Steareth-2 và steareth-21: cặp chất nhũ hoá trong mỹ phẩm
Steareth-2 và steareth-21 hay đứng cạnh nhau trên nhãn sữa dưỡng và lăn khử mùi. Đây là hai chất nhũ hoá ethoxyl hoá từ cồn stearyl, một chất thân dầu, một chất thân nước. Bài này tổng hợp kết luận CIR về nhóm alkyl PEG ether, mức dùng khảo sát, dữ liệu trên hàng rào da, tạp chất 1,4-dioxane và ý nghĩa của COA.
Steareth-2 và steareth-21 (INCI: Steareth-2, Steareth-21) là hai chất nhũ hoá không ion tạo từ cồn stearyl (cồn béo 18 carbon) gắn chuỗi polyethylene glycol: trung bình 2 đơn vị ethylene oxide ở steareth-2 và 21 đơn vị ở steareth-21. Chất thứ nhất thân dầu, chất thứ hai thân nước, nên chúng hay được dùng thành cặp trong sữa dưỡng, kem và lăn khử mùi. Cả hai không phải hoạt chất dưỡng da và không phải cồn béo dù cùng gốc stearyl.
1. Steareth-2 và steareth-21 là gì?
Hội đồng chuyên gia CIR (Cosmetic Ingredient Review, Mỹ) xếp các steareth vào nhóm alkyl PEG ether: sản phẩm phản ứng giữa một cồn béo và một hoặc nhiều đương lượng ethylene oxide. Báo cáo nhóm đăng năm 2012; số liệu chi tiết trong bài lấy theo tài liệu họp CIR tháng 12/2010 (bản dự thảo cuối), vì chưa đọc được toàn văn bản đăng. Con số trong tên là số đơn vị ethylene oxide trung bình, nên mỗi lô là hỗn hợp phân tử dài ngắn khác nhau.
Steareth-2 được CIR đánh giá năm 1988; steareth-21 lần đầu được đánh giá trong báo cáo nhóm. Hai chất dùng chung số CAS 9005-00-9 của cả dãy; steareth-2 có thêm số CAS 16057-43-5.
| Tiêu chí | Steareth-2 | Steareth-21 |
|---|---|---|
| Số đơn vị ethylene oxide trung bình | 2 | 21 |
| Khối lượng phân tử (CIR, tính cho chuỗi trung bình) | 358,60 | 1.195,60 |
| HLB | 4,9 (Liu và Lunter, 2020) | chưa có số công bố trong nguồn đã đọc (steareth-20: 15,3, cùng nguồn) |
| Lượt khai báo tại Mỹ năm 2010 | 593 (năm 1986: 107) | 891 |
| Khoảng nồng độ khảo sát năm 2010 | 0,008–10% | 0,01–7% |
2. Vì sao hai chất hay đi thành cặp
HLB (cân bằng thân nước – thân dầu) cho biết chất diện hoạt nghiêng về nước hay dầu. Liu và Lunter (2020) ghi HLB của steareth-2 là 4,9 và của steareth-20 (20 đơn vị ethylene oxide, ít hơn steareth-21 một đơn vị) là 15,3. Các nguồn đã đọc không ghi HLB của steareth-21; HLB của từng lô lấy theo phiếu kỹ thuật của nhà cung cấp.
Ví dụ đã công bố về cặp này: Montenegro và cộng sự (2008) dùng hệ steareth-2, steareth-21 và cetearyl alcohol làm một trong năm hệ nhũ hoá cho kem chống nắng dầu trong nước. Các nguồn đã đọc không đưa ra tỉ lệ chuẩn giữa hai steareth; tỉ lệ và tổng lượng chất nhũ hoá phải xác định bằng thử nghiệm trên từng công thức.
3. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm
Bảng dưới lấy từ dữ liệu khai báo tự nguyện cho FDA và khảo sát nồng độ của ngành năm 2010, theo tài liệu họp CIR 12/2010. Đây là mức đã dùng tại Mỹ, không phải giới hạn pháp lý hay khuyến nghị.
| Nhóm (CIR, 2010) | Steareth-2 | Steareth-21 |
|---|---|---|
| Bôi lưu | 527 lượt; 0,1–5% | 379 lượt; 0,01–7% |
| Rửa trôi | 66 lượt; 0,008–10% | 512 lượt; 0,04–5% |
| Khử mùi vùng nách | 58 lượt; 0,5–3% | 19 lượt; 0,8–2% |
| Kem, lotion tay và cơ thể | 0,3–3% | 0,9–3% |
| Kem, lotion mặt và cổ | 0,4–5% | 0,9–4% |
| Vùng quanh mắt | 59 lượt; 0,2–3% | 43 lượt; 0,4–2% |
| Sản phẩm nhuộm tóc | 1 lượt; 0,8–3% | 388 lượt; 0,5–5% |
4. Ảnh hưởng lên hàng rào da và sự thấm của chất khác
Trên da người. Bárány và cộng sự (2000) thử chín chất nhũ hoá, trong đó có steareth-2, steareth-10 và steareth-21, ở nồng độ 5% trong hỗn hợp nước – dầu khoáng 50:50, đặt kín trong buồng nhôm. Theo bản tóm tắt nghiên cứu trong tài liệu họp CIR, trên da bình thường (20 người, 48 giờ), cả ba steareth làm tăng có ý nghĩa thống kê lượng nước mất qua da (TEWL) so với nền, nhưng không làm đỏ da hơn và không đổi lưu lượng máu ở da. Trên da đã bị kích ứng trước bằng sodium lauryl sulfate (27 người, 17 giờ), steareth-2 và steareth-21 lại làm giảm TEWL so với nền. Tác giả cho rằng chất nhũ hoá có thể đi vào lớp lipid kép. Thư liên hệ của tác giả đầu dùng tên miền một doanh nghiệp mỹ phẩm. Đây là thử nghiệm đặt kín ngắn ngày với chất đơn lẻ.
Trên da lợn tách rời. Liu và Lunter (2020) dùng phổ Raman đo lipid lớp sừng sau 4 giờ tiếp xúc với dung dịch hoặc hệ phân tán của từng chất nhũ hoá. Ether PEG-2 của cồn stearyl (chính là steareth-2) không làm thay đổi lượng lipid và không làm lipid chuyển sang trạng thái kém trật tự, trong khi các ether PEG-20 (gồm steareth-20) làm giảm lượng lipid nhiều nhất. Nghiên cứu không thử steareth-21, nên không suy kết quả của chất PEG-20 cho steareth-21.
Sự thấm của màng lọc UV. Trên da người tách rời (in vitro, 22 giờ), Montenegro và cộng sự (2008) so sánh năm kem chống nắng chỉ khác hệ nhũ hoá. Kem dùng steareth-2, steareth-21 và cetearyl alcohol cho lượng octyl methoxycinnamate thấm qua thấp nhất, thấp hơn khoảng chín lần so với kem cao nhất; butyl methoxydibenzoylmethane cũng thấm qua ít hơn có ý nghĩa. Kết quả thuộc về cả công thức, không riêng hai steareth.
Hội đồng CIR lưu ý chung rằng một số alkyl PEG ether có thể làm tăng thấm của chất khác, nên cần cẩn trọng khi phối với thành phần mà độ an toàn dựa trên việc ít hấp thu qua da. Lưu ý này dành cho cả nhóm, không dựa trên dữ liệu riêng của hai steareth.
5. An toàn, ai cần lưu ý
Kết luận CIR. Theo tóm tắt bản đăng năm 2012, Hội đồng kết luận nhóm alkyl PEG ether “safe as used when formulated to be nonirritating” (an toàn theo cách đang dùng khi được bào chế để không gây kích ứng); danh sách trong tài liệu họp 12/2010 có cả steareth-2 và steareth-21. Chất thiếu dữ liệu riêng được suy từ dữ liệu các chất cùng nhóm.
