Hiểu về da

21/11/2026 9 phút đọc

Mụn cóc: các loại thường gặp, cách lây và khi nào cần khám

Mụn cóc là khối sần lành tính do virus HPV, rất hay gặp ở trẻ em và phần lớn tự lui sau vài tháng đến vài năm. Tự cắt, đốt hay bôi hoá chất mạnh tại nhà dễ làm lây lan hoặc để lại sẹo; một số trường hợp cần khám sớm.

Mụn cóc: các loại thường gặp, cách lây và khi nào cần khám
Rửa tay bằng xà phòng sau khi chạm vào mụn cóc giúp hạn chế lây virus sang người khác và sang vùng da khác

Mụn cóc (còn gọi là mụn cơm; tiếng Anh: warts, verrucas) là những khối sần nhỏ trên da mà phần lớn mọi người đều gặp ít nhất một lần trong đời. Theo Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS), mụn cóc thường tự hết nhưng có thể mất nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Mụn cóc không gây hại, nhưng có thể ngứa, đau hoặc gây ngại.

Bài dựa trên NHS, Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ (AAD) và DermNet. Bác sĩ chẩn đoán mụn cóc; bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn cách loại bỏ; mỹ phẩm không làm mất mụn cóc.

1. Mụn cóc là gì và do đâu

Mụn cóc là tổn thương lành tính rất thường gặp do virus gây u nhú ở người (human papillomavirus, HPV) (DermNet). Có hơn 200 type HPV, nhưng chỉ một số type gây mụn cóc (AAD). Theo DermNet, virus nhiễm vào lớp đáy của thượng bì, làm tế bào sừng tăng sinh và lớp sừng dày lên thành mụn cóc chứa virus có khả năng lây.

Những chấm đen hoặc đỏ li ti trong mụn cóc, trông như hạt hay “rễ”, thực chất là mao mạch nhỏ (AAD; DermNet). Mụn cóc sinh dục do các type HPV khác (DermNet), lây qua quan hệ tình dục (AAD) và cần được khám chuyên khoa; bài này chỉ nói về mụn cóc trên da.

2. Các loại mụn cóc thường gặp

LoạiHình dạngVị trí hay gặp
Mụn cóc thường (verruca vulgaris)Sần sùi như súp lơ, cỡ 1 mm đến hơn 1 cm (DermNet)Đầu gối, mu ngón tay, mu ngón chân, quanh móng (DermNet)
Mụn cóc lòng bàn chân (verruca plantaris)Mảng dày, thô ráp, thường có chấm đen nhỏ; có thể đau khi đi lại, như dẫm phải kim (AAD; NHS)Lòng bàn chân; nhiều nốt có thể nhập thành mảng (AAD)
Mụn cóc phẳng (verruca plana)Nốt nhỏ, mặt phẳng, màu da, mọc thành đám (DermNet)Mặt, mu tay, cẳng chân; ở cẳng chân và vùng râu, virus thường lây lan do cạo (DermNet)
Mụn cóc dạng sợi (filiform)Nhiều nhánh mảnh mọc ra từ một chân hẹp (DermNet), lớn nhanh (AAD)Thường ở mặt, quanh miệng, mắt, mũi (AAD)

Mụn cóc lòng bàn chân dễ bị nhầm với chai chân; bác sĩ phân biệt dựa vào vị trí và cách ấn gây đau (DermNet). Chăm sóc vùng da dày ở gót: xem bài gót chân khô nứt.

3. Mụn cóc lây như thế nào

Theo NHS, mụn cóc lây qua bề mặt nhiễm virus hoặc tiếp xúc da kề da, và dễ lây lan hơn khi da ẩm ướt hoặc bị tổn thương. Virus vào qua chỗ da trầy xước, kể cả vết rách li ti do cạo, khi chạm vào mụn cóc của người khác hoặc đồ vật nhiễm virus như khăn tắm, sàn bể bơi (AAD). Gãi hoặc cạy mụn cóc có thể làm mụn cóc mọc dưới móng tay hoặc thành hàng dọc vết xước (DermNet). Từ lúc nhiễm virus đến khi thấy mụn cóc có thể mất nhiều tháng (NHS), tới 12 tháng (DermNet).

Mụn cóc phổ biến ở trẻ em: tại 3 trường tiểu học ở Hà Lan, 33% trẻ 4–12 tuổi (366/1.099 trẻ) có mụn cóc ở bàn tay hoặc bàn chân (Bruggink và cộng sự, 2013). AAD liệt kê thêm: da hay ngâm nước, cắn móng tay, đi chân trần ở bể bơi hoặc phòng tắm chung, dùng chung khăn hoặc tất chưa giặt, viêm da cơ địa kèm hen hoặc viêm mũi dị ứng, suy giảm miễn dịch, thường xuyên xử lý thịt, cá sống, mang thai. Theo DermNet, người bị viêm da dễ bị mụn cóc vì hàng rào da khiếm khuyết (xem bài viêm da cơ địa).

