Móng giòn dễ gãy: nguyên nhân, chăm sóc và khi nào cần khám
Móng tách lớp, nứt dọc hay gãy ngang thường liên quan tới tuổi, việc tay ướt rồi khô lặp lại và hoá chất. Hạn chế nước, đeo găng và dưỡng ẩm móng là các biện pháp được khuyến nghị; vạch sẫm dọc móng hay móng đổi màu cần được bác sĩ da liễu khám.
Móng giòn dễ gãy là phiền toái thường gặp: đầu móng tách thành từng lớp mỏng, bề mặt móng nứt dọc, hoặc móng gãy ngang chỉ sau một va chạm nhẹ. Theo tổng quan của Chessa và cộng sự (2020), tình trạng móng dễ gãy gặp ở tới 20% dân số, nhiều hơn ở phụ nữ trên 50 tuổi, và ở móng tay nhiều hơn ở móng chân. Móng giòn thường không đau, nhưng gây vướng víu trong sinh hoạt và công việc.
Bài viết giải thích cấu trúc móng, nguyên nhân, bằng chứng về biotin, cách chăm sóc, quy định ASEAN về chất làm cứng móng formaldehyde và dấu hiệu cần đi khám.
1. Cấu trúc của móng
Theo Chessa và cộng sự (2020), phiến móng là một cấu trúc sừng hoá hoàn toàn, gồm khoảng 25 lớp tế bào sừng xếp chặt, dày 0,5–1 mm. Phần lớn phiến móng được tạo ra từ mầu móng (nail matrix), vùng nằm dưới nếp da ở gốc móng.
- Độ cứng: chủ yếu đến từ các acid amin giàu lưu huỳnh, đặc biệt là cystine, và các liên kết chéo chặt giữa các sợi keratin. Keratin của móng cứng nhất ở pH hơi acid.
- Độ gắn kết: các tế bào móng bám vào nhau nhờ chất gắn kết có lipid như acyl ceramide; móng bình thường chứa khoảng 5% lipid.
- Nước: được giữ chủ yếu ở lớp dưới của phiến móng.
Móng giòn có thể do quá trình tạo móng ở mầu móng bị ảnh hưởng, do phiến móng đã hình thành bị làm hư, hoặc cả hai (Chessa và cộng sự, 2020).
2. Các dạng móng giòn thường gặp
| Dạng | Biểu hiện | Thường gặp ở |
|---|---|---|
| Bong tách lớp ở đầu móng (lamellar onychoschizia) | Đầu móng tách thành các lớp mỏng nằm ngang | Móng tay của người rửa tay rất thường xuyên: nội trợ, bác sĩ, điều dưỡng |
| Nứt dọc, rãnh dọc (onychorrhexis) | Rãnh nông song song, vết nứt dọc trên bề mặt móng | Phụ nữ trung niên |
| Bề mặt móng sần, mủn (superficial granulation of keratin) | Mảng, vệt trắng vàng, dễ mủn ở mặt trên móng | Người sơn móng liên tục nhiều tháng, sơn chồng lớp |
Nguồn bảng: Chessa và cộng sự (2020). Các dạng này có thể xuất hiện cùng lúc trên một móng. Khi bờ bên của móng bị vỡ, móng có thể nứt tách theo chiều ngang.
3. Nguyên nhân: tuổi, nước, hoá chất và bệnh lý
Tuổi và cơ địa
Móng giòn dần theo tuổi; đây là thay đổi sinh lý. Dạng không rõ nguyên nhân là dạng thường gặp nhất. Ở nữ, cầu nối giữa các tế bào móng vốn yếu hơn ở nam; cholesterol sulfate trong móng giảm theo tuổi, nhất là sau mãn kinh (Chessa và cộng sự, 2020). Trong nghiên cứu của Stern và cộng sự (2007) trên 102 người, tiền sử gia đình có liên quan có ý nghĩa với móng giòn.
Ướt rồi khô, lặp lại nhiều lần
Tay liên tục bị làm ướt rồi khô, như ở người giúp việc nhà, thợ làm tóc, điều dưỡng, gây nứt vỡ giữa các tế bào móng. Đeo găng kín lên tay còn ướt cũng có thể làm móng giòn (Chessa và cộng sự, 2020).
Giả thuyết «móng giòn vì thiếu nước» còn tranh luận: Stern và cộng sự (2007) thấy lượng nước của móng bình thường (11,90%) và móng giòn (12,48%) khác nhau không có ý nghĩa thống kê, dù móng có thể đã mất nước từ lúc cắt tới lúc phân tích.
Dung môi, chất tẩy rửa và làm móng
- Dung môi và hoá chất có thể hoà tan lipid giữa các tế bào móng, làm giảm độ gắn kết (Chessa và cộng sự, 2020).
