Nguyên liệu mỹ phẩm

22/11/2026 9 phút đọc

Hydroxypropyl cyclodextrin trong mỹ phẩm: tạo phức và an toàn

Hydroxypropyl cyclodextrin không phải hoạt chất dưỡng da. Đây là chất tạo phức bao giúp hoà tan, bảo vệ và giữ các thành phần khác trong công thức. Hiểu cơ chế cân bằng của phức bao giúp chủ thương hiệu chọn nồng độ, hệ bảo quản và công bố công dụng ở mức phù hợp.

Hydroxypropyl cyclodextrin trong mỹ phẩm: tạo phức và an toàn
Ảnh minh hoạ: bột mịn màu trắng ngà — hydroxypropyl cyclodextrin là dẫn xuất ưa nước của cyclodextrin, dùng làm chất tạo phức bao trong mỹ phẩm

Hydroxypropyl cyclodextrin (INCI: Hydroxypropyl Cyclodextrin) là dẫn xuất ether hoá của cyclodextrin, một oligosaccharide vòng có mặt ngoài ưa nước và khoang giữa kém ưa nước. Trong mỹ phẩm, chất này là chất phụ trợ bào chế, không phải hoạt chất dưỡng da: nó tạo phức bao với phân tử kém tan để tăng độ tan biểu kiến, bảo vệ một số hoạt chất, giữ hương và che mùi.

1. Hydroxypropyl cyclodextrin là gì?

Theo báo cáo hoàn chỉnh (10/2015) của Hội đồng chuyên gia CIR (Cosmetic Ingredient Review), Hydroxypropyl Cyclodextrin là ether propylene glycol của Cyclodextrin. Cùng báo cáo định nghĩa Cyclodextrin là polysaccharide vòng gồm 6 đến 8 đơn vị glucopyranose, và liệt kê hai số CAS cho tên INCI này: 128446-33-3 và 128446-35-5. Như vậy, về danh pháp, tên INCI không chỉ ứng với một kích thước vòng.

Dạng thường gặp trong y văn là hydroxypropyl-β-cyclodextrin (HP-β-CD, vòng 7 đơn vị glucose); Dược điển châu Âu có chuyên luận riêng cho chất này với tên Hydroxypropylbetadex (EMA, 2017). Theo bảng tổng hợp của Mitrofan-Bandol và cộng sự (2026), HP-β-CD có trung bình khoảng 0,60–0,65 nhóm hydroxypropyl trên mỗi đơn vị glucose, khối lượng phân tử trung bình khoảng 1.400 Da và độ tan trong nước từ 600 mg/mL trở lên (β-cyclodextrin gốc: 18,5 mg/mL).

HP-β-CD là hỗn hợp các phân tử khác nhau về số nhóm thế, không có công thức phân tử cố định; khi so sánh nguyên liệu, đọc trên phiếu kiểm nghiệm (COA) loại vòng (α, β hay γ), mức thế và chỉ tiêu tạp chất.

2. Cơ chế: phức bao “chủ – khách”

  • Tạo phức bao: cyclodextrin tạo phức tan trong nước với nhiều phân tử ưa dầu, kém tan; ví dụ HP-β-CD làm tăng độ tan của methylparaben, hằng số bền của phức 1:1 là 2150 M−1 (Tanaka et al., 1995). Phân tử trong khoang luôn cân bằng động với phân tử tự do (Loftsson và Masson, 2001).
  • Bản thân ít thấm qua da: do kích thước lớn và tính ưa nước, chỉ lượng không đáng kể cyclodextrin và phức của nó qua được da nguyên vẹn (Loftsson và Masson, 2001). Trên chuột không lông, khi đắp kín 24 giờ dung dịch HP-β-CD 2% đánh dấu phóng xạ, lượng thấm qua da nguyên vẹn khoảng 0,02% lượng bôi, so với khoảng 24% khi lớp sừng đã bị bóc (Tanaka et al., 1995, theo báo cáo CIR).
  • Điều chỉnh lượng hoạt chất tới da: cyclodextrin làm tăng lượng hoạt chất sẵn có tại bề mặt da, nơi hoạt chất rời khoang để đi vào lớp sừng; cơ chế này dường như chỉ có khi có mặt nước (Loftsson và Masson, 2001). Vì là cân bằng, lượng hoạt chất vào da có thể tăng hoặc giảm tuỳ tỉ lệ và nồng độ (mục 3).
  • Giữ hương, che mùi: theo tổng hợp của EMA (2017), mỹ phẩm chứa HP-β-CD giữ mùi hương lâu hơn; trong thuốc, cyclodextrin được dùng để giảm mùi, vị khó chịu.

