BUTTER-C
Chiết xuất hoa sen (Nelumbo nucifera) trong mỹ phẩm: bằng chứng
Hoa sen là câu chuyện quen thuộc của mỹ phẩm Việt. Nhưng “sen” trên nhãn có thể là hoa, lá, mầm hay toàn cây, và dữ liệu cho riêng chiết xuất hoa hiện mới ở mức tế bào — có kết quả còn đi ngược câu chuyện “dưỡng sáng”.
Chiết xuất hoa sen (INCI: Nelumbo Nucifera Flower Extract) là dịch chiết từ hoa của cây sen Nelumbo nucifera, dùng trong mỹ phẩm với chức năng dưỡng da (skin conditioning) theo dữ liệu CosIng. Hoa sen chứa flavonoid, acid phenolic và alkaloid; tỉ lệ các nhóm chất này tuỳ bộ phận hoa và dung môi chiết, nên hai nguyên liệu cùng ghi “chiết xuất hoa sen” có thể khác nhau nhiều.
Hoa sen là hình ảnh quen thuộc trong văn hoá Việt Nam nên hay được chọn làm câu chuyện sản phẩm. Bài viết tách câu chuyện khỏi bằng chứng: bộ phận cây, dữ liệu, an toàn và công bố.
1. Chiết xuất hoa sen là gì?
Theo dữ liệu CosIng (EU) được INCIDecoder trích lại, Nelumbo Nucifera Flower Extract là chiết xuất từ hoa của Nelumbo nucifera; CAS 85085-51-4, EC 285-379-2. Định nghĩa không nói cánh hoa, nhị hay nụ, không nói dung môi — phải đọc trên tài liệu kỹ thuật và phiếu kiểm nghiệm (COA) từng lô. Số CAS trên dùng chung cho các INCI từ lá, rễ, mầm và toàn cây sen, nên không phân biệt được bộ phận.
| INCI | Bộ phận, dạng (CosIng) | Chức năng (CosIng) |
|---|---|---|
| Nelumbo Nucifera Flower Extract | Chiết xuất hoa | Dưỡng da |
| Nelumbo Nucifera Flower Water | Phần nước của dịch cất hơi nước từ hoa | Tonic |
| Nelumbo Nucifera Extract | Chiết xuất toàn cây | Dưỡng da |
| Nelumbo Nucifera Leaf Extract | Chiết xuất lá | Dưỡng da |
| Nelumbo Nucifera Germ Extract | Chiết xuất mầm (tâm sen) | Dưỡng da |
| Nelumbo Nucifera Seed Extract, Root Extract | Chiết xuất hạt, rễ | Theo CosIng từng INCI |
| Nymphaea Alba Flower Extract | Hoa súng trắng — chi khác, CAS 84696-27-5 | Dưỡng da, tonic |
Hoa súng (Nymphaea) là cây khác chi, có INCI và số CAS riêng; dữ liệu của súng không dùng cho sen và ngược lại.
2. Hoa sen chứa gì?
- Flavonoid: trong chiết xuất hoa bằng nước nóng rồi phân đoạn ethanol, các flavonoid chính là dẫn xuất myricetin và quercetin (Choo et al., 2025).
- Acid phenolic: chiết xuất cánh hoa bằng ethyl acetate và ethanol có ba polyphenol chiếm ưu thế là acid ferulic, coumarin và acid chlorogenic (Sranujit et al., 2021).
- Alkaloid: nụ hoa sen chứa alkaloid nhóm aporphine và benzylisoquinoline như nuciferine, nornuciferine, N-methylasimilobine; hàm lượng được định lượng riêng ở cánh hoa, đế hoa và nhị (Morikawa et al., 2016).
- Phần béo, dễ bay hơi: tinh dầu thu từ chiết xuất hoa (cánh và nhị) có ester methyl của acid palmitic (22,66%), linoleic (11,16%), palmitoleic (7,55%), linolenic (5,16%) (Jeon et al., 2009).
