Nhôm clorohydrat (ACH) chống mồ hôi: cơ chế và an toàn

Aluminum chlorohydrate (INCI: Aluminum Chlorohydrate, viết tắt ACH; nhôm clorohydrat) là muối nhôm hydroxid clorid tan trong nước, hoạt chất thường gặp trong lăn, sáp và xịt chống mồ hôi. ACH giúp giảm lượng mồ hôi lên bề mặt da nách bằng cách tạo nút tạm thời trong ống tuyến mồ hôi. Theo Martini (2020), sản phẩm chống mồ hôi đồng thời khử mùi vì vi khuẩn thiếu chất nền để phân giải.

Khác biệt giữa khử mùi và chống mồ hôi: xem bài mồ hôi và mùi cơ thể.

1. Aluminum chlorohydrate là gì?

CosIng (Ủy ban châu Âu) ghi ALUMINUM CHLOROHYDRATE với CAS 12042-91-0, EC 234-933-1, chức năng: chống mồ hôi, làm se, khử mùi. PubChem (CID 71586946) ghi công thức Al₂ClH₇O₆, 192,47 g/mol, kèm CAS 12359-72-7 (khác CosIng; hồ sơ nên ghi CAS theo COA). Trong dung dịch, nhôm của ACH tồn tại ở dạng polycation (ion đa nhân mang điện dương).

Nhóm muối	Phụ lục ASEAN (II, III, VI bản 2026-1; VII bản 2025-2)	Hoa Kỳ (thuốc không kê đơn, 21 CFR 350.10)
Aluminum Chlorohydrate	Không có mục riêng	Tối đa 25% (tính theo chất khan); xịt aerosol hoặc không aerosol
Phức nhôm – zirconi, ví dụ Aluminum Zirconium Tetrachlorohydrex GLY	Phụ lục III, Ref 50: có giới hạn, cấm bình xịt aerosol, cảnh báo bắt buộc (mục 9)	Tối đa 20%; chỉ dạng không aerosol
Aluminum Chloride	Không có mục riêng	Tối đa 15% (tính theo dạng hexahydrat); chỉ dung dịch nước không aerosol

2. Cơ chế: nút tạm thời trong ống tuyến

SCCS (Ủy ban Khoa học về An toàn Người tiêu dùng của châu Âu, 2020) mô tả: muối nhôm như ACH tạo nút gel polymer nhôm hydroxid không tan bên trong ống tuyến, tạm thời ngăn mồ hôi lên bề mặt da. Muối tan ở pH rất thấp trong công thức; lên da, chúng tạo phức trơ với thành phần có tính kiềm của mồ hôi và da.

• Mô hình vi lưu (Bretagne et al., 2017; tác giả đầu thuộc doanh nghiệp mỹ phẩm): trong thiết bị mô phỏng ống tuyến, với albumin huyết thanh bò làm mô hình protein mồ hôi, bít tắc xảy ra do polycation nhôm kết tụ protein, qua hai giai đoạn: tạo màng mỏng bám thành ống, rồi lớn dần.
• Quan sát trên người (Chen et al., 2016; có đồng tác giả thuộc doanh nghiệp): hiển vi phi tuyến ghi nhận nút hình thành ở miệng lỗ tuyến khi bôi ACH lên lòng bàn tay.

3. Bằng chứng hiệu quả

Hiệu quả được đo bằng cân mồ hôi thấm vào miếng bông sau khi gây ra mồ hôi bằng nhiệt, hoặc nhuộm iod – tinh bột để đếm tuyến còn hoạt động.

Nghiên cứu	Thiết kế	Kết quả (theo abstract)
Sauermann et al., 1992 (tác giả đầu thuộc doanh nghiệp)	Dung dịch nước ACH 1–16%, bôi cẳng tay hai lần/ngày, 6 ngày; nhuộm iod – tinh bột	Nồng độ tăng thì số tuyến hoạt động giảm
Brandt et al., 2008 (đơn vị thử nghiệm)	Bốn nghiên cứu theo mùa; dung dịch nước ACH bôi 4 ngày, ngày 5 xông hơi; cân mồ hôi ở lưng và nách	Lưng: bão hoà ở 8%, giảm khoảng 50%, ổn định qua các mùa. Nách, ACH 8%: −2% đến 25% tuỳ mùa
Darrigrand et al., 1992	19 binh sĩ nam; ACH và phức nhôm – zirconi bôi bàn chân	Cả hai giảm mồ hôi bàn chân trên 50% (p < 0,05) nhưng làm tăng viêm da kích ứng

Đánh giá: bằng chứng hạn chế — nghiên cứu trên người ít, nhỏ hoặc không nêu cỡ mẫu, phần lớn cũ. Brandt et al. giả định độ ẩm thấp ở nách khi bôi làm giảm tạo gel — hiệu quả cần chứng minh trên chính thành phẩm. Tại Hoa Kỳ, câu “24 giờ” gắn với mức hiệu quả tiêu chuẩn (giảm 20% mồ hôi) và “extra effective” gắn với mức giảm 30%.