3. Bằng chứng: chủ yếu về bào chế, ít dữ liệu trên người

Trong các nguồn đã tra (PubMed, 11/2026), chưa thấy thử nghiệm nào đánh giá chính chất này như một hoạt chất cải thiện da. Các nghiên cứu liên quan trực tiếp:

Nghiên cứuMô hìnhNồng độKết quả chínhLưu ý
Pany et al., 2021Nhóm song song, 15 người khoẻ mạnh, bôi cẳng tay mỗi tối, 4 tuần1% HP-β-CD trong nhũ tương submicron và gel nhũ tương submicron; đối chứng là gel không có HP-β-CDKhông thay đổi có ý nghĩa thống kê ở hàng rào da, độ ẩm, bã nhờn, pH daNghiên cứu dung nạp, không phải hiệu quả; cỡ mẫu nhỏ; toàn văn ghi hỗ trợ tài chính từ một doanh nghiệp
Tanaka et al., 1995Da chuột không lông tách rời và trên chuộtHP-β-CD 2% (trên chuột)Giảm 66% lượng methylparaben hấp thu qua da sau 24 giờ; bản thân HP-β-CD hấp thu rất thấpĐộng vật; tác giả thuộc doanh nghiệp mỹ phẩm
Yang et al., 2008Tế bào khuếch tán Franz; thử chống nắng trên cơ thể sống (abstract không nêu loài)Avobenzone 0,12 mg/mL, HP-β-CD 0–30%Thấm qua da tăng khi HP-β-CD tăng tới 20%, giảm ở 30%; công thức 30% bền quang hơn, ít tế bào cháy nắng và phù nề hơn30% cao hơn nhiều mức khai báo trong mỹ phẩm

Đánh giá chung: bằng chứng hạn chế cho mọi tuyên bố về lợi ích trên da của chính hydroxypropyl cyclodextrin. Theo tổng quan của Mitrofan-Bandol và cộng sự (2026), trong nhiều thí nghiệm, dẫn xuất ưa nước như HP-β-CD ít chiết cholesterol và ít làm xáo trộn hàng rào da hơn các β-cyclodextrin đã methyl hoá.

4. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm

Báo cáo CIR 2015 tổng hợp dữ liệu khai báo tại Mỹ (cơ sở dữ liệu VCRP của FDA năm 2015 và khảo sát nồng độ của ngành) cho Hydroxypropyl Cyclodextrin:

Nhóm sử dụngSố lượt khai báoNồng độ (%)
Tổng530,00001–2
Sản phẩm lưu lại trên da520,00001–2
Sản phẩm rửa trôi10,02–0,1
Vùng mắt130,02–1,3
Khử mùi dưới cánh tay10,34–2 (xịt dạng bơm: tối đa 0,34)

Các nghiên cứu đã đọc dùng 1% (Pany et al., 2021) và 2% (Tanaka et al., 1995); mức 20–30% chỉ gặp trong thí nghiệm (Yang et al., 2008). Lượng cần dùng phụ thuộc chất cần tạo phức, xác định trên mẻ thử. Chưa có nguồn độc lập đã đọc nêu vùng pH ổn định của nguyên liệu; tham khảo phiếu kỹ thuật (TDS) của nhà cung cấp.

Dạng sản phẩm phù hợp: serum, toner nền nước cần hoà tan chất kém tan; xịt khử mùi; sản phẩm cần lưu hương. Một số chiết xuất được cung cấp dạng hỗn hợp với chất này, ví dụ vỏ liễu trắng (xem bài vỏ liễu trắng (Salix alba)).