Dữ liệu riêng của steareth-2 (tóm tắt báo cáo 1988 trong tài liệu họp CIR): trên động vật, steareth-2 đến 60% và công thức chứa tới 2,75% gây kích ứng da nhẹ là cao nhất; trên người, steareth-2 60% không gây kích ứng nguyên phát, một công thức 0,6% gây kích ứng nhẹ, và steareth-2 không gây mẫn cảm nguyên phát. Steareth-21 không có dữ liệu kích ứng hay mẫn cảm riêng trong tài liệu họp ngoài nghiên cứu TEWL ở mục 4; kết luận an toàn của nó dựa trên dữ liệu nhóm.
Da tổn thương. Các báo cáo cũ từng khuyên không dùng chất có chuỗi PEG trên da tổn thương vì lo PEG thấm vào gây hại thận. Tài liệu họp CIR 12/2010 ghi lưu ý này đã được bỏ; lo ngại chỉ còn với da bỏng nặng.
Nguyên liệu bị oxy hoá. Bergh và cộng sự (1998) thấy một alcohol ethoxylate tinh khiết không gây mẫn cảm đáng kể trên chuột lang, nhưng khi để ở nhiệt độ phòng, lượng peroxide và formaldehyde trong nguyên liệu tăng theo thời gian; bảo quản lạnh hạn chế được. Chất thử không phải steareth, nhưng steareth cũng là cồn ethoxyl hoá, nên nguyên liệu cần đậy kín, tránh nóng.
Phụ nữ mang thai. Nguồn đã đọc không có dữ liệu riêng cho steareth-2, steareth-21; chưa đủ dữ liệu, nên hỏi bác sĩ.
6. 1,4-dioxane, ethylene oxide và COA
Theo tài liệu họp CIR, alkyl PEG ether thường được sản xuất bằng cách cho ethylene oxide phản ứng với cồn béo có xúc tác kiềm, và 1,4-dioxane thường sinh ra như sản phẩm phụ. Đây là tạp chất do quy trình, không phải bản chất của phân tử steareth. Khảo sát của FDA (Black và cộng sự, 2001) tìm thấy 1,4-dioxane trong nguyên liệu ethoxyl hoá tới 1.410 ppm và trong thành phẩm tới 279 ppm. Hội đồng CIR nhấn mạnh ngành phải tiếp tục loại 1,4-dioxane và ethylene oxide khỏi nguyên liệu trước khi đưa vào công thức.
Phụ lục II ASEAN (bản 2026-1) có mục “Ethylene oxide”, CAS 75-21-8 (Ref 182) và “Dioxane”, CAS 123-91-1 (Ref 343). Điều 14 Thông tư 06/2011/TT-BYT chấp nhận chất thuộc Phụ lục II ở hàm lượng vết nếu không thể tránh được về kỹ thuật theo thực hành tốt sản xuất và mỹ phẩm vẫn an toàn. Hướng dẫn ASEAN về giới hạn chất nhiễm đặt 1,4-dioxane không quá 10 ppm từ 19/6/2023, dùng khi phân tích thành phẩm trong kiểm tra trên thị trường.
Vì vậy Butter-C yêu cầu COA (phiếu kiểm nghiệm lô) có kết quả 1,4-dioxane, ethylene oxide và chỉ số peroxide, lưu trong hồ sơ thông tin sản phẩm. COA chỉ nói về lô nguyên liệu, không thay cho kết quả thành phẩm; “không phát hiện” nghĩa là dưới giới hạn phát hiện, không phải bằng không.
7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu (B2B)
- Pháp quy ASEAN: đã tra theo tên và CAS, steareth-2 và steareth-21 không nằm trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1) và VII (bản 2025-2), nên không có giới hạn nồng độ hay cảnh báo nhãn riêng.
