Nguyên liệu mỹ phẩm

22/11/2026 9 phút đọc

Hydroxypropyl methylcellulose (HPMC) trong mỹ phẩm: gel nhiệt

Hydroxypropyl methylcellulose làm đặc gel, sữa rửa, dầu gội mà không mang điện, và cùng với methylcellulose có một đặc tính riêng: đun nóng thì đặc lại thành gel, để nguội thì loãng trở lại. Với nhà sản xuất, điều cần quản lý là nhiệt độ tạo gel, ảnh hưởng của muối, cách phân tán bột và chất lượng từng lô.

Hydroxypropyl methylcellulose (HPMC) trong mỹ phẩm: gel nhiệt
Cận cảnh một quả bông đã nở với bốn múi xơ trắng — ảnh minh hoạ cellulose thực vật, không thể hiện nguồn nguyên liệu cụ thể của hydroxypropyl methylcellulose

Hydroxypropyl methylcellulose (INCI: Hydroxypropyl Methylcellulose, viết tắt HPMC; tên dược điển châu Âu: hypromellose) là một ether cellulose không mang điện, tan trong nước lạnh thành dung dịch nhớt, dùng để làm đặc, tạo màng và ổn định hệ phân tán trong mỹ phẩm, dược phẩm và thực phẩm. Cùng với methylcellulose, HPMC có đặc điểm đặc lại thành gel khi đun nóng và trở lại dạng dung dịch khi nguội (EFSA, 2018).

1. HPMC là gì?

Theo đặc tả phụ gia thực phẩm E 464 do Hội đồng EFSA trích (EFSA, 2018), HPMC là cellulose lấy từ xơ thực vật, được ether hoá một phần bằng nhóm methyl và mang thêm một lượng nhỏ nhóm 2-hydroxypropyl. Quy trình được mô tả là cho cellulose kiềm phản ứng với hỗn hợp methyl chloride và propylene oxide. Vì vậy HPMC là cellulose đã biến đổi hoá học, không phải cellulose tự nhiên nguyên dạng.

Là polymer, HPMC không có công thức hay khối lượng phân tử cố định; CAS 9004-65-3. Các cấp khác nhau ở tỉ lệ nhóm thế và độ nhớt:

Thông số (đặc tả E 464, trích trong EFSA 2018)Mức
Nhóm methoxyl (–OCH3)19–30%
Nhóm hydroxypropoxyl3–12%
Cảm quanBột dạng hạt hoặc sợi, màu trắng, hơi vàng hay hơi xám, không mùi, không vị, hơi hút ẩm
Độ tanTrương trong nước thành dung dịch keo nhớt, trong đến hơi trắng đục; không tan trong ethanol
pH dung dịch 1%5,0–8,0 (đặc tả JECFA)
Propylene chlorohydrinTối đa 0,1 mg/kg (EU); 1 mg/kg (JECFA)
ChìTối đa 2 mg/kg

Đây là tiêu chuẩn cho phụ gia thực phẩm, không phải yêu cầu pháp lý với nguyên liệu mỹ phẩm; dùng làm mốc tham chiếu khi đọc phiếu kiểm nghiệm (COA).

2. HPMC làm gì trong công thức?

  • Làm đặc, tạo cấu trúc pha nước. Cẩm nang bào chế Butter-C (chương “Gel và chất tạo gel”) xếp HPMC vào nhóm ether cellulose làm đặc theo cơ chế rối chuỗi, cùng hydroxyethylcellulose (HEC). EFSA ghi độ nhớt dung dịch cellulose biến tính phụ thuộc nồng độ, nhiệt độ, độ dài mạch và sự có mặt của muối.
  • Không mang điện. Trong đặc tả JECFA, dung dịch HPMC không tạo tủa khi thêm đồng sulfat hoặc nhôm sulfat; phép thử này dùng để phân biệt với natri carboxymethylcellulose (cellulose gum), một polymer anion.
  • Có hoạt tính bề mặt. Cũng theo đặc tả JECFA, lắc mạnh dung dịch HPMC 0,1% sẽ thấy một lớp bọt. Trong một nghiên cứu hệ bọt sodium dodecyl sulfate/HPMC (phần lớn tác giả thuộc phòng nghiên cứu của một doanh nghiệp hàng tiêu dùng), HPMC đi vào bọt theo đúng tỉ lệ của dung dịch ban đầu, làm màng bọt dày hơn, tương ứng với bọt bền hơn trong 15–20 phút đầu (Perticaroli et al., 2020). Đây là nghiên cứu hoá lý trên hệ mô hình, không phải thử trên dầu gội thành phẩm.
  • Tạo màng khi nước bay hơi; tính chất màng phụ thuộc dung môi và chất hoá dẻo đi kèm.