Checklist: hạn chế lây mụn cóc (theo NHS và AAD)

  • Rửa tay ngay sau khi chạm vào mụn cóc.
  • Không gãi, không cạy mụn cóc; không cắn móng tay hay mút ngón tay có mụn cóc.
  • Cẩn thận không cạo vào mụn cóc khi cạo râu, cạo lông.
  • Không dùng chung khăn tắm, khăn mặt, tất, giày.
  • Thay tất hằng ngày nếu có mụn cóc lòng bàn chân; dán băng che mụn cóc khi đi bơi.
  • Không đi chân trần ở nơi công cộng khi đang có mụn cóc lòng bàn chân.

4. Mụn cóc thường tự lui, nhưng cần thời gian

Theo AAD, phần lớn mụn cóc vô hại và nhiều mụn cóc tự hết, nhưng nếu không can thiệp có thể mất từ vài tháng đến vài năm. Theo DermNet, ở trẻ em không can thiệp gì, 50% mụn cóc mất trong 6 tháng và 90% hết sau 2 năm; ở người lớn mụn cóc dai dẳng hơn.

Trong nghiên cứu ở Hà Lan (theo dõi trung bình 15 tháng), tỉ lệ hết hoàn toàn mụn cóc là 52 trên 100 người-năm; các tác giả kết luận khoảng một nửa số trẻ có mụn cóc sẽ hết trong vòng 1 năm, và trẻ nhỏ tuổi hơn hết nhanh hơn (Bruggink và cộng sự, 2013). Ở người suy giảm miễn dịch, cơ thể khó chống lại virus nên có thể mọc nhiều mụn cóc (AAD); mụn cóc cũng dễ tái phát ở người ghép tạng và người hút thuốc lá (DermNet).

Vì vậy không phải trường hợp nào cũng cần can thiệp (DermNet). Các biện pháp hiện có không giết virus mà loại bỏ phần da chứa virus, nên mụn cóc có thể mọc lại. Khi bác sĩ thấy cần, can thiệp giúp mụn cóc hết nhanh hơn và giảm nguy cơ lây (AAD).

5. Vì sao không nên tự cắt, đốt hay bôi hoá chất mạnh

Có thể không phải mụn cóc

AAD cảnh báo dày sừng tiết bã (một loại u lành hay gặp ở người trung niên và cao tuổi) và một số ung thư da có thể trông giống mụn cóc. Xử lý ung thư như mụn cóc khiến ung thư có thêm thời gian phát triển; vì vậy AAD khuyên không tự xử lý khi chưa chắc đó là mụn cóc, tương tự khuyến cáo không tự tẩy nốt ruồi trong bài nốt ruồi: khi nào cần khám.

Dễ làm lây lan và để lại sẹo

Cạy, gãi hay cạo vào mụn cóc có thể đưa virus sang vùng da khác (NHS; AAD). Ngay cả khi bác sĩ đốt điện và nạo mụn cóc dưới gây tê, thủ thuật vẫn để lại sẹo vĩnh viễn và khoảng 20% mụn cóc mọc lại trong vài tháng (DermNet). Áp lạnh bằng nitơ lỏng cũng có thể làm da đổi màu hoặc để lại sẹo (AAD; DermNet). Tự cắt, tự đốt tại nhà thiếu gây tê, dụng cụ vô khuẩn và chuyên môn.

Salicylic acid trong sản phẩm mụn cóc là thuốc, khác mỹ phẩm

Salicylic acid là hoạt chất thường có trong sản phẩm loại bỏ mụn cóc mua không cần đơn (AAD). Tại Hoa Kỳ, nhóm sản phẩm này được quản lý là thuốc không kê đơn, với nồng độ salicylic acid 5–17% ở dạng dung dịch tạo màng (collodion) và 12–40% ở dạng miếng dán (21 CFR 358.110). Nhãn phải cảnh báo không dùng trên da kích ứng, nhiễm trùng, không dùng khi bị đái tháo đường hoặc tuần hoàn kém, không dùng trên nốt ruồi, vết bớt, mụn cóc sinh dục, ở mặt hoặc niêm mạc (21 CFR 358.150).

Trong mỹ phẩm, Phụ lục III của Hướng dẫn mỹ phẩm ASEAN (Ref 98) giới hạn salicylic acid tối đa 3,0% trong sản phẩm tóc rửa trôi, 2,0% trong phần lớn sản phẩm khác và 0,5% trong sữa dưỡng thể, son môi, sản phẩm trang điểm mắt, lăn khử mùi, sơn móng; không dùng cho trẻ dưới 3 tuổi. Toner hay serum chứa BHA vì thế không phải sản phẩm loại bỏ mụn cóc; xem bài salicylic acid (BHA) trong mỹ phẩm.

