Isohexadecane trong mỹ phẩm: isoparaffin C16, an toàn và lưu ý
Isohexadecane là dầu hydrocarbon mạch nhánh giúp kem dưỡng, kem chống nắng và nước tẩy trang hai lớp có cảm giác nhẹ. Dữ liệu an toàn nhìn chung thuận lợi, nhưng nguyên liệu mang cảnh báo hít sặc khi nuốt phải, và số liệu nồng độ riêng hiện chỉ có từ bản dự thảo báo cáo CIR.
Isohexadecane (INCI: Isohexadecane) là hydrocarbon no, mạch nhánh, 16 carbon, dạng lỏng, được dùng trong mỹ phẩm làm chất làm mềm và dung môi. Thành phần đại diện thường được nêu là 2,2,4,4,6,8,8-heptamethylnonane. Isohexadecane có mặt trong kem dưỡng, sản phẩm trang điểm, sản phẩm làm sạch, dầu xả, và thường được chọn cho lớp dầu của nước tẩy trang hai lớp (kinh nghiệm bào chế).
1. Isohexadecane là gì?
Theo đánh giá sàng lọc năm 2022 của Bộ Môi trường và Biến đổi khí hậu cùng Bộ Y tế Canada, tên “isohexadecane” là thuật ngữ chung chỉ các hydrocarbon no, phân nhánh, có 16 carbon (dẫn theo CIR 2012). Chất được Canada đánh giá là 2,2,4,4,6,8,8-heptamethylnonane (viết tắt HMN), CAS 4390-04-9. PubChem (CID 20414) ghi HMN có công thức C16H34, khối lượng phân tử 226,44 g/mol. Báo cáo Canada mô tả HMN là hydrocarbon phân nhánh mạnh, không được biết là có sẵn trong tự nhiên, có thể sản xuất bằng cách alkyl hoá các alkane mạch ngắn rồi đồng phân hoá. Dự thảo báo cáo cuối của CIR (tài liệu họp hội đồng 12/2010 trên cir-safety.org; dưới đây: dự thảo CIR 2010) ghi ba số CAS cho INCI này (4390-04-9, 60908-77-2, 93685-80-4) và mô tả một dạng nguyên liệu là hỗn hợp isoparaffin C16 phân nhánh mạnh, lẫn ít paraffin C12, C20.
Isohexadecane cùng nhóm isoparaffin với isododecane (C12) nhưng mạch dài hơn. Nó khác squalane (hydrocarbon C30) và khác dầu khoáng, vốn là hỗn hợp hydrocarbon tinh chế từ dầu mỏ (xem dầu khoáng).
Báo cáo Canada dùng isododecane làm chất tương tự để suy luận một số dữ liệu độc tính, và lập bảng so sánh hai chất:
| Thông số (Canada 2022, Phụ lục B) | Isododecane | Isohexadecane (HMN) |
|---|---|---|
| Khối lượng phân tử (g/mol) | 170 | 226 |
| Điểm sôi (°C) | 178 | 240 |
| Độ tan trong nước (mg/L) | 4,86×10−3 | 2,05×10−3 (mô hình) |
| log Kow | 6,96 | 7,79 (mô hình) |
2. Vai trò trong công thức
Theo Canada (dẫn CIR 2012) và tóm tắt CIR, chức năng chính là dung môi, chất làm mềm – dưỡng da. Tại Canada, HMN có trong hàng nghìn mỹ phẩm đã thông báo với Bộ Y tế, thường gặp nhất ở kem dưỡng ẩm, sản phẩm trang điểm, sản phẩm làm sạch và dầu xả. HMN còn là thành phần không hoạt chất của sản phẩm sức khoẻ tự nhiên và thuốc không kê đơn, thường gặp ở kem dưỡng da, kem chống nắng.