3. Gel nhiệt: điểm riêng cần quản lý

EFSA mô tả dung dịch methylcellulose và HPMC có đặc tính “không tan khi nóng”: tăng nhiệt độ lúc đầu làm độ nhớt giảm nhẹ; tới nhiệt độ tạo gel, độ nhớt tăng vọt; quá trình thuận nghịch, và nhiệt độ cũng như kết cấu gel phụ thuộc mức độ và kiểu nhóm thế.

Theo y văn được Perez-Robles et al. (2022) tóm lược, ở nhiệt độ phòng mô-đun tổn hao G″ của dung dịch HPMC lớn hơn mô-đun tích trữ G′ — tức “gel HPMC” dùng ở nhiệt độ phòng về bản chất là dung dịch được làm đặc. Khi gia nhiệt, G′ và G″ giảm, xuống cực tiểu rồi tăng lại cho tới khi G′ vượt G″; một cách giải thích gần đây gồm hai bước: tách pha, rồi pha giàu polymer tạo sợi đan thành mạng ba chiều.

Muối làm hạ nhiệt độ tạo gel. Với dung dịch HPMC đậm đặc khối lượng phân tử thấp, natri clorid và calci clorid làm nhiệt độ tạo gel giảm tuyến tính theo nồng độ muối, không phụ thuộc điện tích (một hay hai) của cation (Almeida et al., 2014, in vitro). Hệ quả thực hành: công thức nhiều chất điện ly cần thử ổn định ở nhiệt độ cao với đúng mức muối dự kiến.

Ba lưu ý sản xuất (theo Cẩm nang Butter-C và thực hành):

  • Phân tán nóng – hoà tan lạnh: rắc bột vào một phần nước nóng, nơi HPMC không tan nên hạt tách rời, rồi thêm nước lạnh và khuấy tới khi trong; nhiệt độ cụ thể theo tài liệu kỹ thuật của đúng cấp. Cách này tránh vón “mắt cá” thường gặp ở ether cellulose.
  • Đo độ nhớt ở nhiệt độ cố định, không đo khi mẫu còn ấm sau gia nhiệt.
  • Rót nóng, gia nhiệt thành phẩm: chỉ làm khi đã biết nhiệt độ tạo gel của cấp đang dùng trong công thức thật.

4. Bằng chứng trên da: hạn chế

Các tóm tắt PubMed đã tra (11/2026) không có thử nghiệm nào đo lợi ích trên da của riêng HPMC trong mỹ phẩm: bằng chứng hạn chế. Phần lớn nghiên cứu là gel hoặc dung dịch tạo màng mang thuốc, đánh giá in vitro hoặc trên da lợn — dữ liệu bào chế dược phẩm. Công bố “cấp ẩm”, “làm dịu” phải chứng minh trên thành phẩm.

5. Nồng độ thường gặp và dạng sản phẩm

Bảng tra nhanh của Hội đồng chuyên gia CIR (Cosmetic Ingredient Review, Hoa Kỳ; bản cập nhật 09/2017) ghi “up to 4%” cho HPMC ở cột giới hạn đi kèm kết luận “S” (theo đánh giá sửa đổi 03/2009). Vì “S” nghĩa là an toàn ở thực tế sử dụng và nồng độ hiện tại, con số này phản ánh mức dùng lúc đánh giá, không phải mức khuyến nghị; bảng không tách theo loại sản phẩm. Cẩm nang Butter-C ghi khoảng thực hành 0,3–2% cho nhóm ether cellulose, cần thẩm định trên từng công thức.