- Lăn khử mùi, lăn giảm tiết mồ hôi: các nguồn đã đọc không có dữ liệu độ bền riêng của cặp steareth với muối nhôm như nhôm clorohydrat; cần thử ổn định ở nhiệt độ cao, theo dõi tách lớp, độ nhớt, pH và ăn mòn bi lăn.
- Nhãn: có steareth thì không ghi “không PEG”, giống trường hợp ceteareth-25; câu “không chứa 1,4-dioxane” cần kết quả phân tích thành phẩm.
Butter-C dùng cặp steareth-2 và steareth-21 hoặc hệ nhũ hoá khác khi gia công lăn khử mùi và sữa dưỡng, chọn tỉ lệ bằng thử ổn định và yêu cầu COA tạp chất cho từng lô.
Câu hỏi thường gặp
Steareth-2 và steareth-21 có an toàn trong mỹ phẩm không?
CIR kết luận nhóm alkyl PEG ether, gồm cả hai chất, an toàn theo cách đang dùng khi được bào chế để không gây kích ứng. Điểm cần kiểm soát là tạp 1,4-dioxane, ethylene oxide và nguyên liệu bị oxy hoá.
Vì sao trên nhãn thường thấy cả hai cùng lúc?
Steareth-2 thân dầu (HLB 4,9), steareth-21 thân nước (chuỗi ethylene oxide dài; steareth-20 có HLB 15,3). Dùng chung, hai chất cho một hệ nhũ hoá có cả phần thân dầu và phần thân nước, như trong các công thức đã công bố; tỉ lệ do từng công thức quyết định.
Steareth có làm hỏng hàng rào da không?
Trong một thử nghiệm đặt kín 48 giờ với 5% chất đơn lẻ, cả ba steareth thử làm tăng TEWL trên da bình thường nhưng không làm đỏ da hơn nền. Trên da lợn tách rời, steareth-2 không làm thay đổi lipid lớp sừng. Chưa có nghiên cứu dài ngày với sản phẩm hoàn chỉnh.
Sản phẩm có steareth có chứa 1,4-dioxane không?
Có thể có vết từ quá trình sản xuất nguyên liệu; kiểm soát bằng COA từng lô và đối chiếu thành phẩm với mức 10 ppm của hướng dẫn ASEAN.
Tài liệu tham khảo
- Cosmetic Ingredient Review. Final Report (Draft) on Alkyl PEG Ethers, tài liệu họp Hội đồng chuyên gia CIR 13–14/12/2010 (bản dự thảo cuối, không phải bản đăng chính thức). https://www.cir-safety.org/sites/default/files/117_final_alkyl.pdf
- Fiume MM et al. Safety assessment of alkyl PEG ethers as used in cosmetics. Int J Toxicol. 2012. PMID 23064774
- Bárány E et al. Unexpected skin barrier influence from nonionic emulsifiers. Int J Pharm. 2000. PMID 10675696
- Liu Y, Lunter DJ. Systematic Investigation of the Effect of Non-Ionic Emulsifiers on Skin by Confocal Raman Spectroscopy-A Comprehensive Lipid Analysis. Pharmaceutics. 2020. PMID 32131544
- Montenegro L et al. In vitro skin permeation of sunscreen agents from O/W emulsions. Int J Cosmet Sci. 2008. PMID 18377631
- Bergh M et al. Formation of formaldehyde and peroxides by air oxidation of high purity polyoxyethylene surfactants. Contact Dermatitis. 1998. PMID 9686972
- Black RE et al. Occurrence of 1,4-dioxane in cosmetic raw materials and finished cosmetic products. J AOAC Int. 2001. PMID 11417628
- ASEAN Cosmetic Committee. ASEAN Guidelines on Limits of Contaminants for Cosmetics (Release Version 3.0). https://file.go.gov.sg/asean-guidelines-on-limits-of-contaminants-for-cosmetics.pdf
BUTTER-C


