Hiểu về da

21/11/2026 9 phút đọc

Hăm da, viêm kẽ (intertrigo) ở nếp gấp: nguyên nhân và chăm sóc

Vùng da đỏ rát ở nếp gấp nách, bẹn hay dưới ngực vào mùa nóng thường là hăm da. Nguyên tắc chăm sóc là giữ nếp gấp khô và giảm ma sát; khi có dấu hiệu nhiễm nấm hay vi khuẩn thì cần bác sĩ.

Hăm da, viêm kẽ (intertrigo) ở nếp gấp: nguyên nhân và chăm sóc
Khăn bông sạch gấp gọn trên kệ

Hăm da, còn gọi là viêm kẽ (tên y khoa: intertrigo), là tình trạng viêm ở các nếp gấp, nơi hai bề mặt da áp sát và cọ vào nhau như nách, bẹn, dưới ngực hay dưới nếp bụng. Ma sát, ẩm và nóng là ba yếu tố chính. Bài viết tập trung vào hăm ở người lớn; chẩn đoán và chỉ định thuốc thuộc về bác sĩ.

1. Hăm da, viêm kẽ là gì?

Theo DermNet, trang tra cứu do các bác sĩ da liễu biên soạn, intertrigo là ban ở các nếp gấp của cơ thể: sau tai, nếp cổ, nách, dưới bụng chảy xệ, bẹn, khe mông, kẽ ngón tay, kẽ ngón chân. Hăm có thể chỉ ở một nếp gấp nhưng thường gặp ở nhiều vị trí cùng lúc. Da vùng hăm đỏ, viêm, khó chịu; có thể ẩm ướt, bở trắng do ngấm nước, rồi nứt và bong tróc. Hăm được gọi là mạn tính khi kéo dài trên 6 tuần (DermNet).

Ma sát và viêm quá mức có thể làm da bị trợt, tạo đường vào cho nấm và vi khuẩn (Kalra và cộng sự, 2014). Ở trẻ em, hăm có thể biểu hiện dưới dạng hăm tã (Janniger và cộng sự, 2005); cách chăm sóc vùng mặc tã của bé được trình bày ở bài da trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

2. Ma sát, ẩm và nóng: hăm hình thành thế nào?

DermNet giải thích các yếu tố sau:

  • Nhiệt: da ở nếp gấp có nhiệt độ bề mặt tương đối cao.
  • Ẩm: hơi nước thoát qua da và mồ hôi không bay hơi được vì nếp gấp bị kín.
  • Ma sát: hai mặt da cọ vào nhau khi cử động làm da bị chà xát.
  • Vi sinh vật: ở nếp gấp có vi khuẩn Corynebacterium, các vi khuẩn khác và nấm men sống thường trú; chúng có thể phát triển quá mức trong môi trường ấm ẩm và gây hăm.

Mồ hôi, nước tiểu, phân thường làm tình trạng viêm nặng thêm (Kalra và cộng sự, 2014). Xà phòng, rửa quá nhiều và sản phẩm chống mồ hôi làm khô da cũng gây kích ứng; hương liệu, chất bảo quản trong sản phẩm khử mùi, khăn ướt, cao su ở dây chun đồ lót hay niken ở gọng áo ngực có thể gây dị ứng tiếp xúc (DermNet).

3. Ai dễ bị hăm?

Theo DermNet, hăm gặp ở cả nam và nữ, ở mọi lứa tuổi, và đặc biệt thường gặp ở người thừa cân, béo phì. Các yếu tố góp phần khác gồm cơ địa di truyền, tăng tiết mồ hôi, tuổi cao, đái tháo đường, hút thuốc lá và uống rượu. Đái tháo đường, rượu và thuốc lá làm tăng khả năng bị hăm, nhất là hăm do nhiễm trùng. Hăm kẽ ngón chân liên quan đến giày kín mũi hoặc giày chật.

Nghiên cứuQuần thểKết quả
Völzer và cộng sự, 2023314 cư dân từ 65 tuổi cần người chăm sóc (tuổi trung bình 85,4) ở 17 viện dưỡng lão chọn ngẫu nhiên tại Berlin, Đức; bác sĩ da liễu khám toàn thân35,0% bị hăm (KTC 95% 30,0–40,1), chỉ đứng sau khô da
Pera và cộng sự, 20252.778 người béo phì nằm viện trong chương trình phục hồi 4 tuần tại một viện ở Ý (tuổi trung bình 63,9; BMI trung bình 43,4)15,9% bị hăm; vị trí hay gặp nhất là dưới ngực, tiếp theo là nếp bụng và bẹn

Viêm da do tiểu không tự chủ là một tình trạng khác với hăm (xem bài da người cao tuổi khô, ngứa). Cả hai nghiên cứu được thực hiện ở châu Âu; chúng tôi chưa tìm được số liệu tương tự cho Việt Nam.