| Dạng sản phẩm | Vai trò của isohexadecane | Nguồn |
|---|---|---|
| Kem, lotion dưỡng | Chất làm mềm, ảnh hưởng cấu trúc nhũ tương và cảm giác khi tán | Canada 2022; Terescenco et al., 2018 |
| Trang điểm, chống nắng | Dung môi, chất làm mềm của pha dầu | Canada 2022 |
| Sản phẩm làm sạch, nước tẩy trang hai lớp | Dầu nhẹ hoà tan lớp trang điểm | Canada 2022 (sản phẩm làm sạch); dạng hai lớp: kinh nghiệm bào chế |
| Gel, kem gel dùng polymer tạo đặc pha sẵn | Pha dầu mang polymer | Bonacucina et al., 2009 |
Bonacucina et al. (2009) nghiên cứu một nguyên liệu tạo đặc là copolymer acrylamide/sodium acryloyldimethyl taurate phân tán đậm đặc trong isohexadecane. Vì vậy isohexadecane có thể có trên nhãn dù nhà bào chế không chủ động thêm — cần lấy đủ INCI của nguyên liệu hỗn hợp khi lập nhãn (thực hành ghi nhãn).
3. Cảm giác trên da và cấu trúc nhũ tương
Terescenco et al. (2018; hai đồng tác giả thuộc một nhà sản xuất tá dược) so sánh hai nhũ tương tinh thể lỏng dạng phiến chỉ khác chất làm mềm: isohexadecane tạo cấu trúc α-gel, caprylic/capric triglyceride tạo pha phiến gần α-gel. Về độ khó tán (hội đồng cảm quan), lúc đầu nhũ tương vỡ, các giọt lăn lên nhau; sau đó chất làm mềm tiếp xúc trực tiếp với da, và chất không phân cực dễ tán hơn chất phân cực.
Hàm ý: đổi chất làm mềm có thể đổi cả cấu trúc nhũ tương; khi thay ester bằng isohexadecane hoặc ngược lại, cần đo lại độ nhớt, độ ổn định (kinh nghiệm bào chế). Trong tẩy trang mắt môi, một số công thức phối isohexadecane với isododecane để lớp dầu ở lại lâu hơn trước khi bay hơi (kinh nghiệm bào chế).
4. Bằng chứng hiệu quả: hạn chế
Tra PubMed ngày 22/11/2026 (từ khoá isohexadecane, heptamethylnonane), chúng tôi không thấy thử nghiệm lâm sàng nào đo hiệu quả trên da của riêng isohexadecane; chỉ có nghiên cứu bào chế, cảm quan, khuếch tán in vitro, nhũ tương nano. Đây là bằng chứng hạn chế. Các công dụng như “tẩy trang sạch”, “không nhờn” thuộc về cả công thức và phải được chứng minh trên thành phẩm.
5. Nồng độ: biết gì và chưa biết gì
Tóm tắt báo cáo CIR (2012) ghi khoảng nồng độ tới 90% cho các isoparaffin (mức dưới in là «0001%»; Canada dẫn lại là 0,0001%). Đây là khoảng của cả nhóm, không phải số riêng của isohexadecane và không phải mức khuyến nghị: theo dự thảo CIR 2010, mức thấp nhất thuộc C13-14 isoparaffin, mức cao nhất thuộc isododecane. Riêng isohexadecane, dự thảo ghi 596 lượt dùng đăng ký tự nguyện với FDA năm 2010 và nồng độ đã khai báo 0,2–42% (khảo sát ngành 2010); chưa đối chiếu được với bản công bố 2012. Chưa có mức dùng khuyến nghị chính thức trong nguồn đã đọc; tỷ lệ thực tế do cảm quan, độ ổn định và đánh giá an toàn thành phẩm quyết định.
6. An toàn, ai cần lưu ý
Kết luận CIR (2012): các isoparaffin trong báo cáo, gồm isohexadecane (theo Canada 2022 và dự thảo CIR 2010), an toàn trong thực tế sử dụng và nồng độ mô tả trong báo cáo.