- Batory và cộng sự (2019) soi móng bằng kính hiển vi điện tử sau sơn thường, sơn gel, đắp gel, đắp bột acrylic: mọi cách chuẩn bị móng và tháo bỏ lớp phủ đều làm hư phiến móng, hay gặp nhất là móng giòn, tách lớp. Dung dịch tẩy sơn gây hư hại ít hơn acetone; trong các bước này, máy mài và dũa móng gây hư hại nhiều nhất.
- Ở người làm móng tại tiệm, số chênh (odds) có móng giòn cao gấp 3,23 lần so với người không làm (khoảng tin cậy 95%: 1,21–8,59) (Stern và cộng sự, 2007). Đây là mối liên quan, chưa chứng minh quan hệ nhân quả.
- Cắn móng, bóc móng cũng làm móng giòn (Chessa và cộng sự, 2020).
Bệnh lý và thuốc
Móng giòn có thể đi kèm vảy nến, lichen phẳng, rụng tóc từng vùng, chàm quanh móng, nấm móng, bệnh tuyến giáp, thiếu máu mạn tính, thiếu hụt dinh dưỡng nặng, hoặc do một số thuốc như thuốc chống ung thư, retinoid. Trước khi kết luận móng giòn không rõ nguyên nhân, bác sĩ cần loại trừ các nguyên nhân này (Chessa và cộng sự, 2020).
4. Biotin: bằng chứng còn hạn chế
Theo Chessa và cộng sự (2020), một số nghiên cứu ghi nhận biotin (vitamin B7), vi khoáng và acid amin đường uống giúp móng giòn không rõ nguyên nhân cải thiện, nhưng các nghiên cứu này nhỏ và kiểm soát chưa tốt. Tổng quan của Thompson và Kim (2021) kết luận có rất ít thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng quy mô lớn về biotin, và bằng chứng hiện có chưa đủ để khuyến nghị dùng biotin bổ sung trong da liễu.
Biotin và xét nghiệm máu. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cảnh báo biotin, thường có trong thực phẩm bổ sung, có thể làm sai đáng kể kết quả một số xét nghiệm mà không bị phát hiện, trong đó có troponin (xét nghiệm tim). Chessa và cộng sự (2020) nêu thêm xét nghiệm tuyến giáp, prolactin, xét nghiệm thai. Người đang uống thực phẩm bổ sung có biotin nên báo cho bác sĩ trước khi xét nghiệm; có nên dùng thực phẩm bổ sung hay không cần hỏi bác sĩ. Biotin bôi ngoài da được phân tích riêng trong bài biotin trong mỹ phẩm.
5. Chăm sóc móng giòn hằng ngày
- Hạn chế nước và chất tẩy rửa (Chessa và cộng sự, 2020).
- Đeo găng đúng cách: việc ướt nên đeo găng cotton bên trong găng vinyl; việc khô nặng nên đeo găng cotton dày (Chessa và cộng sự, 2020). Lau khô tay trước khi đeo găng. Chăm sóc da tay xem bài da tay khô nứt do rửa tay.
- Dưỡng ẩm móng và da quanh móng: sản phẩm có thể chứa chất khoá ẩm như petrolatum, lanolin và chất hút ẩm như glycerin, propylene glycol, protein; có thể thêm alpha-hydroxy acid và urea để tăng khả năng giữ nước của phiến móng (Chessa và cộng sự, 2020).
- Để móng ngắn: móng dài mất nước nhanh hơn (Chessa và cộng sự, 2020).
- Hạn chế dùng acetone; khi sơn hoặc đắp móng, hạn chế mài, dũa bề mặt móng (Batory và cộng sự, 2019); không cắn, bóc móng.
- Sơn làm cứng, sơn dưỡng móng: có thể giúp móng trông đẹp hơn, nhưng còn thiếu thử nghiệm ngẫu nhiên, mù đôi. Móng giả có thể tự làm móng giòn (Chessa và cộng sự, 2020).
6. Sản phẩm làm cứng móng chứa formaldehyde: quy định ASEAN
Theo các phụ lục của Hiệp định mỹ phẩm ASEAN, bản 2026-1 (22/06/2026):
- Phụ lục II (danh mục chất cấm): formaldehyde (CAS 50-00-0, Ref 1577) bị cấm trong mỹ phẩm, kèm ghi chú «Except Lao PDR» (trừ Lào). Paraformaldehyde (Ref 1578) và methylene glycol (Ref 1579) cũng nằm trong Phụ lục II.
- Phụ lục III, Ref 13: formaldehyde trong sản phẩm làm cứng móng, tối đa 2,2% tính theo formaldehyde, kèm điều kiện «Allowed only in Lao PDR» (chỉ được phép tại Lào); nhãn phải ghi «Protects cuticles with grease or oil» và «Contains formaldehyde».