Dạng phù hợp: gel dưỡng ẩm, gel trong, sữa rửa, dầu gội, gel bôi trơn. HPMC có mặt ở cả mỹ phẩm, dược phẩm và thực phẩm, nhưng dữ liệu từng lĩnh vực không thay thế cho nhau:

Bối cảnhVai tròĐánh giá an toàn (nguồn)
Mỹ phẩmLàm đặc, tạo màng, ổn địnhCIR: “S” — an toàn ở thực tế sử dụng và nồng độ (bảng tra nhanh 09/2020)
Thực phẩm (E 464)Làm đặc, ổn định, tạo gelEFSA 2018: không cần ADI dạng số, không có lo ngại an toàn ở mức sử dụng được báo cáo — dữ liệu đường ăn uống
Dược phẩmNhóm cellulose làm tá dược viên nén, nang, gel (EFSA); HPMC có trong chế phẩm đưa vào trong mắt khi mổ đục thuỷ tinh thể (Munk et al., 2013)Theo hồ sơ thuốc, ngoài phạm vi mỹ phẩm

6. An toàn, ai cần lưu ý

Kết luận CIR. Bảng tra nhanh CIR (09/2020) xếp HPMC mức “S” (an toàn ở thực tế sử dụng và nồng độ hiện tại), dẫn báo cáo gốc 1986 (J Am Coll Toxicol 5(3):1-59) và báo cáo cuối 03/2009. Toàn văn hai báo cáo không đọc được qua đường dẫn công khai trong đợt viết này, nên bài không nêu số liệu thử nghiệm chi tiết.

Dữ liệu đường ăn uống. EFSA ghi các cellulose không được hấp thu, thải nguyên dạng qua phân, độc tính cấp thấp, không có lo ngại gây độc gen. Không dùng dữ liệu này để công bố “an toàn vì ăn được” cho mỹ phẩm.

Dị ứng tức thì: có báo cáo ca, qua đường uống hoặc trong phẫu thuật.

  • Một người 71 tuổi bị phản vệ nặng hai lần khi mổ đục thuỷ tinh thể; thử lẩy da dương tính với HPMC (có trong chế phẩm đưa vào trong mắt) và với methylcellulose; lần mổ sau tránh HPMC thì không có phản ứng (Munk et al., 2013).
  • Một người 47 tuổi nổi mày đay, phù mạch sau khi uống sản phẩm chứa HPMC (đồ uống men vi sinh và viên men tiêu hoá); thử trong da xác nhận quá mẫn với HPMC và thử thách đường uống với HPMC gây mày đay (Lee et al., 2026).

Cả hai là báo cáo ca, không ở bối cảnh bôi da. Bài cellulose gum có nêu một báo cáo ca về phản ứng chéo giữa các dẫn xuất cellulose.

Ai cần lưu ý: người đã được chẩn đoán dị ứng HPMC, methylcellulose hoặc một dẫn xuất cellulose khác nên hỏi bác sĩ dị ứng, nhất là với sản phẩm dùng quanh mắt, xịt mũi, xịt họng. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: chưa đủ dữ liệu riêng cho mỹ phẩm, nên hỏi bác sĩ.

7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu (B2B)

  • Pháp quy ASEAN: Hydroxypropyl Methylcellulose (tra cả “hypromellose”, “cellulose” và CAS 9004-65-3) không có trong Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 22/6/2026) và VII (bản 2025-2, 12/12/2025); không có giới hạn nồng độ hay cảnh báo nhãn riêng.
  • Tác nhân phản ứng: propylene oxide (“Methyloxirane”, CAS 75-56-9, Phụ lục II Ref 655) và methyl chloride (“Chloromethane”, CAS 74-87-3, Ref 1095) là chất cấm làm thành phần mỹ phẩm. Đặc tả E 464 kiểm soát sản phẩm phụ propylene chlorohydrin. Thực hành: yêu cầu nhà cung cấp xác nhận tạp chất, kim loại nặng và vi sinh theo lô.
  • Ghi nhãn: INCI “Hydroxypropyl Methylcellulose”; “hypromellose” là tên dược điển. Hydroxypropylcellulose, Methylcellulose là các INCI khác.
  • “Tự nhiên”: viết “dẫn xuất cellulose”, tránh “hoàn toàn tự nhiên”.
  • Đổi cấp: mức độ và kiểu nhóm thế ảnh hưởng tới nhiệt độ tạo gel (EFSA); đổi cấp hoặc nhà cung cấp phải thử lại độ nhớt và độ ổn định nhiệt.
  • Vi sinh: gel nước cần thử thách hệ bảo quản.

