Nguyên liệu mỹ phẩm

17/11/2026 10 phút đọc

Nhân trần hao (Artemisia capillaris) trong mỹ phẩm: đúng loài

Artemisia Capillaris Extract thường được giới thiệu là «nhân trần», nhưng ở Việt Nam tên nhân trần chủ yếu chỉ một cây khác chi. Bài này làm rõ đúng loài, mức bằng chứng trên da còn hạn chế, lưu ý dị ứng họ Cúc và tình trạng pháp quy ASEAN.

Nhân trần hao (Artemisia capillaris) trong mỹ phẩm: đúng loài
Ba lọ thuỷ tinh đựng thảo mộc khô vụn màu xanh, phía trước là chùm hoa vàng — ảnh minh hoạ thảo dược khô, không phải cây Artemisia capillaris

Chiết xuất Artemisia capillaris (INCI: Artemisia Capillaris Extract) là dịch chiết bằng dung môi từ cây Artemisia capillaris Thunb., họ Cúc (Asteraceae). Trong y học cổ truyền Trung Quốc, cây này có tên Yin-Chen (茵陈); tài liệu dược liệu Việt Nam gọi là «nhân trần cao», «nhân trần Trung Quốc» hay «nhân trần hao». Trong mỹ phẩm, chiết xuất này chủ yếu là thành phần thảo mộc cho câu chuyện làm dịu da; dữ liệu trên da người hiện chưa có.

Lưu ý: ở Việt Nam, «nhân trần» thường chỉ những cây khác hẳn, thuộc chi Adenosma. Bài này giúp Quý khách đọc đúng tên và đúng loài.

1. Artemisia capillaris là gì? Vì sao không gọi tắt là «nhân trần»

Theo sách «Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam» của Đỗ Tất Lợi, tên nhân trần chỉ ít nhất ba cây khác nhau. Nhân trần Việt Nam là Adenosma caeruleum R. Br.; cây bồ bồ (Adenosma capitatum Benth.) cũng được thu mua với tên nhân trần; sách xếp cả hai vào họ Hoa mõm chó (Scrophulariaceae). Cũng theo sách này, nhân trần của Trung Quốc («nhân trần cao») là Artemisia capillaris Thunb., họ Cúc, lá xẻ thành những sợi rất nhỏ, và tác giả chưa thấy cây này mọc ở Việt Nam. Một trang dược liệu dẫn Dược điển Việt Nam V ghi vị thuốc Nhân trần là Herba Adenosmatis caerulei (phần thân, cành mang lá và hoa của A. caeruleum, họ Mã đề, Plantaginaceae); còn «nhân trần Bắc», «nhân trần hao» là Artemisia capillaris, dùng phần trên mặt đất.

Tên gọiTên khoa học, họLiên quan đến INCI của bài
Nhân trần (Việt Nam)Adenosma caeruleum R. Br.; họ Hoa mõm chó hoặc Mã đề tùy tài liệuKhông phải Artemisia Capillaris Extract
Nhân trần cao, nhân trần hao, Yin-ChenArtemisia capillaris Thunb.; họ CúcĐúng loài của INCI này
Ngải cứuArtemisia vulgaris L.; họ CúcINCI khác: Artemisia Vulgaris Extract

Vì vậy, nhãn sản phẩm chỉ nên ghi «nhân trần» khi kèm tên khoa học Artemisia capillaris. Nếu chỉ ghi «nhân trần», người Việt sẽ hiểu là cây Adenosma. Cùng chi Artemisia còn có ngải cứu (A. vulgaris), A. annua và A. princeps; mỗi loài là một INCI riêng, dữ liệu không dùng chung được. Xem thêm bài ngải cứu trong mỹ phẩm.

Cơ sở dữ liệu COSMILE Europe (tra 17/11/2026) ghi Artemisia Capillaris Extract là chiết xuất bằng dung môi, tên cây «Yin Chen Hao; Fragrant Wormwood; Wormwood», và chức năng mỹ phẩm «chưa được báo cáo». Trang này không ghi bộ phận cây. Hai INCI gần tên cần phân biệt: Artemisia Capillaris Flower Extract (chiết xuất hoa, chức năng dưỡng da) và Artemisia Capillaris Leaf Extract (chiết xuất lá).