4. Khi hăm bị nhiễm nấm, vi khuẩn

Ma sát và viêm làm da dễ bị nhiễm nấm và vi khuẩn thứ phát, trong đó có nấm men Candida (Kalra và cộng sự, 2014). DermNet lưu ý: hăm do nhiễm trùng thường chỉ ở một bên, không đối xứng; còn hăm do bệnh viêm da như vảy nến thể nếp gấp thường đối xứng hai bên. Bảng dưới đây chỉ giúp nhận biết khi nào nên đi khám, không dùng để tự chẩn đoán:

Tác nhânDấu hiệu thường gặp (DermNet)
Nấm men Candida albicansXuất hiện nhanh; da ngứa, ẩm, bong, đỏ xen trắng; sẩn và mụn mủ nhỏ, nông. Các nốt nhỏ «vệ tinh» quanh mảng đỏ là dấu hiệu đặc trưng (Kalra và cộng sự, 2014)
Vi khuẩn Corynebacterium minutissimum (bệnh erythrasma)Mảng màu nâu kéo dài, ít vảy, không đau, không ngứa
Nấm da (hắc lào ở bẹn, nấm kẽ chân)Lan chậm trong nhiều tuần đến nhiều tháng; mảng hình vòng không đều, bong vảy
Chốc (tụ cầu, liên cầu)Xuất hiện nhanh; bọng nước ẩm và vảy tiết trên nền đỏ; có thể lây
Nhọt, viêm nang lông (tụ cầu)Sẩn, cục rất đau quanh nang lông, có mủ ở giữa; viêm nang lông có thể do cạo, tẩy lông bằng sáp, nhổ lông

Để xác định tác nhân, bác sĩ có thể lấy dịch nuôi cấy, cạo vảy da soi tìm nấm, soi đèn Wood (Kalra và cộng sự, 2014) hoặc sinh thiết da (DermNet). Thuốc phụ thuộc vào nguyên nhân và do bác sĩ chỉ định. Không tự bôi thuốc có corticoid lên nếp gấp: DermNet lưu ý corticoid mạnh ở vùng này có thể làm mỏng da và gây rạn da.

5. Chăm sóc hằng ngày: giữ khô, giảm ma sát

Bằng chứng cho các biện pháp chăm sóc hăm còn yếu. Tổng quan hệ thống của Mistiaen và van Halm-Walters (2010) gồm 68 nghiên cứu, chỉ 4 nghiên cứu là thử nghiệm ngẫu nhiên và đều có nguy cơ sai lệch đáng kể; không có nghiên cứu nào về phòng ngừa hăm. Tổng quan của Romanelli và cộng sự (2023) gồm 55 bài báo cũng đánh giá bằng chứng còn yếu, nhưng ghi nhận chuyên gia đồng thuận: giảm các yếu tố thuận lợi và chăm sóc nếp gấp theo một quy trình đều đặn. Checklist thực hành:

  • Sau khi vận động, tắm rồi lau thật khô các nếp gấp (Janniger và cộng sự, 2005; DermNet). DermNet gợi ý có thể dùng máy sấy tóc ở chế độ mát để làm khô nách và vùng dưới ngực.
  • Mặc quần áo nhẹ, không bó, thấm hút; tránh len và sợi tổng hợp (Janniger và cộng sự, 2005).
  • Rửa nhẹ nhàng; tránh xà phòng mạnh và không rửa quá nhiều lần (DermNet).
  • Nếu da từng phản ứng, chọn sản phẩm khử mùi, khăn ướt không hương liệu và ngưng sản phẩm nghi gây kích ứng.
  • Với hăm kẽ chân: đi giày hở mũi khi có thể (Janniger và cộng sự, 2005).

Lót vải, rắc phấn: các nguồn chưa thống nhất

Janniger và cộng sự (2005) mô tả cách thường dùng là bột hút ẩm như tinh bột ngô hoặc kem tạo màng. Ngược lại, nhóm đồng thuận của Black và cộng sự (2011) không khuyến nghị chèn khăn trải giường, khăn giấy hay băng gạc vào nếp da, và Pera và cộng sự (2025) nhận xét bột hút ẩm và gạc hút ẩm nhưng không cho hơi ẩm bay đi. Romanelli và cộng sự (2023) đề xuất cân nhắc vải dệt thấm hút ẩm đặt trong nếp gấp. Trong thử nghiệm ngẫu nhiên nhỏ ở một trung tâm tại Ý trên 40 người béo phì bị hăm, nhóm dùng vải polyester thấm hút ẩm có giải phóng ion bạc hết triệu chứng sau trung bình khoảng 6 ngày, so với khoảng 11 ngày ở nhóm dùng thuốc sát trùng, chống nấm tại chỗ; nghiên cứu không làm xét nghiệm vi sinh (Pera và cộng sự, 2025).

6. Sản phẩm tạo màng chứa zinc oxide, petrolatum: bằng chứng đến đâu?

Janniger và cộng sự (2005) xếp kem tạo màng vào các cách giảm ẩm và ma sát thường dùng. Với hăm ở nếp gấp, nhóm đồng thuận của Black và cộng sự (2011) đặt trọng tâm vào việc giữ nếp gấp khô và không cọ xát. Pera và cộng sự (2025) lưu ý zinc oxide được dùng rộng rãi nhưng hiệu quả chưa được nghiên cứu chặt chẽ.