- Đánh giá của Canada (2022): HMN được xếp là chất có tiềm năng nguy hại thấp với người, do không thấy tác dụng độc di truyền, sinh sản, phát triển hay tác dụng có hại khác liên quan tới người ở liều tới 1.000 mg/kg/ngày (nghiên cứu đường uống trên HMN) và tới 1.393 mg/m³ (nghiên cứu hít trên chất tương tự isododecane). Tăng khối lượng gan, phì đại tế bào gan ở chuột cống uống từ 300 mg/kg/ngày được coi là thích nghi, hết sau hồi phục; tổn thương thận ở chuột cống đực (qua α2u-globulin) không liên quan tới người.
- Kích ứng da: Mullin et al. (1990; tác giả thuộc một doanh nghiệp hoá chất) tổng hợp dữ liệu về isoparaffin khoảng C10–C15 (gần, nhưng không trùng với isohexadecane C16): kích ứng nhẹ đến vừa khi đắp kín, nơi chất không bay hơi được; không kích ứng khi thử không đắp kín; không gây mẫn cảm trên chuột lang và người, dù có hiếm phản ứng mẫn cảm đặc ứng.
- Dữ liệu riêng cho isohexadecane (dự thảo CIR 2010, chủ yếu dữ liệu ngành chưa công bố): thử áp lặp lại trên người khoẻ với sản phẩm chứa 15–42% isohexadecane, gồm sữa rửa mặt 15% trên 600 người và tẩy trang mắt 20% trên 102 người, không thấy kích ứng hay mẫn cảm. Thử bôi mở lặp lại với isohexadecane nguyên chất: dương tính ở 2/26 người bị viêm da và 11/55 người khoẻ (khác biệt không có ý nghĩa thống kê), tác giả cho là kích ứng không đặc hiệu; ở 10% trong petrolatum không có phản ứng.
- Dị ứng: có một báo cáo ca viêm da tiếp xúc dị ứng với isohexadecane và isopropyl myristate (Bharati và King, 2004; PubMed không có tóm tắt). Theo dự thảo CIR 2010 tóm lược: phụ nữ 64 tuổi nổi ban dạng chàm sau khi dùng một sản phẩm chống nắng chứa isohexadecane; thử áp isohexadecane 10% dương tính ở ngày 2 và 4, 20 người đối chứng âm tính.
- Nuốt nhầm, hít sặc: trên PubChem, trong 202 báo cáo có ghi mã nguy hại (tổng 227 báo cáo phân loại gửi ECHA), 89% ghi H304 — có thể gây tử vong nếu nuốt và đi vào đường thở. Mullin et al. cũng nêu hít isoparaffin lỏng vào phổi khi nuốt có thể gây tổn thương phổi nặng. Với dầu tẩy trang, nước tẩy trang hai lớp: để xa tầm tay trẻ em (cùng nguyên tắc với dầu khoáng).
- Nhân mụn: dự thảo CIR 2010 ghi isohexadecane không gây nhân mụn trên tai thỏ (mô hình động vật); chưa có dữ liệu trên người, nên không đủ căn cứ ghi “không gây mụn”.
Ai cần lưu ý: người từng dị ứng với sản phẩm chứa isohexadecane, da đang tổn thương. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú: chưa đủ dữ liệu cho việc dùng mỹ phẩm, nên hỏi bác sĩ.
7. Góc nhìn cho chủ thương hiệu (B2B)
- ASEAN: tra Phụ lục II, III, VI (bản 2026-1, 22/6/2026) và VII (bản 2025-2) theo tên isohexadecane, heptamethylnonane và CAS 4390-04-9: không có trong các phụ lục, tức không có giới hạn nồng độ riêng.
- Hàng xuất sang Hoa Kỳ: 16 CFR 1700.14(a)(32) yêu cầu bao bì chống trẻ em mở cho mỹ phẩm, thuốc dạng lỏng, không phải nhũ tương, chứa từ 10% khối lượng hydrocarbon trở lên và có độ nhớt dưới 100 SUS ở 100 °F; trừ bao bì chỉ lấy được sản phẩm qua vòi xịt (bơm, cò xịt gắn cố định hoặc chống trẻ em mở) và sản phẩm có chất lỏng không chảy tự do như miếng bông tẩy trang. Hydrocarbon (chất chỉ gồm carbon và hydro, như isohexadecane) được cộng dồn mọi loại trong công thức; nước tẩy trang hai lớp, dầu tẩy trang cần kiểm theo quy định này, đo độ nhớt trên thành phẩm.