4. Nồng độ và dạng sản phẩm

Chưa tìm thấy khảo sát nồng độ dùng riêng cho ACH. Các mốc có nguồn:

• Hoa Kỳ: ACH tối đa 25% tính theo chất khan (quy định thuốc, không áp dụng tại Việt Nam).
• SCCS (2020, nhắc lại năm 2023): an toàn tới 6,25% nhôm trong khử mùi, chống mồ hôi không xịt và 10,60% nhôm ở dạng xịt; lăn thử nghiệm trong hồ sơ chứa 25% ACH tương ứng 6,25% nhôm.
• Pineau et al. (2012, in vitro): ba công thức được thử thấm chứa 38,5% ACH (nền xịt), 14,5% (lăn nhũ tương), 21,2% (sáp).

5. Bào chế và kết hợp

• Tính acid: Martini (2020) lưu ý muối nhôm thuỷ phân làm da bị acid hoá mạnh, nên công thức cần chất làm mềm và chất điều chỉnh pH; vùng pH lấy theo hồ sơ nguyên liệu và đo trên thành phẩm.
• Chất giữ ẩm: lăn chống mồ hôi có 4% glycerol giảm kích ứng nhìn thấy sau cạo và tăng độ ẩm da nách so với bản không glycerol (Evans et al., 2017; tác giả thuộc doanh nghiệp) — kết quả của cả công thức.
• Chất làm đặc: kinh nghiệm bào chế cho thấy muối nhôm acid làm sập độ nhớt của polymer anion như carbomer; cần thử tương thích.
• Kết hợp khử mùi: ACH thường đi cùng hương và chất khử mùi như zinc ricinoleate.

6. An toàn: kích ứng, dị ứng, ai cần lưu ý

• Kích ứng: SCCS (2020) đồng ý ACH ở mức dùng trong sản phẩm chống mồ hôi (tới 20%) sẽ không gây kích ứng cho người tiêu dùng; kích ứng nách được ghi nhận ở một số sản phẩm nồng độ cao chứa nhôm clorid dùng cho tăng tiết mồ hôi (bối cảnh y khoa).
• Dị ứng: SCCS đánh giá là hiếm. Tổng quan của Hoffmann et al. (2021) về dị ứng nhôm xác nhận bằng thử áp cho tỷ lệ gộp 0,36% ở người lớn, 5,61% ở trẻ em; ý nghĩa lâm sàng hiếm gặp nếu không liên quan u hạt sau tiêm vắc xin. Viêm da nách do sản phẩm khử mùi chủ yếu liên quan hương liệu, tinh dầu (Martini, 2020; xem viêm da tiếp xúc do mỹ phẩm).
• Da tổn thương: in vitro, da đã bóc lớp sừng hấp thu nhôm từ sáp nhiều hơn da lành (11,50 so với 1,81 μg/cm²; Pineau et al., 2012). Hoa Kỳ yêu cầu nhãn “Do not use on broken skin”.
• Bệnh thận: nhãn tại Hoa Kỳ phải ghi “Ask a doctor before use if you have kidney disease” — người bệnh thận nên hỏi bác sĩ.
• Mang thai, cho con bú: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.