  • Kem tạo màng là mỹ phẩm tạo lớp màng giúp bảo vệ da khỏi ẩm ướt và giảm ma sát; không phải thuốc cho nấm hay vi khuẩn, không thay việc đi khám khi da trợt, rỉ dịch, có mủ.
  • Thoa lớp mỏng lên da đã lau khô (gợi ý thực hành).
  • Đặc tính và pháp quy của từng nguyên liệu được trình bày ở bài zinc oxide trong mỹ phẩm và bài petrolatum trong mỹ phẩm.

Ở góc độ bào chế, với sản phẩm tạo màng như kem bảo vệ da vùng mặc bỉm người lớn, Butter-C ưu tiên công thức không hương liệu, dễ tán; petrolatum phải có hồ sơ lịch sử tinh chế theo Phụ lục II ASEAN (Ref 904). Công bố dừng ở mức «tạo lớp màng bảo vệ da khỏi ẩm ướt, giảm ma sát», không công bố tác dụng lên hăm nhiễm nấm hay nhiễm vi khuẩn.

7. Khi nào cần đi khám?

  • Hăm lan nhanh, có mụn mủ nhỏ, nốt vệ tinh, bọng nước, vảy tiết, nốt đau có mủ, hoặc có mùi hôi, nứt, trợt (DermNet; Kalra và cộng sự, 2014).
  • Mảng nâu kéo dài ở nách, bẹn, hoặc mảng hình vòng lan dần (DermNet).
  • Hăm kéo dài trên 6 tuần hoặc tái đi tái lại dù đã giữ khô đều đặn.
  • Người bị đái tháo đường, vì khả năng bị hăm nhiễm trùng cao hơn (DermNet).
  • Hăm kẽ chân kéo dài, đau rát, chảy dịch: DermNet cảnh báo biến chứng nghiêm trọng là viêm mô tế bào, có thể lan tới cổ chân và đầu gối.

Câu hỏi thường gặp

Hăm da có lây không?

Hăm hình thành chủ yếu do ma sát, ẩm và nóng ở nếp gấp (DermNet). Tuy vậy, một số nhiễm trùng gây hăm có thể lây; ví dụ chốc có thể lây, nên người trong nhà có thể cùng bị (DermNet). Khi nghi nhiễm trùng, nên đi khám.

Có nên rắc phấn vào nếp gấp?

Các nguồn chưa thống nhất (mục 5). Không rắc phấn lên vùng da đang trợt, rỉ dịch; khi đó nên hỏi bác sĩ.

Thấy hăm đỏ có nên tự mua kem chống nấm?

Không nên tự đoán. Hăm có thể do nấm men, nấm da, vi khuẩn hoặc bệnh viêm da như vảy nến, viêm da dầu, viêm da tiếp xúc (DermNet); bác sĩ có thể cần soi, cấy trước khi chỉ định thuốc.

Tài liệu tham khảo

  1. DermNet. Intertrigo (rash in body folds). https://dermnetnz.org/topics/intertrigo
  2. Kalra MG et al. Intertrigo and secondary skin infections. Am Fam Physician. 2014. PMID 24695603
  3. Janniger CK et al. Intertrigo and common secondary skin infections. Am Fam Physician. 2005. PMID 16156342
  4. Black JM et al. MASD part 2: incontinence-associated dermatitis and intertriginous dermatitis: a consensus. J Wound Ostomy Continence Nurs. 2011. PMID 21747256
  5. Romanelli M et al. The diagnosis, management and prevention of intertrigo in adults: a review. J Wound Care. 2023. PMID 37405940
  6. Mistiaen P, van Halm-Walters M. Prevention and treatment of intertrigo in large skin folds of adults: a systematic review. BMC Nurs. 2010. PMID 20626853
  7. Völzer B et al. Prevalence and associations of xerosis cutis, incontinence-associated dermatitis, skin tears, pressure ulcers, and intertrigo in aged nursing home residents: A representative prevalence study. Int J Nurs Stud. 2023. PMID 36898269
  8. Pera F et al. Intertrigo in Severe Obesity: Clinical Insights and Outcomes With a New Antimicrobial Silver-Infused Breathable Fabric. J Cosmet Dermatol. 2025. PMID 40304198

Thảo luận

Bình luận

Đang tải bình luận…

Gửi bình luận

Bình luận được Butter-C duyệt trước khi hiển thị. Email chỉ dùng để phản hồi bạn khi cần, xem Chính sách bảo mật.

Bắt đầu

Trao đổi về sản phẩm Quý khách dự định triển khai

Quý khách vui lòng gửi định hướng sản phẩm và sản lượng dự kiến. Đội ngũ tư vấn sẽ liên hệ trong giờ làm việc.

Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm Butter-C · GCN ĐKKD số 0108681386 (Sở KH&ĐT TP. Hà Nội cấp 03/04/2019)
Trụ sở: Thôn Hữu Lê, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội · Nhà máy: Cụm CN Thanh Oai, xã Bình Minh, TP. Hà Nội, Việt Nam
Hotline 0967 176 511 · [email protected] · Chính sách bảo mật
← Tất cả tin tức