao đổi về sản phẩm Quý khách dự định triển khai

Quý khách vui lòng gửi định hướng sản phẩm và sản lượng dự kiến. Đội ngũ tư vấn sẽ liên hệ trong giờ làm việc.

Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm Butter-C · GCN ĐKKD số 0108681386 (Sở KH&ĐT TP. Hà Nội cấp 03/04/2019)
Trụ sở: Thôn Hữu Lê, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội · Nhà máy: Cụm CN Thanh Oai, xã Bình Minh, TP. Hà Nội, Việt Nam
Hotline 0967 176 511 · [email protected] · Chính sách bảo mật
← Tất cả tin tức