7. Ung thư vú, Alzheimer và hấp thu qua da

Câu hỏi	Nguồn nói gì
Nhôm có thấm vào cơ thể?	12 phụ nữ khoẻ dùng lăn chứa ACH đánh dấu 26Al trong điều kiện thực tế: phần hấp thu qua da ước tính 0,00052%, phần lớn nhôm ở lớp ngoài của da (de Ligt et al., 2022; đồng tác giả thuộc năm doanh nghiệp mỹ phẩm); SCCS dùng con số này năm 2020; năm 2023 dùng mức thận trọng 0,00192% (cộng phần nhôm trong phân). 21 người dùng một sản phẩm chống mồ hôi 14 ngày: nhôm huyết tương và nhôm niệu không tăng có ý nghĩa; còn thiếu dữ liệu dài hạn (Letzel et al., 2020).
Ung thư vú?	SCCS (2020): dịch tễ học không ủng hộ giả thuyết. Phân tích gộp 7 nghiên cứu bệnh – chứng: không thấy liên quan (OR 0,96; KTC 95% 0,78–1,17), cần nghiên cứu đoàn hệ (Trinh et al., 2024). Tổng quan hệ thống của Moussaron et al. (2023): kết quả không nhất quán, nhưng tác giả khuyên tránh sản phẩm chống mồ hôi chứa nhôm theo nguyên tắc phòng ngừa.
Alzheimer?	SCCS (2020): giới khoa học nhìn chung chấp nhận không có quan hệ nhân quả; nhôm là chất độc thần kinh trên động vật, có bằng chứng gián tiếp nhưng chưa chứng minh nhân quả.
Tổng phơi nhiễm?	SCCS (2023): với ước tính thận trọng, tổng nhôm từ mỹ phẩm và nguồn khác (thực phẩm, thuốc) có thể vượt ngưỡng an toàn ở nhóm phơi nhiễm cao nhất.

Các nguồn này không ủng hộ câu “lăn nách gây ung thư”, nhưng cũng không cho phép nói “nhôm hoàn toàn vô hại”.

8. Vết ố trên áo

Butter-C chưa tìm thấy nghiên cứu bình duyệt về cơ chế ố vàng nách áo. Theo kinh nghiệm thực hành, vết ố liên quan muối nhôm, mồ hôi, bã nhờn và cách giặt; vệt trắng liên quan bột và nền sản phẩm. Câu “không ố áo” chỉ dùng khi đã thử trên vải.

9. Góc nhìn cho chủ thương hiệu (B2B)

• Phân loại: danh mục minh hoạ mỹ phẩm của ASEAN (Appendix I) có “Deodorants and anti-perspirants”, nên trong khuôn khổ ASEAN mà Việt Nam áp dụng, sản phẩm chống mồ hôi là mỹ phẩm. Tại Hoa Kỳ, đó là thuốc không kê đơn.
• Pháp quy ASEAN: trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 22/6/2026) và VII (bản 2025-2), Aluminum Chlorohydrate không có mục riêng. Phụ lục III, Ref 50 chỉ áp cho “Aluminium zirconium chloride hydroxide complexes AlxZr (OH)yClz and the aluminium zirconium chloride hydroxide glycine complexes”: “Anti-perspirants”; “20% as anhydrous aluminium zirconium chloride hydroxide”, “5.4% as zirconium”; tỷ lệ nguyên tử Al : Zr từ 2 đến 10, (Al + Zr) : Cl từ 0,9 đến 2,1; “Prohibited in aerosol dispensers (sprays)”; nhãn “Do not apply to irritated or damaged skin”. Zirconi và hợp chất ngoài Ref 50 bị cấm (Phụ lục II, Ref 391). Dù vậy, nồng độ ACH vẫn phải được đánh giá an toàn trong hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF), có thể tham chiếu mốc SCCS.
• Công bố: Phụ lục 03-MP (Thông tư 06/2011/TT-BYT) liệt kê “Dừng quá trình ra mồ hôi” là công bố không được chấp nhận cho sản phẩm ngăn mùi. Nên dùng “giúp giảm tiết mồ hôi”, “giúp nách khô thoáng”; số giờ hiệu quả chỉ ghi khi có kết quả thử.
• Nhãn: Butter-C khuyến nghị ghi “không dùng trên da bị kích ứng hoặc tổn thương” cho mọi sản phẩm có muối nhôm, dù với ACH Phụ lục ASEAN không bắt buộc.

Butter-C ứng dụng aluminum chlorohydrate trong gia công lăn khử mùi, giảm tiết mồ hôi và khử mùi cho nam, nồng độ theo đánh giá an toàn, câu công bố rà theo Phụ lục 03-MP.

Câu hỏi thường gặp

Lăn chống mồ hôi chứa nhôm có gây ung thư vú không?

SCCS và một phân tích gộp năm 2024 không ủng hộ mối liên quan; một tổng quan năm 2023 thấy dữ liệu không nhất quán và khuyên thận trọng.