5. Cách dùng trong công thức: nên và không nên

  • Chất bảo quản: HP-β-CD có thể làm giảm hiệu lực chất bảo quản, nhất là chất thân dầu như các hợp chất phenol (Lehner et al., 1994); methylparaben cũng tạo phức với HP-β-CD (Tanaka et al., 1995). Hệ bảo quản phải được thử thách theo ISO 11930 trên công thức cuối (xem bài thử thách hệ bảo quản ISO 11930).
  • Hương liệu: một phần hương bị giữ trong khoang; cân lượng hương trên mẫu thử (kinh nghiệm bào chế).
  • Cạnh tranh khoang: hương, chất bảo quản và hoạt chất ưa dầu trong cùng công thức tranh nhau chiếm khoang (Loftsson và Masson, 2001). Khi đổi thành phần, kiểm lại hàm lượng hoạt chất và độ trong.
  • Hoạt chất cần đi vào da: HP-β-CD vượt mức cần để hoà tan hết hoạt chất có thể giữ hoạt chất trên bề mặt và giảm lượng thấm (Yang et al., 2008) — có lợi với màng lọc UV (xem bài avobenzone), nhưng với hoạt chất cần thấm thì phải thử nhiều tỉ lệ.

6. An toàn, ai cần lưu ý

CIR (2015) xếp Hydroxypropyl Cyclodextrin vào nhóm 105 polysaccharide được kết luận an toàn trong thực tế sử dụng và nồng độ hiện tại trong mỹ phẩm. Báo cáo dựa một phần vào dữ liệu thấm 0,02% nêu trên, và lưu ý ngành cần áp dụng thực hành sản xuất tốt (GMP) để hạn chế tạp chất, gồm các tác nhân dùng để biến tính polysaccharide.

EMA (2017), trích một tổng quan năm 1997, ghi: β-cyclodextrin không gây kích ứng hay viêm da tiếp xúc dị ứng trong thử áp lặp lại có che phủ trên người tình nguyện; các nghiên cứu về tính kháng nguyên, gây đột biến và kích ứng tại chỗ cho thấy HP-β-CD an toàn như các vật liệu đang dùng trong nước hoa, mỹ phẩm. Ở nồng độ đủ cao, các cyclodextrin gốc gây kích ứng da chuột lang (γ < α < β), phụ thuộc khả năng chiết lipid da (EMA, 2017).

Dữ liệu thuốc uống, thuốc tiêm (tiêu chảy khi uống liều cao; độc tính trên thận ở động vật khi phơi nhiễm toàn thân cao) thuộc bối cảnh dược phẩm, không áp dụng trực tiếp cho mỹ phẩm bôi ngoài (EMA, 2017).

Da dễ phản ứng nên thử trên vùng da nhỏ trước. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: chưa đủ dữ liệu cho sản phẩm bôi, nên hỏi bác sĩ.

7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu: tá dược thuốc và nguyên liệu mỹ phẩm, pháp quy

  • Tá dược thuốc khác nguyên liệu mỹ phẩm: HP-β-CD có tên trong danh sách tá dược của FDA và có trong thuốc uống, thuốc tiêm truyền chứa itraconazole (EMA, 2017). EMA đề xuất thuốc chứa từ 20 mg cyclodextrin/kg/ngày ghi lượng cyclodextrin trên tờ hướng dẫn, kèm lưu ý không dùng cho trẻ dưới 2 tuổi trừ khi bác sĩ khuyên dùng. Ngưỡng này chỉ dùng cho tờ hướng dẫn thuốc, không phải giới hạn cho mỹ phẩm. Nguyên liệu đạt dược điển không biến sản phẩm thành thuốc và không cho phép công bố công dụng thuốc.
  • Pháp quy ASEAN: Hydroxypropyl Cyclodextrin, cyclodextrin và hai số CAS nêu trên không có trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 22/6/2026) và Phụ lục VII (bản 2025-2, 12/12/2025) của ASEAN, tức là không có giới hạn nồng độ riêng; sản phẩm vẫn cần đánh giá an toàn và hồ sơ thông tin sản phẩm (PIF).
  • Nguyên liệu hỗn hợp: nhãn phải ghi đủ INCI từng thành phần.
  • Công bố công dụng: có thể dùng “giúp hoà tan, ổn định thành phần trong công thức”, “hỗ trợ lưu hương”, “công nghệ bao phân tử” khi có dữ liệu độ ổn định của chính công thức. Tránh “giảm kích ứng”, “thấm sâu gấp nhiều lần” khi chưa có dữ liệu trên thành phẩm, và tránh ngôn ngữ thuốc.