3. Cơ chế và bằng chứng hiệu quả
Các cơ chế hay được nhắc là chống oxy hoá, giảm phản ứng viêm ở tế bào và ức chế tạo melanin. Trong các nguồn chúng tôi tìm được, dữ liệu dùng ngoài da cho riêng chiết xuất hoa sen đều là thí nghiệm trên tế bào (ngoài ra chỉ có nghiên cứu cho động vật uống): bằng chứng hạn chế.
| Nghiên cứu | Thiết kế, nguyên liệu | Kết quả chính | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Choo et al., 2025 | In vitro; chiết xuất hoa bằng nước nóng, phân đoạn qua nhựa xốp, gộp phân đoạn ethanol 30% và 70% | Chống oxy hoá ở ba phép thử hoá học; giảm NO, PGE2 ở đại thực bào chuột; trên tế bào sừng người HaCaT ở 0,01–0,1% giảm IL-6, IL-8 do TNF-α, không độc tế bào tới 0,1% | Nồng độ trong môi trường nuôi cấy, không phải nồng độ dùng; các tác giả là nhân viên một công ty mỹ phẩm |
| Sranujit et al., 2021 | In vitro; chiết xuất cánh hoa (ethyl acetate, ethanol), đại thực bào người kích thích bằng LPS | Chống oxy hoá; giảm tiết TNF-α qua ức chế đáp ứng phụ thuộc NF-κB | Không thử trên tế bào da |
| Nakamura et al., 2013 | In vitro; chiết xuất methanol nụ hoa và lá, tế bào u hắc tố chuột B16 | Ức chế tạo melanin; nuciferine và N-methylasimilobine 3–30 μM giảm biểu hiện mRNA tyrosinase | Chủ yếu là alkaloid đã phân lập; tế bào chuột |
| Morikawa et al., 2016 | Định lượng 10 alkaloid trong cánh hoa, đế hoa, nhị | Tổng alkaloid tương quan chặt với hoạt tính ức chế tạo melanin | In vitro; một số tác giả thuộc một công ty dược liệu |
| Jeon et al., 2009 | In vitro; tinh dầu từ chiết xuất hoa (cánh, nhị), tế bào hắc tố người bình thường | Tăng tổng hợp melanin và hoạt tính tyrosinase theo liều; ester methyl của acid palmitic là chất gây tăng | Phần béo của hoa cho kết quả ngược chiều với phần alkaloid |
| Mahmood et al., 2013 | 33 nam người châu Á khoẻ mạnh, so sánh nửa mặt có giả dược; ba nhóm: nhũ tương kép trà xanh, sen, hoặc cả hai; 60 ngày | Đo bằng thiết bị phân tích bề mặt da: cải thiện độ thô ráp, vảy, độ mịn, nếp nhăn; tác giả kết luận nhóm phối hợp hơn nhóm đơn lẻ | Abstract không nêu nồng độ, số người mỗi nhóm và bộ phận sen; bài mô tả bào chế nhũ tương trà xanh – sen của cùng nhóm (Mahmood et al., 2014) ghi chiết xuất sen làm từ toàn cây, không phải hoa |
Hai điểm rút ra. Thứ nhất, “hoa sen làm sáng da” chưa có cơ sở trên người: dữ liệu ức chế melanin đến từ alkaloid trên tế bào chuột, trong khi tinh dầu hoa lại làm tăng melanin ở tế bào người. Thứ hai, thử nghiệm trên người mà chúng tôi tìm được không nêu bộ phận sen trong abstract, còn bài bào chế của cùng nhóm ghi chiết xuất sen từ toàn cây — kết quả không chuyển sang chiết xuất hoa. Dữ liệu đường uống và các bộ phận khác (mầm, lá, hạt) cũng không phải bằng chứng cho sản phẩm bôi chứa chiết xuất hoa.
4. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm
Chưa có nồng độ sử dụng hay nồng độ hiệu quả được xác lập cho chiết xuất hoa sen; chúng tôi chưa tìm thấy báo cáo đánh giá an toàn riêng của CIR (Hoa Kỳ) để có số liệu khảo sát nồng độ. Mức 0,01–0,1% ở mục 3 là nồng độ trong môi trường nuôi tế bào. Nguyên liệu thương mại thường là chế phẩm: dịch chiết pha trong nước, glycol hoặc glycerin, có thể kèm chất bảo quản. Tỉ lệ ghi trên tài liệu kỹ thuật là tỉ lệ của chế phẩm, không phải của chất chiết khô, và nhãn phải liệt kê đủ INCI của chế phẩm.
| Dạng sản phẩm | Vai trò của chiết xuất hoa sen | Ghi chú |
|---|---|---|
| Toner, essence, serum nước | Thành phần đứng tên, dưỡng da | Cho vào pha nước, giai đoạn nguội (kinh nghiệm bào chế); theo dõi màu, mùi |
| Kem, lotion | Thành phần đứng tên | Công dụng dưỡng ẩm đến từ chất giữ ẩm, chất làm mềm của nền |
| Mặt nạ giấy | Thành phần đứng tên | Dịch thấm nhiều nước — hệ bảo quản phải được thử thách |
5. Cách dùng và kết hợp
- Nguồn đã đọc không nêu tương kỵ đặc thù hay dữ liệu độ ổn định riêng; theo dõi màu, mùi, pH, độ trong khi thử ổn định (nhiệt, chu kỳ nóng–lạnh, ánh sáng).
- Muốn công bố “giúp da trông sáng, đều màu hơn”, công thức cần một hoạt chất có dữ liệu trên người như niacinamide (2–5% đã được thử, xem bài niacinamide trong mỹ phẩm) và nên đo trên thành phẩm.
- Phối với chiết xuất trà xanh — như các nghiên cứu của nhóm Mahmood — là phối hợp thực vật; xem bằng chứng riêng ở bài chiết xuất trà xanh.
6. An toàn, ai cần lưu ý
- Đánh giá an toàn: chưa tìm thấy kết luận riêng của CIR hay SCCS (EU) cho chiết xuất hoa sen. Đánh giá an toàn của từng công thức dựa vào hồ sơ nguyên liệu của nhà cung cấp và thử dung nạp trên thành phẩm.
- Kích ứng, dị ứng: tra PubMed ngày 14/11/2026, chúng tôi chưa thấy báo cáo ca viêm da tiếp xúc do chiết xuất hoa sen; điều này không có nghĩa là không thể xảy ra. Người nhạy cảm nên thử ở vùng da nhỏ, ngưng dùng nếu đỏ, ngứa (xem viêm da tiếp xúc do mỹ phẩm).
- Phụ nữ mang thai, cho con bú: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.
7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu
- Đặc tả nguyên liệu: loài Nelumbo nucifera (không phải Nymphaea), bộ phận hoa (cánh, nhị hay cả bông), dung môi và chất mang, tỉ lệ chiết, chất đánh dấu (polyphenol hoặc flavonoid tổng), vi sinh, kim loại nặng. Nguồn gốc “hoa sen Việt Nam” chỉ ghi khi COA hoặc chứng từ nhà cung cấp xác nhận.
- Pháp quy ASEAN: không có trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 06/2026) và VII (bản 2025-2) — đã tra “nelumbo”, “lotus”, “nymphaea”, “nuciferine” và CAS 85085-51-4. Chất bảo quản trong chế phẩm tính vào giới hạn Phụ lục VI của cả công thức.