Dùng lâu có làm tuyến mồ hôi ngừng hoạt động vĩnh viễn?

Không. Theo SCCS, nút nhôm chỉ ngăn mồ hôi tạm thời; cần dùng đều để duy trì.

Vừa cạo lông nách có dùng được không?

Butter-C khuyên không bôi lên da trầy xước, tổn thương; ngưng dùng nếu nổi ban hoặc kích ứng.

Người bệnh thận, phụ nữ mang thai có dùng được không?

Người bệnh thận nên hỏi bác sĩ trước khi dùng. Với thai kỳ và cho con bú, chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

1. SCCS. Opinion on the safety of aluminium in cosmetic products – Submission II (SCCS/1613/19). 2020. https://ec.europa.eu/health/sites/default/files/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_o_235.pdf · SCCS. Opinion on the safety of aluminium in cosmetic products – Submission III (SCCS/1644/22). 2023. https://health.ec.europa.eu/document/download/3aef8532-9bb5-4fb3-8b30-c757ead34e63_en?filename=sccs_o_266_0.pdf
2. Bretagne A et al. The mechanism of eccrine sweat pore plugging by aluminium salts using microfluidics combined with small angle X-ray scattering. Soft Matter. 2017. PMID 28485735 · Chen X et al. In vivo single human sweat gland activity monitoring using coherent anti-Stokes Raman scattering and two-photon excited autofluorescence microscopy. Br J Dermatol. 2016. PMID 26574296
3. Sauermann G et al. The determination of the antiperspirant activity of aluminium-chlorhydrate by digital image-analysis. Int J Cosmet Sci. 1992. PMID 19272092 · Brandt M et al. Influence of climatic conditions on antiperspirant efficacy determined at different test areas. Skin Res Technol. 2008. PMID 18412565 · Darrigrand A et al. Efficacy of antiperspirants on feet. Mil Med. 1992. PMID 1630659
4. de Ligt R et al. Assessment of dermal absorption of aluminium from a representative antiperspirant formulation using a ((26)Al)Al microtracer approach: a follow-up study in humans. Toxicol Res (Camb). 2022. PMID 35782644 · Letzel M et al. Impact of Daily Antiperspirant Use on the Systemic Aluminum Exposure: An Experimental Intervention Study. Skin Pharmacol Physiol. 2020. PMID 31553995 · Pineau A et al. In vitro study of percutaneous absorption of aluminum from antiperspirants through human skin in the Franz™ diffusion cell. J Inorg Biochem. 2012. PMID 22459170
5. Trinh TTK et al. Use of Antiperspirant Products and Risk of Breast Cancer: A Meta-Analysis of Case-Control Studies. Cancer Invest. 2024. PMID 39324502 · Moussaron A et al. Correlation between daily life aluminium exposure and breast cancer risk: A systematic review. J Trace Elem Med Biol. 2023. PMID 37354712
6. Martini MC. [Deodorants and antiperspirants]. Ann Dermatol Venereol. 2020. PMID 32248967 · Evans RL et al. Human axillary skin condition is improved following incorporation of glycerol into the stratum corneum from an antiperspirant formulation. Arch Dermatol Res. 2017. PMID 28889318 · Hoffmann SS et al. Aluminium contact allergy without vaccination granulomas: A systematic review and meta-analysis. Contact Dermatitis. 2021. PMID 33797096
7. ASEAN. Annex III (2026-1) https://asean.org/wp-content/uploads/2026/07/Annex-III_Release_22nd-June-2026-clean.pdf · Annex II (2026-1) https://asean.org/wp-content/uploads/2026/07/Annex-II-Release_22nd-June-2026-clean.pdf · ASEAN Cosmetic Claims Guidelines (Phụ lục 03-MP, Thông tư 06/2011/TT-BYT) https://file.go.gov.sg/appendix-iii-asean-cosmetic-claims-guidelines.pdf · Appendix I – Illustrative List by Category of Cosmetic Products https://file.go.gov.sg/appendix-i-illustrative-list-by-category-of-cosmetic-products.pdf
8. U.S. eCFR. 21 CFR Part 350 — Antiperspirant drug products for over-the-counter human use https://www.ecfr.gov/current/title-21/chapter-I/subchapter-D/part-350 · CosIng – Aluminum Chlorohydrate https://ec.europa.eu/growth/tools-databases/cosing/details/31452 · NCBI PubChem. CID 71586946 https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/71586946