2. Thành phần và cơ chế trên da

Một tổng quan năm 2021 (Hsueh et al.) liệt kê các hoạt chất chính của A. capillaris: scoparone, capillarisin, scopoletin và chlorogenic acid, với hoạt tính chống oxy hoá và giảm phản ứng viêm trong các mô hình nghiên cứu. Tổng quan này chủ yếu bàn về bệnh gan và dược động học của các hoạt chất; đó không phải dữ liệu bôi ngoài da.

Trên tế bào da, các nghiên cứu đã đọc cho thấy:

  • Tia UVB: trên tế bào sừng người HaCaT, chiết xuất A. capillaris làm giảm chết tế bào theo chương trình, giảm tổn thương DNA, giảm gốc oxy hoạt động (ROS) và giảm giải phóng IL-1α, IL-6, PGE2 sau chiếu UVB; thành phần chính của dịch chiết là chlorogenic acid và các dẫn xuất (Chen et al., 2024). Các tác giả làm việc cho một doanh nghiệp mỹ phẩm.
  • Enzyme 5-lipoxygenase: chiết xuất ethanol 70% phần trên mặt đất ức chế tạo leukotriene trong tế bào (IC50 < 1,0 µg/mL); từ cây này nhóm tác giả phân lập 9 hợp chất, trong đó esculetin và quercetin ức chế mạnh (IC50 lần lượt 6,6 và 0,7 µM). Chiết xuất và esculetin làm giảm phù tai chuột do acid arachidonic (Kwon et al., 2011).
  • Acid hyaluronic ở trung bì: trong 380 dịch chiết thực vật được sàng lọc trên nguyên bào sợi người, chiết xuất hoa A. capillaris giảm biểu hiện gen HYBID (một yếu tố phân huỷ acid hyaluronic) và bảo vệ acid hyaluronic phân tử lớn (Biswas et al., 2025). Đây là chiết xuất hoa (INCI Artemisia Capillaris Flower Extract), không phải INCI của bài; phần lớn tác giả thuộc một doanh nghiệp nguyên liệu mỹ phẩm.

Đây đều là dữ liệu tế bào hoặc động vật, không chứng minh tác dụng của sản phẩm bôi trên da người.

3. Bằng chứng hiệu quả: hạn chế

Nghiên cứuChất thửMô hìnhKết quả chính (theo tóm tắt)
Chen et al., 2024Chiết xuất A. capillarisTế bào HaCaT chiếu UVBGiảm chết tế bào, tổn thương DNA, ROS, IL-1α, IL-6, PGE2. Tác giả doanh nghiệp
Kwon et al., 2011Chiết xuất ethanol 70% phần trên mặt đấtTế bào; chuột phù taiỨc chế 5-lipoxygenase; giảm phù tai và phản ứng quá mẫn muộn ở chuột
Biswas et al., 2025Chiết xuất hoa A. capillaris (INCI khác)Nguyên bào sợi người nuôi cấyGiảm biểu hiện HYBID, bảo vệ acid hyaluronic phân tử lớn. Tác giả doanh nghiệp

Các nghiên cứu bôi chiết xuất A. capillaris trên chuột mô hình viêm da cơ địa và vảy nến thuộc bối cảnh nghiên cứu thuốc, không phải căn cứ cho công bố mỹ phẩm.

Tra PubMed (17/11/2026) với «Artemisia capillaris» kết hợp các từ về da, mỹ phẩm, thử nghiệm trên người: chưa tìm thấy thử nghiệm nào trên da người có số liệu cho chiết xuất này dạng mỹ phẩm. Kết luận: bằng chứng hạn chế.

4. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm

Chưa có báo cáo đánh giá an toàn của Hội đồng chuyên gia CIR (Hoa Kỳ) cho Artemisia Capillaris Extract trong các nguồn chúng tôi tra được, và chưa có nguồn công khai đã kiểm nêu nồng độ dùng trong thành phẩm. Vì vậy chưa có nồng độ được xác lập. Trong thực hành:

  • Lấy khoảng dùng theo phiếu kỹ thuật của nhà cung cấp, sau đó xác nhận bằng nghiên cứu độ ổn định và thử dung nạp trên chính công thức.
  • Phân biệt phần trăm dịch chiết với lượng chất khô: dịch chiết lỏng có dung môi nền (nước, glycol), nên hai nguyên liệu cùng ghi 1% có thể chứa lượng chất chiết khác nhau.
  • Nguyên liệu thương mại có Artemisia Capillaris Extract thường được bán dưới dạng phức hợp cùng nhiều chiết xuất thảo mộc khác và chất giữ ẩm. Khi đó, mỗi INCI trong phức hợp phải được ghi nhãn và đánh giá an toàn riêng, và công dụng của các chiết xuất khác không được gán cho A. capillaris.
  • Dạng phù hợp với câu chuyện thảo mộc: toner, essence, kem dưỡng, mặt nạ.