Butter-C dùng hydroxypropyl cyclodextrin trong một số sản phẩm gia công nền nước, như toner vỏ liễu trắng (qua nguyên liệu hỗn hợp nêu ở mục 4) và dòng xịt thơm phòng, vải giúp giảm cảm nhận mùi (sản phẩm gia dụng, không phải mỹ phẩm).

Câu hỏi thường gặp

Hydroxypropyl cyclodextrin có phải hoạt chất dưỡng da không?

Không. Đây là chất phụ trợ bào chế giúp hoà tan, bảo vệ hoặc giữ các thành phần khác.

Cyclodextrin có làm hoạt chất thấm sâu hơn không?

Có thể tăng hoặc giảm tuỳ tỉ lệ và công thức (mục 3 và 5); muốn công bố phải có dữ liệu trên thành phẩm.

Hydroxypropyl cyclodextrin có gây kích ứng không?

CIR (2015) kết luận chất này an toàn trong thực tế sử dụng và nồng độ hiện tại. Dữ liệu trên người còn ít: một nghiên cứu dung nạp nhỏ (15 người, da cẳng tay khoẻ mạnh) với 1% HP-β-CD không thấy ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê lên hàng rào da sau 4 tuần.

Nguyên liệu “đạt dược điển” có khác loại dùng cho mỹ phẩm không?

Nguyên liệu đạt dược điển được kiểm theo chuyên luận dược điển, nhưng sản phẩm chứa nó vẫn là mỹ phẩm; khi chọn nguyên liệu, nên so sánh COA.

Phụ nữ mang thai có dùng được không?

Chưa đủ dữ liệu cho sản phẩm bôi chứa chất này, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Tài liệu tham khảo

  1. Cosmetic Ingredient Review Expert Panel. Safety Assessment of Polysaccharide Gums as Used in Cosmetics (Final Report, 22/10/2015). https://www.cir-safety.org/sites/default/files/plpogu092015final.pdf
  2. European Medicines Agency (CHMP). Cyclodextrins used as excipients. Report published in support of the ‘Questions and answers on cyclodextrins used as excipients in medicinal products for human use’ (EMA/CHMP/333892/2013), 09/10/2017. https://www.ema.europa.eu/en/documents/scientific-guideline/questions-and-answers-cyclodextrins-used-excipients-medicinal-products-human-use_en.pdf
  3. Mitrofan-Bandol DI et al. Decoding Cyclodextrins in Skin Applications: Structure, Mechanisms, and Safety in Cosmetic and Dermatologic Formulations (Part I). Int J Mol Sci. 2026. PMID 42278554
  4. Loftsson T, Masson M. Cyclodextrins in topical drug formulations: theory and practice. Int J Pharm. 2001. PMID 11489551
  5. Tanaka M et al. Effect of 2-hydroxypropyl-beta-cyclodextrin on percutaneous absorption of methyl paraben. J Pharm Pharmacol. 1995. PMID 8708982
  6. Pany A et al. Effect of hydroxypropyl-β-cyclodextrin in fluid and semi-solid submicron emulsions on physiological skin parameters during regular in vivo application. Int J Cosmet Sci. 2021. PMID 33236374
  7. Lehner SJ et al. Effect of hydroxypropyl-beta-cyclodextrin on the antimicrobial action of preservatives. J Pharm Pharmacol. 1994. PMID 8027925
  8. Yang J et al. Influence of hydroxypropyl-beta-cyclodextrin on transdermal penetration and photostability of avobenzone. Eur J Pharm Biopharm. 2008. PMID 18226883

Thảo luận

Bình luận

Đang tải bình luận…

Gửi bình luận

Bình luận được Butter-C duyệt trước khi hiển thị. Email chỉ dùng để phản hồi bạn khi cần, xem Chính sách bảo mật.

Bắt đầu

Trao đổi về sản phẩm Quý khách dự định triển khai

Quý khách vui lòng gửi định hướng sản phẩm và sản lượng dự kiến. Đội ngũ tư vấn sẽ liên hệ trong giờ làm việc.

Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm Butter-C · GCN ĐKKD số 0108681386 (Sở KH&ĐT TP. Hà Nội cấp 03/04/2019)
Trụ sở: Thôn Hữu Lê, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội · Nhà máy: Cụm CN Thanh Oai, xã Bình Minh, TP. Hà Nội, Việt Nam
Hotline 0967 176 511 · [email protected] · Chính sách bảo mật
← Tất cả tin tức