- Công bố: có thể dùng “kết cấu nhẹ”, “giúp hoà tan lớp trang điểm” khi đã thử trên thành phẩm. Tránh “không gây mụn”, “tự nhiên”, “gốc thực vật” (Canada: HMN không được biết là có sẵn trong tự nhiên) và “an toàn cho mọi người”.
- Hồ sơ: lưu SDS, COA trong hồ sơ thông tin sản phẩm; đưa nguy cơ trẻ nuốt nhầm vào đánh giá an toàn và cảnh báo nhãn.
Butter-C có thể dùng isohexadecane trong nước tẩy trang hai lớp, kem dưỡng, kem chống nắng gia công, kèm thử ổn định, cảm quan và yêu cầu bao bì theo thị trường. Về thói quen tẩy trang, xem thêm bài làm sạch kép.
Câu hỏi thường gặp
Isohexadecane có phải silicone không?
Không. Isohexadecane là hydrocarbon (chỉ gồm carbon và hydro); silicone có khung silic – oxy.
Isohexadecane có gây mụn không?
Chưa có dữ liệu trên người; dự thảo CIR 2010 chỉ ghi không gây nhân mụn trên tai thỏ. Muốn công bố phải thử trên thành phẩm.
Isohexadecane khác isododecane thế nào?
Cả hai là isoparaffin; isohexadecane có 16 carbon, điểm sôi khoảng 240 °C so với 178 °C của isododecane (số liệu Canada), nên được dự đoán bay hơi chậm hơn và để lại lớp dầu lâu hơn.
Isohexadecane có an toàn không?
CIR (2012) kết luận an toàn trong thực tế sử dụng; Canada (2022) xếp HMN có nguy cơ thấp với sức khoẻ người. Lưu ý chính: nguy cơ hít sặc nếu trẻ nuốt phải sản phẩm lỏng.
Phụ nữ mang thai có dùng được không?
Chưa đủ dữ liệu cho thai kỳ, nên hỏi bác sĩ.
Tài liệu tham khảo
- Johnson W Jr et al. Safety assessment of isoparaffins as used in cosmetics. Int J Toxicol. 2012. PMID 23283704 · Bản dự thảo báo cáo cuối (tài liệu họp hội đồng CIR 13–14/12/2010): https://www.cir-safety.org/sites/default/files/117_final_isopar.pdf
- Environment and Climate Change Canada, Health Canada. Screening assessment — Nonane, 2,2,4,4,6,8,8-heptamethyl- (heptamethylnonane). 2022. https://www.canada.ca/en/environment-climate-change/services/evaluating-existing-substances/screening-assessment-heptamethylnonane.html
- National Library of Medicine. PubChem — 2,2,4,4,6,8,8-Heptamethylnonane (CID 20414), gồm phân loại GHS tổng hợp từ thông báo gửi ECHA. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/20414
- Terescenco D et al. Influence of the emollient on emulsions containing lamellar liquid crystals: from molecular organization towards applicative properties. Int J Cosmet Sci. 2018. PMID 30303546
- Bonacucina G et al. Characterization and stability of emulsion gels based on acrylamide/sodium acryloyldimethyl taurate copolymer. AAPS PharmSciTech. 2009. PMID 19340587
- Mullin LS et al. Toxicology update isoparaffinic hydrocarbons: a summary of physical properties, toxicity studies and human exposure data. J Appl Toxicol. 1990. PMID 2193978
- Bharati A, King CM. Allergic contact dermatitis from isohexadecane and isopropyl myristate. Contact Dermatitis. 2004. PMID 15186389
- U.S. Consumer Product Safety Commission. 16 CFR 1700.14 — Substances requiring special packaging (Code of Federal Regulations, bản 01/01/2025). https://www.govinfo.gov/content/pkg/CFR-2025-title16-vol2/pdf/CFR-2025-title16-vol2-sec1700-14.pdf
BUTTER-C