5. Cách dùng và kết hợp

  • Xem A. capillaris là thành phần «câu chuyện»: nên đi cùng các chất có dữ liệu tốt hơn về giữ ẩm và làm dịu như glycerin, panthenol, allantoin.
  • Không dồn nhiều chiết xuất họ Cúc trong một sản phẩm cho da nhạy cảm, ví dụ nhân trần hao cùng ngải cứu hay cúc La Mã.
  • Người dùng mới nên thử sản phẩm trên một vùng da nhỏ vài ngày trước khi dùng rộng.

6. An toàn, ai cần lưu ý

Dị ứng họ Cúc: chưa tìm thấy báo cáo dị ứng tiếp xúc riêng cho A. capillaris trên PubMed. Tuy nhiên, cây thuộc họ Cúc. Trong một nghiên cứu ở người đã dị ứng cây họ Cúc, 8/12 người mẫn cảm với cúc Đức (Chamomilla recutita) dương tính với các chế phẩm chứa cúc (trà, kem, thuốc mỡ, dầu), và 5/6 người mẫn cảm với arnica dương tính với sản phẩm chứa arnica; nhóm tác giả khuyến cáo người dị ứng họ Cúc nên được cảnh báo không dùng sản phẩm bôi chứa cây họ Cúc (Paulsen et al., 2008). Nghiên cứu này không thử A. capillaris, nhưng áp dụng cùng mức thận trọng là hợp lý. Xem thêm bài viêm da tiếp xúc do mỹ phẩm.

Dữ liệu đường uống: A. capillaris chủ yếu được nghiên cứu như dược liệu cho bệnh gan (Hsueh et al., 2021); dữ liệu độc tính đường uống không thay cho đánh giá kích ứng, mẫn cảm khi bôi.

Phụ nữ mang thai, cho con bú: chưa đủ dữ liệu cho dạng bôi ngoài da, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu (B2B)

  • Pháp quy ASEAN: đã tra «Artemisia», «capillaris», «wormwood», «Yinchen», «scoparone», «capillarisin», «chlorogenic» trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 22/6/2026) và Phụ lục VII (bản 2025-2, 12/12/2025): không có kết quả. Artemisia Capillaris Extract không nằm trong Phụ lục II/III/VI/VII của các bản này.
  • Đúng loài, đúng bộ phận: COA nên ghi tên khoa học, bộ phận cây, dung môi, tỷ lệ dược liệu/dịch chiết, chỉ tiêu vi sinh, kim loại nặng. Một nghiên cứu HPLC ở Hàn Quốc định lượng 10 chất đánh dấu (chlorogenic acid, các acid dicaffeoylquinic, scoparone…) và phân biệt được A. capillaris với Artemisia iwayomogi, loài có thể bị dùng nhầm trên thị trường dược liệu (Park et al., 2012); vì vậy có thể hỏi nhà cung cấp chỉ tiêu chất đánh dấu.
  • Tên trên bao bì: ghi «chiết xuất nhân trần hao (Artemisia capillaris)», không ghi «nhân trần» trống để tránh nhầm với cây Adenosma.
  • Công bố công dụng: có thể dùng «làm dịu cảm giác da», «chiết xuất thảo mộc Á Đông». Tránh nói về mụn, viêm da cơ địa, vảy nến hay «ức chế viêm», và không dùng dữ liệu về gan của dược liệu uống. Xem thêm bài da nhạy cảm khi định vị sản phẩm.

Butter-C có thể ứng dụng chiết xuất Artemisia capillaris trong gia công toner, essence hay kem dưỡng, với nguyên liệu được kiểm tra đúng loài và công bố công dụng ở mức mỹ phẩm.