Như vậy, với mỹ phẩm lưu hành tại Việt Nam, formaldehyde không được dùng làm chất làm cứng móng. Khi chọn sản phẩm cho móng, hãy đọc bảng thành phần và chú ý ba tên trên.
7. Khi nào cần khám bác sĩ da liễu
Hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD) khuyên đi khám bác sĩ da liễu khi móng có các thay đổi sau:
- Vạch sẫm màu ở móng mới xuất hiện hoặc đang thay đổi: có thể là ung thư hắc tố (melanoma). Không phải vạch sẫm nào cũng là ung thư hắc tố, nhưng phát hiện sớm giúp việc can thiệp đơn giản hơn.
- Móng bong khỏi giường móng, thường kèm vùng trắng: hay do nấm, vảy nến hoặc chấn thương khi làm móng.
- Da quanh móng đỏ, sưng, hoặc móng chuyển màu xanh lục ngả đen: có thể là nhiễm trùng.
- Móng có nhiều vết lõm nhỏ: có thể gặp trong vảy nến, viêm da cơ địa, rụng tóc từng vùng.
- Móng vàng, dày lên và dường như ngừng mọc; móng mỏng, lõm ở giữa như hình thìa; móng đổi màu bất thường.
Móng vẫn giòn dù đã chăm sóc đúng, hoặc kèm thay đổi ở da, tóc, sức khoẻ chung: nên khám để tìm nguyên nhân thứ phát (Chessa và cộng sự, 2020). Thuốc, nếu cần, là thuốc kê đơn do bác sĩ chỉ định.
8. Góc nhìn bào chế
Với kem dưỡng tay và sản phẩm cho móng, nhóm bào chế của Butter-C kết hợp chất khoá ẩm và chất hút ẩm, không dùng ba chất thuộc Phụ lục II nêu trên, và giới hạn công bố ở mức «dưỡng ẩm, giúp móng và da quanh móng mềm mại».
Câu hỏi thường gặp
Sơn móng tay có làm móng giòn không?
Lớp sơn móng không làm thay đổi pH của móng (khoảng 5,8, gần mức sinh lý). Nhưng sơn liên tục nhiều tháng, chồng lớp, có liên quan tới bề mặt móng sần, mủn; việc tháo bỏ lớp phủ cũng làm hư móng (Chessa và cộng sự, 2020; Batory và cộng sự, 2019).
Uống biotin có làm móng chắc hơn không?
Bằng chứng hiện có chưa đủ để khuyến nghị (Thompson và Kim, 2021). Nếu đang uống biotin, hãy báo bác sĩ trước khi xét nghiệm máu (FDA).
Ngâm tay trong nước có giúp móng đủ ẩm không?
Không. Ướt rồi khô lặp lại gây nứt vỡ giữa các tế bào móng (Chessa và cộng sự, 2020). Nên thoa sản phẩm có chất khoá ẩm lên móng và da quanh móng.
Tài liệu tham khảo
- Chessa MA et al. Pathogenesis, Clinical Signs and Treatment Recommendations in Brittle Nails: A Review. Dermatol Ther (Heidelb). 2020. PMID 31749091
- Stern DK et al. Water content and other aspects of brittle versus normal fingernails. J Am Acad Dermatol. 2007. PMID 17412454
- Thompson KG et al. Dietary supplements in dermatology: A review of the evidence for zinc, biotin, vitamin D, nicotinamide, and Polypodium. J Am Acad Dermatol. 2021. PMID 32360756
- Batory M et al. Evaluation of structural damage and pH of nail plates of hands after applying different methods of decorating. Int J Dermatol. 2019. PMID 30246242
- U.S. Food and Drug Administration. Biotin Interference with Troponin Lab Tests - Assays Subject to Biotin Interference. https://www.fda.gov/medical-devices/in-vitro-diagnostics/biotin-interference-troponin-lab-tests-assays-subject-biotin-interference
- American Academy of Dermatology. 12 nail changes a dermatologist should examine. https://www.aad.org/public/everyday-care/nail-care-secrets/basics/nail-changes-dermatologist-should-examine
- ASEAN. Annex II – List of substances which must not form part of the composition of cosmetic products (Version No. 2026-1, 22nd June 2026). https://asean.org/wp-content/uploads/2026/07/Annex-II-Release_22nd-June-2026-clean.pdf
- ASEAN. Annex III – List of substances which cosmetic products must not contain except subject to restrictions and conditions laid down (Version No. 2026-1, 22nd June 2026). https://asean.org/wp-content/uploads/2026/07/Annex-III_Release_22nd-June-2026-clean.pdf
BUTTER-C