Butter-C dùng được HPMC trong gia công gel, sữa rửa, dầu gội; cấp nguyên liệu và hệ bảo quản được chốt bằng thử trên công thức.

Câu hỏi thường gặp

HPMC và hypromellose có phải là một?

Có. Hypromellose là tên dược điển châu Âu; nhãn mỹ phẩm dùng tên INCI Hydroxypropyl Methylcellulose.

Vì sao gel HPMC đổi trạng thái khi để chỗ nóng?

Khi vượt nhiệt độ tạo gel, dung dịch HPMC tách pha rồi hình thành mạng gel; muối làm ngưỡng này thấp hơn. Hiện tượng thuận nghịch, nhưng cần thử ổn định nhiệt để chọn cấp và mức muối phù hợp.

HPMC có độ an toàn ra sao trong mỹ phẩm?

CIR xếp HPMC mức an toàn ở thực tế sử dụng và nồng độ hiện tại. Dị ứng tức thì có trong các báo cáo ca, qua đường uống hoặc khi đưa vào trong mắt lúc phẫu thuật, không phải khi bôi da.

Nên chọn HPMC hay HEC cho gel trong?

Cả hai không mang điện. Với HPMC cần tính thêm hoạt tính bề mặt (tạo bọt khi lắc) và việc tạo gel khi nóng; chọn bằng thử trên công thức thật, gồm thử ở nhiệt độ cao.

Phụ nữ mang thai có dùng được?

Chưa đủ dữ liệu riêng cho mỹ phẩm bôi ngoài da trong thai kỳ, nên hỏi bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

  1. Cosmetic Ingredient Review. Quick Reference Table (September 2020) — mục Hydroxypropyl Methylcellulose. https://www.cir-safety.org/sites/default/files/qrt-fix_0.pdf
  2. Cosmetic Ingredient Review. Quick Reference Table (cập nhật 09/2017) — mục Hydroxypropyl Methylcellulose (amended). https://www.cir-safety.org/sites/default/files/safe-092017posted122017.pdf
  3. EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS). Re-evaluation of celluloses E 460(i), E 460(ii), E 461, E 462, E 463, E 464, E 465, E 466, E 468 and E 469 as food additives. EFSA J. 2018. PMID 32625652
  4. Perez-Robles S et al. HPMC Hydrogel Formation Mechanisms Unveiled by the Evaluation of the Activation Energy. Polymers (Basel). 2022. PMID 35160624
  5. Almeida N et al. Phase behavior of concentrated hydroxypropyl methylcellulose solution in the presence of mono and divalent salt. Carbohydr Polym. 2014. PMID 24274553
  6. Perticaroli S et al. Multiscale Microstructure, Composition, and Stability of Surfactant/Polymer Foams. Langmuir. 2020. PMID 33232158
  7. Munk SJ et al. Two episodes of anaphylaxis following exposure to hydroxypropyl methylcellulose during cataract surgery. J Cataract Refract Surg. 2013. PMID 23571290
  8. Lee WJ et al. Hydroxypropyl methylcellulose-induced urticaria and angioedema: a case report. Allergy Asthma Clin Immunol. 2026. PMID 41792785

Thảo luận

Bình luận

Đang tải bình luận…

Gửi bình luận

Bình luận được Butter-C duyệt trước khi hiển thị. Email chỉ dùng để phản hồi bạn khi cần, xem Chính sách bảo mật.

Bắt đầu

Trao đổi về sản phẩm Quý khách dự định triển khai

Quý khách vui lòng gửi định hướng sản phẩm và sản lượng dự kiến. Đội ngũ tư vấn sẽ liên hệ trong giờ làm việc.

Công ty cổ phần Dược mỹ phẩm Butter-C · GCN ĐKKD số 0108681386 (Sở KH&ĐT TP. Hà Nội cấp 03/04/2019)
Trụ sở: Thôn Hữu Lê, xã Đại Thanh, TP. Hà Nội · Nhà máy: Cụm CN Thanh Oai, xã Bình Minh, TP. Hà Nội, Việt Nam
Hotline 0967 176 511 · [email protected] · Chính sách bảo mật
← Tất cả tin tức