Câu hỏi thường gặp

Nhân trần trong mỹ phẩm có phải cây nhân trần quen dùng ở Việt Nam không?

Thường là không. Nhân trần quen dùng ở Việt Nam là các cây thuộc chi Adenosma; INCI Artemisia Capillaris Extract là cây Artemisia capillaris họ Cúc, tài liệu dược liệu gọi là nhân trần cao hay nhân trần hao.

Artemisia capillaris có phải ngải cứu không?

Không. Hai cây cùng chi Artemisia nhưng khác loài; ngải cứu là Artemisia vulgaris, có INCI riêng.

Chiết xuất Artemisia capillaris có giúp làm dịu da không?

Có dữ liệu trên tế bào da và trên chuột, nhưng chưa có thử nghiệm trên da người. Nên xem đây là thành phần hỗ trợ, đi cùng các chất làm dịu có dữ liệu tốt hơn.

Người dị ứng cây họ Cúc có dùng được không?

Người đã được xác định dị ứng cây họ Cúc nên tránh sản phẩm bôi chứa cây họ Cúc, theo khuyến cáo của nghiên cứu ở nhóm bệnh nhân này, và hỏi bác sĩ da liễu khi cần.

Phụ nữ mang thai có dùng được không?

Chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Tài liệu tham khảo

  1. Đỗ Tất Lợi. Nhân Trần (Bồ Bồ) – Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam (bản đăng lại trên web). Tra 17/11/2026. https://vnras.com/nhan-tran-bo-bo-nhung-cay-thuoc-va-vi-thuoc-viet-nam-do-tat-loi/
  2. Trung Tâm Thuốc. Nhân trần (Herba Adenosmatis caerulei) — trang dược liệu, dẫn Dược điển Việt Nam V. Tra 17/11/2026. https://trungtamthuoc.com/duoc-lieu/nhan-tran
  3. COSMILE Europe. Artemisia Capillaris Extract; đối chiếu Artemisia Capillaris Flower Extract. Tra 17/11/2026. https://cosmileeurope.eu/inci/detail/18597/artemisia-capillaris-extract/ · https://cosmileeurope.eu/inci/detail/1195/artemisia-capillaris-flower-extract/
  4. Hsueh TP et al. The Pharmacological Effects and Pharmacokinetics of Active Compounds of Artemisia capillaris. Biomedicines. 2021. PMID 34680529
  5. Chen Y et al. The protective effect of Artemisia Capillaris Thunb. Extract against UVB-induced apoptosis and inflammation through inhibiting the cGAS/STING pathway. J Photochem Photobiol B. 2024. PMID 39032373
  6. Kwon OS et al. Inhibition of 5-lipoxygenase and skin inflammation by the aerial parts of Artemisia capillaris and its constituents. Arch Pharm Res. 2011. PMID 21975819
  7. Biswas KB et al. Artemisia capillaris with two novel active compounds, Kawarayomogin I and II, inhibits HYBID (KIAA1199) expression as well as hyaluronic acid degradation. Sci Rep. 2025. PMID 39820064
  8. Paulsen E et al. Cosmetics and herbal remedies with Compositae plant extracts - are they tolerated by Compositae-allergic patients? Contact Dermatitis. 2008. PMID 18154553
  9. Park KM et al. High-performance liquid chromatographic analysis for quantitation of marker compounds of Artemisia capillaris Thunb. Arch Pharm Res. 2012. PMID 23263810

Thảo luận

Bình luận

Đang tải bình luận…

Gửi bình luận

Bình luận được Butter-C duyệt trước khi hiển thị. Email chỉ dùng để phản hồi bạn khi cần, xem Chính sách bảo mật.

Bắt đầu

Trao đổi về sản phẩm Quý khách dự định triển khai

Quý khách vui lòng gửi định hướng sản phẩm và sản lượng dự kiến. Đội ngũ tư vấn sẽ liên hệ trong giờ làm việc.

Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm Butter-C · GCN ĐKKD số 0108681386 (Sở KH&ĐT TP. Hà Nội cấp 03/04/2019)
Trụ sở: Thôn Hữu Lê, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội · Nhà máy: Cụm CN Thanh Oai, xã Bình Minh, TP. Hà Nội, Việt Nam
Hotline 0967 176 511 · [email protected] · Chính sách bảo mật
← Tất cả tin tức