- Công bố: theo Phụ lục số 03-MP, mỹ phẩm không công bố tác dụng ngăn chặn hay đảo ngược lão hoá, không công bố tác dụng trên bệnh.
| Có thể dùng (khi đánh giá trên thành phẩm) | Nên tránh |
|---|---|
| Chứa chiết xuất hoa sen (Nelumbo Nucifera Flower Extract) | Gán kết quả của mầm, lá, toàn cây hay hoa súng cho chiết xuất hoa |
| Dưỡng ẩm, giúp da mềm (nhờ chất giữ ẩm của công thức) | “Phục hồi”, “tái tạo da” |
| Giúp da trông sáng, đều màu hơn — khi công thức có hoạt chất phù hợp và đã đo | “Trắng da nhờ hoa sen”, “ức chế melanin”, câu tác động lên nám |
| Làm dịu cảm giác khô căng (cảm quan) | Câu tác động lên viêm, “chống lão hoá”, “giảm nếp nhăn”, “thanh lọc da” |
Khi gia công toner, essence có chiết xuất thực vật — ví dụ toner cúc La Mã — Butter-C đối chiếu INCI, bộ phận cây, COA và câu công bố của từng nguyên liệu trước khi lập hồ sơ; chiết xuất hoa sen cũng theo cách đó.
Câu hỏi thường gặp
Chiết xuất hoa sen có làm trắng da không?
Chưa có nghiên cứu trên người cho riêng chiết xuất hoa, và dữ liệu tế bào đi theo hai chiều ngược nhau (mục 3). Công bố làm sáng phải dựa vào hoạt chất khác trong công thức và phép đo trên thành phẩm.
Hoa sen và hoa súng có giống nhau không?
Không. Sen là Nelumbo nucifera, súng thuộc chi Nymphaea; INCI, số CAS và dữ liệu nghiên cứu khác nhau.
Nước cất hoa sen và chiết xuất hoa sen khác nhau thế nào?
Nelumbo Nucifera Flower Water là phần nước của dịch cất hơi nước từ hoa (chức năng tonic theo CosIng); chiết xuất hoa sen là dịch chiết bằng dung môi, mang nhiều chất không bay hơi như flavonoid. Hai nguyên liệu có INCI riêng.
Da nhạy cảm, phụ nữ mang thai có dùng được không?
Da nhạy cảm nên thử trên vùng da nhỏ trước (xem mục 6). Phụ nữ mang thai, cho con bú: chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.
Tài liệu tham khảo
- INCIDecoder. Nelumbo Nucifera Flower Extract (dữ liệu CosIng: mô tả, chức năng, CAS/EC). https://incidecoder.com/ingredients/nelumbo-nucifera-flower-extract
- Choo JH et al. Chemical Composition and Bioactivity of Nelumbo nucifera Gaertn. Flower Extract Fractions: In Vitro Antioxidant and Anti-Inflammatory Properties. Curr Issues Mol Biol. 2025. PMID 41614829
- Sranujit RP et al. Phytochemicals and Immunomodulatory Effect of Nelumbo nucifera Flower Extracts on Human Macrophages. Plants (Basel). 2021. PMID 34685815
- Nakamura S et al. Alkaloid constituents from flower buds and leaves of sacred lotus (Nelumbo nucifera, Nymphaeaceae) with melanogenesis inhibitory activity in B16 melanoma cells. Bioorg Med Chem. 2013. PMID 23270663
- Morikawa T et al. Quantitative Determination of Alkaloids in Lotus Flower (Flower Buds of Nelumbo nucifera) and Their Melanogenesis Inhibitory Activity. Molecules. 2016. PMID 27447599
- Jeon S et al. Lotus (Nelumbo nuficera) flower essential oil increased melanogenesis in normal human melanocytes. Exp Mol Med. 2009. PMID 19322028
- Mahmood T et al. Combined topical application of lotus and green tea improves facial skin surface parameters. Rejuvenation Res. 2013. PMID 23267660
- Mahmood T et al. Interfacial film stabilized W/O/W nano multiple emulsions loaded with green tea and lotus extracts: systematic characterization of physicochemical properties and shelf-storage stability. J Nanobiotechnology. 2014. PMID 24885994