Theo NHS, sản phẩm mụn cóc ở nhà thuốc có thể cần tới 3 tháng, có thể gây kích ứng, không phải lúc nào cũng hiệu quả, không dùng ở mặt; hãy hỏi dược sĩ. Tổng quan Cochrane (85 thử nghiệm, 8.815 người) cho thấy salicylic acid dạng thuốc giúp hết mụn cóc nhiều hơn giả dược nhưng chỉ ở mức khiêm tốn; áp lạnh không khác biệt có ý nghĩa so với giả dược hay salicylic acid (Kwok và cộng sự, 2012).

6. Khi nào cần đi khám

Checklist: nên đi khám bác sĩ khi

  • Mụn cóc ở mặt hoặc vùng sinh dục (NHS; AAD); mụn cóc sinh dục được khám tại cơ sở chuyên về sức khoẻ tình dục (NHS).
  • Mụn cóc thay đổi hình dạng, đau, ngứa, rát hoặc chảy máu (NHS; AAD).
  • Có nhiều mụn cóc, mụn cóc rất to hoặc rất đau, hay mụn cóc tái đi tái lại (NHS; AAD).
  • Không chắc khối sần trên da có phải mụn cóc hay không (AAD; NHS).
  • Đã tự xử lý tại nhà mà mụn cóc không hết (AAD).
  • Suy giảm miễn dịch, ví dụ đang có ung thư, nhiễm HIV hoặc đã ghép tạng (AAD).
  • Đái tháo đường (AAD); nhãn thuốc mụn cóc tại Hoa Kỳ cũng ghi không dùng cho nhóm này (21 CFR 358.150).

Nếu mụn cóc lớn nhanh, trông như vết loét hở hoặc không hết dù đã can thiệp, bác sĩ có thể sinh thiết da (AAD); ở người ghép tạng, sinh thiết giúp phân biệt với ung thư biểu mô tế bào vảy (DermNet). Biện pháp can thiệp do bác sĩ chọn theo tuổi, sức khoẻ và loại mụn cóc (AAD).

7. Chăm sóc da và góc nhìn bào chế

Vì virus dễ xâm nhập qua da tổn thương (AAD), giữ da tay không khô nứt là thói quen hợp lý; xem bài da tay khô nứt do rửa tay. Butter-C không phát triển sản phẩm “tẩy mụn cóc”: đó là thuốc; mỹ phẩm chứa salicylic acid phải trong giới hạn Phụ lục III ASEAN và không được công bố tác động lên bệnh da.

Câu hỏi thường gặp

Mụn cóc có rễ không?

Không. Chấm đen mà nhiều người tưởng là rễ thực chất là mạch máu nhỏ (AAD; DermNet). Cố khoét gây đau, chảy máu và có thể đưa virus sang da xung quanh.

Tiêm vắc-xin HPV có phòng được mụn cóc ở tay, chân không?

Theo AAD, vắc-xin HPV giúp phòng mụn cóc sinh dục và các ung thư liên quan tới HPV, nhưng không làm giảm nguy cơ mắc các loại mụn cóc khác.

Có mụn cóc lòng bàn chân thì có nên đi bơi không?

NHS khuyên dán băng che mụn cóc khi bơi, không đi chân trần nơi công cộng và không dùng chung khăn, tất, giày.

Tài liệu tham khảo

  1. Kwok CS et al. Topical treatments for cutaneous warts. Cochrane Database Syst Rev. 2012. PMID 22972052
  2. Bruggink SC et al. Natural course of cutaneous warts among primary schoolchildren: a prospective cohort study. Ann Fam Med. 2013. PMID 24019275
  3. DermNet. Viral wart. https://dermnetnz.org/topics/viral-wart
  4. NHS. Warts and verrucas. https://www.nhs.uk/conditions/warts-and-verrucas/
  5. American Academy of Dermatology. Warts: Causes. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/warts-causes
  6. American Academy of Dermatology. Warts: Signs and symptoms. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/warts-symptoms
  7. American Academy of Dermatology. Warts: Diagnosis and treatment. https://www.aad.org/public/diseases/a-z/warts-treatment
  8. U.S. Food and Drug Administration (eCFR). 21 CFR Part 358, Subpart B — Wart Remover Drug Products. https://www.ecfr.gov/current/title-21/chapter-I/subchapter-D/part-358/subpart-B

Thảo luận

Bình luận

Đang tải bình luận…

Gửi bình luận

Bình luận được Butter-C duyệt trước khi hiển thị. Email chỉ dùng để phản hồi bạn khi cần, xem Chính sách bảo mật.

Bắt đầu

Trao đổi về sản phẩm Quý khách dự định triển khai

Quý khách vui lòng gửi định hướng sản phẩm và sản lượng dự kiến. Đội ngũ tư vấn sẽ liên hệ trong giờ làm việc.

Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm Butter-C · GCN ĐKKD số 0108681386 (Sở KH&ĐT TP. Hà Nội cấp 03/04/2019)
Trụ sở: Thôn Hữu Lê, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội · Nhà máy: Cụm CN Thanh Oai, xã Bình Minh, TP. Hà Nội, Việt Nam
Hotline 0967 176 511 · [email protected] · Chính sách bảo mật
← Tất cả tin tức